Significance (panel synthesis)
The most radical reform manifesto of its generation, and the polar opposite of Damian’s Liber gratissimus. Humbert of Silva Candida — cardinal-bishop, architect of the 1059 papal-election decree, and leader of the 1054 legation whose excommunication of Cerularius opened the schism with Constantinople — argues across three books that simony is heresy (symoniaca heresis) and that ordinations conferred by or upon simoniacs are null and void: the simoniac gives nothing and his ‘ordinand’ receives nothing, so such men must be deposed, not merely set to penance. Book I casts the argument as a dialogue between Corruptor and Correptor; Book III presses on to the deeper target — lay investiture: a layman, even a king, has no power to confer ecclesiastical office, and the canonical order (election by the clergy, consent of the people, consecration by the metropolitan) is overthrown when a layman invests with ring and staff. This is the juridical seed of the Gregorian assault on investiture. The treatise breaks off at Book III, c. 45; the editor notes reliqua codicis periere — the rest of the manuscript is lost.
Cleaned text
HUMBERTI CARDINALIS LIBRI III ADVERSUS SIMONIACOS — MGH, Libelli de Lite I, pp. 95–253 (ed. F. Thaner, 1891). Cleaned working transcription; editorial apparatus and running heads removed; verbatim Latin, uncertain readings marked [?]. The work is incomplete in the manuscript, ending at Liber III, c. 45.
────────────────────────────────────────────────────────
──────── PRAEFATIO ────────
INCIPITUR PRAEFATIO HUMBERTI CARDINALIS EPISCOPI SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE IN RESPONSIONE SUA CONTRA SYMONIANOS.
Ne sibi sapiens videatur, respondere stulto cogimur, qui titulo frontis tractatus, immo latratus sui eraso nomineque suppresso impudenter persuadere conatur non separandum a vili pretiosum, nec aliquid differre sanctum et profanum, mundum et immundum. Et quandoquidem inter lepram et lepram lex divina nonnullam faciat distanciam, hic prodigiosus tergiversator et daemoniosus argumentator, velut alter Iovinianus et redivivus stoicus, unam eandemque catholicis et hereticis contendit inesse et cooperari gratiam, nichilque referre, utrum extra an intra catholicam ecclesiam contingat fieri aut haberi quorumlibet sacramentorum Christi administrationem, cum intra vel extra eam indifferenter et aequaliter operari censeat Spiritus sancti plenitudinem; nec posse aliquid conferri ad catholicam reversis nec auferri ab ipsa aversis. Quilibet ergo sit acerrimus iste coniector, inimicus tamen Dei esse convincitur, etiamsi in aliquibus eius videatur defensor, quia secundum apostolum habet quidem speciem pietatis, virtutem autem eius abnegat aestimans quaestum esse pietatem. Qui etsi quaedam recte aliquando offerat, in eo tamen quod non recte dividit peccat, Caina maledictione et sententia percellendus et a facie terrae, videlicet catholicae ecclesiae, proiciendus. Siquidem ad suam et multorum pusillorum Christi perditionem sanctas scripturas sanctorumque patrum rectas sententias contorquendo depravat, aliquas quidem decurtat, aliquas autem sua dicendo prolongat. Tandemque violenter intenso arcu paravit sagittas suas in pharetra, ut sagittet in obscuro rectos corde. Et quod adhuc est deterius, arrogantia scientiae seu qualiscumque continentiae suae elatus et caecatus, zelum quidem Dei, ut putatur, habens, sed non secundum scientiam, se obsequium praestare Deo arbitratur, si velut cancer pestiferis sermonibus serpendo inficiat, corrumpat et a castitate, quae est in Christo, simplicium fratrum sensus abscidat. Nempe derelicto fonte aquae vivae fodit sibi cisternas, cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas, nec curat de puteis, quos foderunt pueri Ysaac aquam vivam efferre, sed eis potius lutum inferre. Et velut mulier illa Proverbiorum garrula et vaga, quietis impatiens, stulta et clamosa plenaque illecebris, nichil omnino sciens nec valens in domo consistere pedibus et per omnia veri panis inops, nunc foris, nunc in plateis, nunc iuxta angulos insidians, nunc sedet in foribus domus suae super sellam in excelso urbis loco, ut vocet transeuntes per viam et pergentes itinere suo: Quis est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ignorabunt, quod gigantes ibi sunt et in profundis inferni convivae eius. A cuius fornicariae delubro, immo volutabro pertinacique procacitate et procaci pertinacia nil est, quo aptius et cautius nostros parvulos deterreamus et revocemus, quam his in utero sanctificati Hieremiae invectionibus seu increpationibus: Nunc quid tibi vis in via Assyriorum, ut bibas aquam fluminis? quid tibi in via Egipti, ut bibas aquam turbidam? Et vasis electionis beati Pauli talibus dissuasionibus: Non potestis mensae Domini participes esse et mensae daemoniorum. Non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum. Et: Nolite iugum ducere cum infidelibus. Quae enim participatio iustitiae cum iniquitate, aut quae societas luci ad tenebras? Quae autem conventio Christi ad Belial, aut quae pars fideli cum infideli? Quae autem consensus templo Dei cum ydolis? Vos enim estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus: Quoniam inhabitabo in illis et inambulabo, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus. Propter quod exite de medio eorum et separamini, dicit Dominus, et immundum ne tetigeritis, et ego recipiam vos, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dicit Dominus omnipotens. Has igitur promissiones habentes, karissimi, mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei. In quibus sane apostoli verbis etsi coniugium et copulam carnalem luce clarius monemur separatum iri ab infidelibus, multo magis spiritualem, nec immundum tangere, ut Deo nostro exhibeamus nosmet ipsos gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi; ut ipse in nobis inhabitet et ipse nos recipiat, perficiens sanctificationem nostram. Porro infideles cum audis, non solum paganos intellige, sed et hereticos, quos peiores paganis et beatus Hieronimus omnisque sanctorum doctorum chorus protestatur, quia in paganis spes est adhuc fidei, in hereticis autem iam pugna discordiae. Hereticus autem est, qui a fide catholica dissentit, credens et defendens quod non est credendum, sive de Deo sive de creaturis eius. Nec tamen quis continuo hereticus habendus est, ubi quid contra fidem senserit, sed ubi obstinate et irrationabiliter sensa sua vel opiniones defenderit. Et ideo mox devitandus, ut idem ait apostolus: Hereticum hominem post unam et secundam correptionem vita. Subversus est enim qui eiusmodi est, et delinquit proprio iudicio condempnatus. Quodsi cum tali abhominatione et tam repentina animadversione damnandus et abiciendus est hereticus, defensor eius quid meretur? Qui enim aliorum herrorem defendit, multo est damnabilior et notabilior illis, quia non solum ipse errat, sed aliis offendicula erroris praeparat et confirmat. Unde quia magister erroris, non tantum hereticus, sed heresiarcha quoque, qui eiusmodi est, recte dicitur, utpote in errore primus. Viderint ergo symoniacorum utique discipulorum vel sequacium Symonis magi, scilicet primi post revelatam gratiam heretici, pertinaciter defensores, quoto gradu aut quo nomine habendi sint inter fideles. At nunc iam, Spiritus alme, veni nostraeque adiunge te voci. Correptionem et, si fieri potest, correctionem adhibe symoniacae vesaniae in te verbum dicenti et te blasphemanti et per me, tuum subiugale mutum secundum omnipotentiam tuam in hominis voce de caelo loquens, prohibe pseudoprophetarum insipientiam, qui volentes esse legis doctores non intellegunt neque quae loquuntur neque de quibus affirmant. Defende, o liberrime omnium Deus et domine coaequalis per omnia atque coaeterne Deo Patri et Filio, tuam singularem libertatem a sacrilegis negotiatoribus, a Symonis Samardaci pecuniosis heredibus, ne contra sententiam magni Symonis Petri in ipsis quoque christianismi primordiis datam inducantur in tam perniciosum errorem parvuli et simplices tui, ut aliquatenus credant, vel quod tolerabilius putatur, aestiment te summum et incomparabile Dei donum pecunia possideri, quod dictu etiam scelus est, tamquam servum emptitium aut venale iumentum seu vile mancipium. Et quorsum evadet illa nostra libertas, de qua et ipsi per te iam praesumimus in spe et gloriamur in libertate filiorum Dei, apostolo praeconante: Ubi spiritus Domini, ibi libertas. Et quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, si ipse nummulariis et servis mammonae servus addictus es, et tu columba necessitate aut voluntate te ipsam laniandam milvis praebes? Quodsi ad tam nequam servorum et pessimorum mercatorum nutum sanctificandis creaturis illaberis aut infunderis, dicendum est te aut timore talium dominorum velut ostensis emptionis tuae instrumentis et cartis ad id violenter cogi, aut certe concordissimum et unanimem perversis dominis effectum amore et reverentia quadam pecuniae delectabiliter trahi, et sic gratia iam non est gratia, quia non gratis accepta. Si ergo timore cogeris, omnipotentia tua et libertas perit, quia iam non spiras ubi et quando vis. Si autem amore traheris, iam non beati, sed miseri pauperes spiritu, quoniam tu pecuniae pertinax sectator deprehenderis, quam contemni et dispergi sine aliqua futura retributione falso praecipis. Sed absit tale aliquid vel leviter suspicari de te, o inviolabilis et inreprehensibis veritatis verax Spiritus, quem dedit nobis Deus fidei et spei pignus, ut pecuniae pignere obligatus simoniacis non dominus dominorum, sed iam tertio gradu inferius aut etiam millesimo servus pessimorum servorum peioris domini, mammonae scilicet, praediceris. Unde iam nunc blasphemantium te et indebitum sibi sacerdotium vendicare praesumentium dicta dictis refellamus obviis praegrediente igne tuo et temerarios comburente, ac demum igne eorum alieno huc illucque disperso aenea turibula, utputa mortibus peccatorum sanctificata, in laminas producantur et altari Domini affigantur, quatinus ex ipsorum sermonibus, vocalibus quidem sed obscuris, eloquia Domini casta quasi argentum et aurum ex comparatione aeris notiora fiant clariusque et evidentius innotescant. Oportet enim hereses esse, ait apostolus, ut probati manifesti fiant in vobis.
──────── CAPITULA ────────
INCIPIUNTUR CAPITULA IN LIBRO HUMBERTI CARDINALIS EPISCOPI SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE IN RESPONSIONE SUA CONTRA SYMONIACOS.
I. Invectio adversus corruptorem arguens eum mendacii.
II. De pseudoepiscopis, quos notat decretale capitulum Leonis papae.
III. Quod symoniaci peiores Arrianis et ipso suo magistro Symone sint.
IV. Ira Spiritus sancti in Symonem et comparatio eius et suorum sequacium, et quid accipiant.
V. Quod capitulum illud sancti Leonis non de hereticis, sed de catholicis sit intelligendum.
VI. De differentia pseudoepiscoporum et ordinationibus eorum.
VII. De capitulo sancti Gregorii prohibentis reordinari, ubi etiam conceditur symonianos saltem Arrianis aequiperari.
VIII. De canonibus apostolorum et secunda manus impositione.
IX. Qualiter baptisma hereticorum permittatur, et quid sit permissio.
X. De imperfectione baptismatis hereticorum sententiae sanctorum patrum.
XI. Ubi sanctorum patrum sententiae ponuntur, in quibus sint heretici vitandi.
XII. De ordinationibus hereticorum iuxta beatum Innocentium.
XIII. Unde supra secundum beatum Gregorium.
XIV. Recapitulatio superiorum sententiarum beati Gregorii contra falsos argumentatores.
XV. De propriis et impropriis dictionibus et vanitate simoniacorum.
XVI. Sententia sancti Ambrosii de ordinationibus simoniacorum.
XVII. Recapitulatio unde supra. Deinde beati Augustini sententia.
XVIII. De mercantibus ecclesiasticam dignitatem sanctorum patrum sententiae.
XIX. Repulsio eorum, qui dicunt simoniacos gratiam habere, a qua deponantur.
XX. Quod simoniaci sine fide sint; quodque sibi consentientes fide privent.
XXI. Repulsio eorum, qui dicunt haberi et iuste posse dari Spiritum sanctum ab eo, qui iniuste accepit.
EXPLICIUNTUR CAPITULA LIBRI PRIMI [ANTISIMONIACI].
──────── LIBER I ────────
INCIPITUR LIBELLUS PRIMUS CONTRA HERETICOS ET MAXIME SYMONIANOS, INSTAR DIALOGI SUB NOMINE CORRUPTORIS ET CORREPTORIS, EDITUS AB HUMBERTO SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI EPISCOPO.
──────── CAP. I ────────
CAPUT I.
Correptor.
In ipso controversiae suae vestibulo praefixis aliquot ad defensionem sui suorumque capitulis, quasi quibusdam muscipulis aptatis aut cassibus ad illaqueandum incautos praetensis, subversus subversor atque seductus seductor tandem violentus ab insidiarum cuniculis emergit atque in haec argumenta ad suffocandum irretitos repente erumpit.
Corruptor.
His ergo relectis capitulis, o iustitiae dilectores, liquidius audistis, quod a pseudoepiscopis ordinatio facta posset rata consistere.
Correptor.
Veneficorum est mortiferi poculi ora aliquantulo melle imbuere, ut praegustata dulcedo incunctanter faciat absorberi quicquid superest letale. Quod iste calumpniator fecisse arguitur, ubi ordiens tendiculas capitulorum, quae quaquaversum emendicando et suae disputationis foribus praefigendo corruperat, infit:
Corruptor.
Abhinc praeclara secuntur testimonia, quibus papae Formosi ordinatio rata et legitima esse monstratur.
Correptor.
Hanc sententiolam suam, ut ei maximum conciliaret favorem et omnibus efficeret reverendam, velut ex maximae et primae synodi auctoritate falso praetitulavit ex concilio Niceno. In qua utique praesumptione qualis haberetur, in subsequentibus innotuit, qui ipsam suae narrationis ianuam mendacio, quin potius sacrilegio, polluit. Neque enim capitulum illud primum aut versiculus in toto Niceno vel in aliquo post ipsum concilio invenitur; nec de papae Formosi ordinatione, utrum rata an irrita habenda sit, quicquam in Niceno vel in aliquo post ipsum concilio tractatur aut monstratur, cum etiam vel leviter tale quid suspicari infinitae stultitiae reputetur. Nam inter Nicenam synodum et papam Formosum quingenti et amplius anni inveniuntur, utputa inter maximum Constantinum et imperatorem Arnulfum, cuius adiutorio Formosus Romanum praevaluit retinere pontificatum. Porro Arnulfus a Karolo Magno imperatore computatur sextus aut septimus. Quodsi capitulum illud idcirco ex concilio Niceno putavit praetitulandum, quia aliquot capitula eorum quae subiunxit ex illo concilio sint, vel admonitus cognoscat nullum inibi se subiecisse praeter solum de Catharis capitulum. Hinc ergo apparet, quantus sit calumpniator, qui victus errore, mentiendo quoque contra maximum et omni mundo notissimum venerabileque concilium impudenter laborat apparere victor. Sed iam dicta illius eventilando discernantur.
──────── CAP. II ────────
CAPUT II.
Praemisso Leonis papae beati et magni doctoris capitulo, errorem suum corroborare conatur ex eo, quasi de symoniacis aut certe de aliis hereticis aliquis illic ei fuerit sermo et non potius de catholicis, si quos forte praepositi ecclesiae ignorantia seu praesumtione vel necessitate non secundum subtilitatem canonum consecrarunt aut consecrarint aliquando. Fieri enim potuit et poterit, ut aut unum vel duo aut simul haec tria capitula consecratis desint. Id est ut nec a clericis sint electi nec a plebibus expetiti nec a provincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrati, quibus tamen consecratio non deest, quia sine pecuniaria venalitate facta est, quamvis ex tribus supradictis capitulis vaga et instabilis fluctuet vel aberret. Alioquin si nulla in eis esset episcopalis consecratio, nulla eorum omnino esset ordinatio, quamvis clericos in ecclesiis, quae ad proprios episcopos pertinebant, consueto iudicio praesidentium, ut ita dicatur, ordinarent. Neque enim quaelibet ecclesia nec quodlibet iudicium eidem praesidentium potuit aut poterit aliquando efficere, ut aliquis possit alicui dare quod comprobatur ipse nullo modo habere, consecrationem ratam aliis ministrare oratione sua et operatione, quam sibi ipsi nullatenus potuit accipere aut in se habere. Nonne laudabilior in hoc ordinatio laici catholici haberetur, quam cuiuslibet heretici episcopi, si solo iudicio episcoporum ecclesiis praesidentium posset dare quis quod non habet? Nam laicus noster, si necessitas postulat, in remissione peccatorum per Spiritum sanctum baptizat, quod hereticus quilibet, etiamsi episcopus dicatur, nulli aliquando praestat. Quod ipse beatus Leo in aliis decretalibus suis sic profitetur, ut ipsum quoque baptisma ab hereticis in nomine sanctae Trinitatis datum formam tantum baptismi sine sanctificationis virtute habere protestetur. Hi, inquiens, qui baptismum ab hereticis acceperunt, cum baptizati ante non fuissent, sola sancti Spiritus invocatione per impositionem manuum confirmandi sunt, quia formam tantum baptismi sine sanctificationis virtute sumpserunt. Et hanc regulam, ut scitis, servandam in omnibus ecclesiis praedicamus, ut lavachrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente apostolo: Unus Deus, una fides, unum baptisma, cuius ablutio nulla iteratione temeranda est; sed, ut diximus, sola sanctificatio sancti Spiritus invocanda est, ut quod ab hereticis nemo accipit, a catholicis sacerdotibus consequatur. Liquet ergo ex his beatissimi Leonis dictis baptisma hereticorum formam tantum vel speciem veri baptismatis habere, et lavachrum sive ablutionem corporibus solummodo, non etiam animabus praestare, quia sine sanctificationis virtute aut sancti Spiritus sanctificatione datur et accipitur, quod utique ab hereticis nemo accipit vel consequitur. Si autem baptismum domini Iesu secundum baptistae sui testimonium in Spiritu sancto fit et igni, ut omnium remissio peccatorum ex illo valeat fieri et vetus homo noster renovari, apparet baptisma hereticorum, quia sine sancti Spiritus sanctificatione constat, nullam peccati remissionem, nullam veteris hominis renovationem, sed solam visibilem ablutionem operari. Quod certe non propter aliquam sanctitatem sui vel reverentiam catholici non iterare consenserunt, sed scandalum contentiosae et imperitae multitudinis prudenter devitantes, ut quocumque modo Christo plures reducerent, lavachrum eorum ex meliori utique parte imperfectum permiserunt esse ratum; sic tamen, ut a catholicis sacerdotibus per manuum impositionem et sancti Spiritus invocationem confirmati accipiant, quam nullam hactenus habebant, sanctificationem in peccatorum emundationem atque vetustatis innovationem. Et ut manifestius animadvertas, quantae imperfectionis iudicentur vel habeantur etiam post istam receptionem suam, universali canone praefixum est, ut nemo talium promoveatur ad catholicorum clerum, et si de clero, qui apud hereticos putatur, existit, laica tantum communione contentus sit, exceptis Catharis, quos solos sancta Nicena synodus in clero suo inventos in catholica esse permittit, nec tamen sine manus impositione, quamvis magnae et mirabilis sint conscientiae, nec in aliquo devient a catholicae fidei confessione et apostolicae ecclesiae unitate nisi in sola criminosorum, quam devitant, exceptione et communione, licet eos iugiter admoneant facere fructus dignos poenitentiae et a Deo solo indulgentiam quaerere et expectare.
──────── CAP. III ────────
CAPUT III.
Si ergo Cathari pro hoc minimo errore, immo pro hac nimium severa et minus discreta sententia sua computati sunt heretici, cum in nullo alio dissentiant a veritate catholicae fidei, nec sine manus impositione possunt ad clerum catholicum admitti, potestne aut poterit maiorum et peiorum hereticorum ordinatio aut, ut dicitur, consecratio rata haberi, quam revertentes Cathari sine manus impositione non possunt adipisci vel retinere sibi, et ut expressius dicam, a symoniacis ordinationes et consecrationes praesumtae sine aliqua consideratione et retractatione in catholicam ecclesiam suscipientur, quos peiores Arrianis septima et universalis synodus in epistola patriarchae Tarasii ad Adrianum papam indubitanter diffinivit? Denique Arriani, quamquam in hoc maxime errent, quod Filium minorem Patre et creaturam esse asserunt, Spiritum quoque sanctum minorem Patre et Filio atque creaturam, Deum tamen utrumque dicunt, neutrumque eorum ulli omnino creaturae nisi Deo Patri, creatori visibilium omnium et invisibilium, subicere contendunt. At symoniaci minime contenti tanto Arrianorum sacrilegio omnipotentem Spiritum sanctum non tantum minorem Patre et Filio seu subiectum soli Patri et Filio, sed etiam semetipsis inferiorem atque sibimetipsis subditum tanquam quodlibet venale et vile mancipium credunt, ut, velit nolit, obediat voluntatibus et vocibus eorum atque funiculis pecuniae attractus aut velut aureis eorum catenis alligatus plenitudinem suae sanctificationis et gratiae sacrilegis ipsorum officiis et exsecrandis consecrationibus administret eorumque venalitati seu operationi cooperetur. Quod vel ad momentum aestimare intolerabilis est et forte inremissibilis blasphemiae, quia in Spiritum est peccare aut certe verbum in eum dicere. Qua sola aestimatione Symon ille sectae eorum primus auctor et signifer, a quo et ipsi agnominantur, inrecuperabiliter damnatus est. Qui utique quoquo modo posset excusari vel religionis novitate vel ignorantia sub tanta Spiritus sancti evidentia, qua scilicet delectatus aut obstupefactus, tanquam adhuc rudis in baptismo et novitius in fidei notitia, repente velut strenuus et impatiens morarum discipulus tam inaestimabile scientiae donum ab efficacibus magistris aestimarit etiam cum summa pecunia expetendum sibi et accipiendum. Sed inexcusabilis extitit beatis apostolis Petro et Iohanni, adeo ut ille mitissimus Petrus et Bar-Ionae, id est filius columbae, simplicissimus et innocentissimus, nulla mansuetudine reservata, nulla, ut rudibus assolet fieri, modesta increpatione praemissa, nulla satisfactione requisita, nulla emendatione expectata, nulla admonitione, ut deinceps tale quid attemptare caveret, adhibita, in miserrimum illum tanto zelo exarsit, tanta asperitate infremuit, ut, non servato iudicii ordine, prius data sententia inrevocabili, reum anathemate feriret dicens: Pecunia tua tecum sit in perditionem, deinde omnem causam tantae et tam repentinae damnationis eidem innotesceret subiungens: Quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Mox qualemcumque spiritualis gratiae portionem existimationi eius denegans dicit: Non est tibi pars neque sors in sermone isto, scilicet in dono isto. Ac demum sic eius nequitiam et cordis pravitatem exsecratus, vehementer redarguit: Cor enim tuum non est rectum coram Deo, in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse. Tandemque ad poenitentiam provocatum incertum et dubium ex tanta blasphemiae remissione effecit, dicens: Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. In qua utique beati Petri ultima in Symonem sententia nil nisi cogitatio cordis redarguitur, sicut et in prima existimatio tantum condempnatur.
──────── CAP. IV ────────
CAPUT IV.
Itaque luce clarius constat omnibus sani capitis Petrum, nimiae patientiae et rusticanae simplicitatis virum, nequaquam suo instinctu et humana passione seu perturbatione commotum tam repentinam tamque districtam dictasse sententiam, sed ipsum Spiritum sanctum in Petro quasi in templo suo habitantem tantam non tulisse iniuriam, blasphemiam et contumeliam, penitusque indignatum, cuius iam irae nemo resistere posset, atque, ut in Genesi metaforicos legitur, tactum dolore cordis intrinsecus et praecaventem in futurum animadversione detestabili atque terribili contra avaritiam magi et sectatorum eius impudentem et sua quaerentem praesumptionem per os vene-
rabilis Petri defendisse et vindicasse gratiae suae libertatem, quia putabatur pecunia posse redigi in servitutem. Porro vesanus ille tanto tonitru fulmineque verborum perterrefactus apostolorum intercessione a se tantam Dei indignationem amoveri quaesivit, dicens: Rogate vos Dominum pro me, ut nichil veniat super me eorum quae dixistis. Qui tamen nullum super hoc ab eis meruit nec tunc nec postea responsum, ut posteri discerent, quam enorme incurrisset praecipitium, cui nec ipsi sancti apostoli praesumpserint porrigere suae intercessionis manum, iustius arbitrati eum a sua communione abscisum inrevocabilem irae Dei relinquendum, quia inexpiabile animadvertebant eius piaculum. Quodsi, ut Chrisostomus ait, ruina praecedentium admonitio debet esse sequentium, considerare debemus secundum quod idem doctor subiungit, quia, si frequenter ceciderimus in ipsam, magis veniam merentur illi, qui primi ceciderunt, quam nos qui secundi. Unde, rogo, tandem expergiscantur symoniaci et eorum intimi cubicularii atque fidi pedissequi, ut videntes, quantam ruinam incurrerit, ad quantumcumque praecipitium devolutus sit auctor ipsorum primus, recogitent et vel sero agnoscant, ubi iaceant, et quod iam non secundi ab ipso, sed multo plus quam millesimi in ruina subsistant, credere ausi se per pecuniam sacerdotes vel aliud quodlibet ecclesiastici ordinis posse fieri aut promereri seu dare alicui gratis vel pretio, quod constat ipsos nullo modo potuisse per pecuniam adipisci, protestante principe apostolorum principi ipsorum Symoni: Non est pars tibi neque sors in sermone isto. In qua utique praesumptione venialior est error magi, qui tantum aestimavit vel cogitavit donum Dei pecunia posse possideri, quam istorum, qui credunt et confidunt, insuper et dicunt se illud nichilominus pecunia accepisse, possidere et cuilibet dare. Nam si hoc non crederent, episcopos se per pecuniam non potuisse fieri nobiscum et ipsi praedicarent et officium non suum usurpare cessarent perditionisque suae damnationem potius quam aliquam episcopalis ministerii ordinationem seu consecrationem aliis non communicarent. Si autem credunt, manifeste heretici sunt, peiores illo, qui hoc prius estimavit vel cogitavit tantum. Si vero non credunt, cur officium alienum praesumunt, et quod sibi non habent nec in ministerio concedere se aliis non posse cur non recognoscunt? Et in hoc quoque manifeste heretici sunt et desperant aut certe in spe blasphemias quotidianas primae suae in Spiritum sanctum blasphemiae maledicti adiungunt, peiores illo suo magistro, qui post repulsionem suam nec se accepisse vel habere donum Dei, sanctum videlicet Spiritum, credidit nec cuiquam manus propter hoc imposuit, cum ille hanc tantum potestatem quaesisset ab apostolis, ut, cuicumque manus imponeret, acciperet Spiritum sanctum. Malus ille, quia ad hoc obtulit pecuniam; peiores isti, quia non solum offerunt, sed etiam pertinaciter conferunt. Malus ille, quia nondum a conversione sua dimidio anno expleto in hoc sacrilegium semel evasit; quanto peiores isti, quia ab utero carnalis matris fide Christi suscepta, a pueritia usque senium pene nil aliud cogitare aut agere appetunt? Sceleratus ille, quia nec correptus aut admonitus poenitendo resipuit; multo sceleratiores isti, quia incorrigibiles et impoenitentes effecti nullaque increpatione vel admonitione compuncti alienum officium vel locum, quem sibi praesumpserunt, non relinquunt nec iugi se poenitentiae subdunt, si forte remittatur eis aliquando, quod secum multos perdiderunt atque damnationis suae contagio aecclesiam Christi infecerunt. Nequam ille, quia vixdum anno altero a passione Domini incepto huiusmodi aggressus est facinus, nullius propter hoc reprobati exemplo deterritus; multo tamen nequiores isti, quia post mille et amplius a condemnatione et reprobatione ipsius magi annos exemplis innumerabilium damnatorum quasi audaciores effecti non desinunt tantum crimen aggredi et plus ipso magistro suo in ea culpa perseverando docentes et facientes, Spiritum sanctum non gratis se accepisse aut dare confidunt, ipsa veritate protestante: Gratis accepistis, gratis date. Hinc ergo patet, quia nequaquam spiritum veritatis accipiunt, qui non gratis accipere quaerunt. Quid, rogo, tandem accipiunt? Spiritum utique mendacii, quem sine dubio dant, sive non gratis sive gratis cuiquam manus imponunt; neque enim aliud, quam quod acceperunt, dare possunt, quia neque de tribulis ficus, neque de rubo vindemiatur aliquando uva. Denique gratia, nisi gratis accipiatur, gratia non est nec dici recte potest. Symoniaci autem non gratis accipiunt quod accipiunt. Igitur gratiam, quae maxime in ecclesiasticis ordinibus operatur, non accipiunt; si autem non accipiunt, nec habent; si non habent, nec gratis neque non gratis cuiquam dare possunt, quod non habent. Quid ergo dant? Profecto quod habent. Quid autem habent? Spiritum utique mendacii. Quomodo hoc probamus? Quia si spiritus veritatis testante ipsa veritate, de qua procedit, gratis accipitur, qui non gratis accipitur, procul dubio spiritus mendacii esse convincitur.
──────── CAPUT V ────────
Sed hinc iam ad discussionem propositi capituli revertamur et beatum Leonem illic pseudoepiscopos commemorantem non contra symoniacos seu quoscumque alios hereticos, sed contra quosdam catholicos eum illiusmodi regulas praefixisse demonstremus. Et de symoniacis quidem seu aliis quibuscumque hereticis non eum ibi locutum sufficienter est superius demonstratum, nunc autem, quod de pseudoepiscopis tamen catholicis loquatur, est demonstrandum. Quicumque consecratur episcopus, secundum decretales sanctorum regulas prius est a clero eligendus, deinde a plebe expetendus, tandemque a conprovincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrandus. Neque enim aliter certus et fundatus vel verus episcopus dici vel haberi poterit, nisi certum clerum et populum quibus praesit habuerit et a comprovincialibus suis auctoritate metropolitani, ad quem vice apostolicae sedis cura ipsius provinciae pertinet, consecratus fuerit. Qui autem sine quolibet horum trium capitulorum consecratus fuerit, nec certus nec fundatus nec verus, sed pseudoepiscopus dicendus est et habendus nec inter canonice plantatos vel factos episcopos computandus; quia cum episcopus dicatur superintendens aut superinspiciens, cui clero aut cui populo hic talis superintendit, qui nullius cleri nulliusque populi, quibus superintendat, electionem habuit, insuper et metropolitani atque comprovincialium auctoritate caruit? Quod autem in proposito subsequitur capitulo: unde cum sepe questio de male accepto honore nascatur, quis ambigat nequaquam istis tribuendum, quod docetur non fuisse collatum, ita est intellegendum, honorem quidem episcopalem, scilicet consecrationem, acceptum, sed male, non quia per pecuniam vel a symoniacis — taliter enim nulla praevenire posset aut haberi consecratio, sicut supra satis ostenditur —, sed quia sine clero et plebe et metropolitani auctoritate, et iccirco non esse dubitandum huiusmodi episcopos indignos, quibus tribuatur, quod docetur non fuisse, dum consecrarentur, conlatum, certa scilicet propriaque parrochia et certos propriosque clericos ordinandi auctoritas, aut quemadmodum de presbyteris sine nomine titulorum ordinatis in Africano concilio legitur, nusquam ministrent aut ordinent ad iniuriam eorum, qui tales non canonice ordinavere. Ubi tamen et in quibus et per quos et qualiter ordinatio talium possit stare, in ipso capitulo subiungens curavit demonstrare: Si qui autem clerici ab istis pseudoepiscopis in aecclesiis ordinati sunt, quae ad proprios episcopos pertinebant, et ordinatio eorum consueto iudicio praesidentium facta est, potest rata haberi, ita ut ipsis ecclesiis perseverent. Aliter autem vana habenda est ordinatio, quae nec loco fundata est nec auctoritate munita. Patet ergo, quia, si clericos quorumcumque episcoporum proprias ecclesias habentum iudicio eorum et consensu ordinaverint, rata ordinatio haberi possit, ita ut permaneant clerici ab eis ordinati in suorum episcoporum ecclesiis, quia istis non sunt quas dent a se ordinatis. Ita enim consecratio eorum hactenus instabilis munitur auctoritate ceterorum episcoporum, fundatur loco, in ecclesiis scilicet eorum.
──────── CAPUT VI ────────
Hinc ne quis perverse contendat huiusmodi pseudoepiscopos non posse aliquando ratas facere ordinationes, quomodo nec symoniacos seu quoslibet alios hereticos, aut certe symoniacos seu quoslibet alios hereticos ratas ordinationes facere posse, quomodo et istos, atque uno modo habendos istos et illos, utputa quoniam pseudoepiscopi dicuntur isti sicut et illi, scilicet falsi episcopi; animadvertat quisquis ille est, falsum non semper uniformiter dici, sed aliquando ex parte, aliquando ex toto, quod hoc quotidiano facillime comprobatur exemplo. Dicitur equidem nummus falsus, qui tamen aliter se habet visus a vigilantibus, aliter a dormientibus. Nam ille aut in caragmate aut in materie aut certe tantum in pondere fallit, iste autem in cunctis, quia nec extitit nec existit nec existet, sed ex toto se falsum est et nichil. Unum quidem etsi humana praesumptio maximo aut minimo sui tenore fraudat, tamen vel parum aut plurimum eidem dat. Alterum diabolica illusio totius probitatis vacuum fingit nilque illi praeter solam deceptionem attribuit. Iure ergo ex catholicis pseudoepiscopus falso quidem nummo comparatur; sed quem humana ars, etsi in aliquibus imperfectum, in aliquibus tamen perfectum format. Porro ex hereticis pseudoepiscopus falso itidem nummo iure assimilatur; sed quem diabolica ars in se toto nichil existentem, in sola tamen illusione perfectum format. Ast noster nummus, quamvis falsus, alicuius tamen pretii erit, quantaecumque falsitatis fuerit. Nam si reprobatur ex pondere, probabitur ex materie et ex caragmate; aut si non ex duobus simul, ex uno tamen horum trium aliquo modo approbabitur. Ita et noster pseudoepiscopus, quantumcumque minus iustitiae in se habeat, tamen probatur apud Deum et homines sanae mentis aut ex fidei vel vitae suae sinceritate aut ex sola consecratione, quamvis reprobetur ex electione. Stertentium autem falsus nummus, quantaecumque perfectionis appareat, nil est nulliusque pretii aut momenti in qualibet parte sui exstat; quem vel credere nummum esse, fuisse vel fore, pernitiosum est mendacium. Ita et hereticorum pseudoepiscopus, quantaecumque continentiae vel sanctitatis, si dici debet, videatur, apud Deum tamen et homines pervigilis cordis nichil computatur, quia quicquid sine fide est peccatum est. Quem quodamtenus credere episcopum non tantummodo peccatum, sed immane quoque est sacrilegium; hinc ad nostrae assertionis confirmationem libet huic opusculo aliquorum inserere commemorationem, qui nec a clero fuere electi nec a plebibus expetiti nec metropolitani iudicio a comprovincialibus episcopis consecrati, et tamen ex sola consecratione tantae auctoritatis, sanctitatis et utilitatis inventi sunt in ecclesia Christi, ut nemo nisi sacrilegus praesumat eos pseudoepiscopos in aliquo profiteri. Et primo quidem beatissimos apostolos universalis ecclesiae fundatores et principes in hoc commemoraremus, nisi iustissimum arbitraremur leges et naturas necessario tacere, ubi benedictionem, gratiam et gloriam dedit legislator et naturarum Dominus. Unde tanta taliumque ordinationum debita cum reverentia salutata praetermittentes nec non et illa, quam ipsi beati apostoli exemplo domini et magistri sui Asyam, Europam et Africam episcopis huiusmodi illustrarunt, maximeque beatus Petrus, qui suam Italiam et cunctas Gallias directis praedicatoribus taliter a se ordinatis post Christum currere fecit, ex posteris eorum longo post tempore duos tantum commemorandos arbitramur, qui iam promulgatis inde sacris canonibus taliter ordinati noscuntur. Sicut in Historia tripartita legitur: Perigines in Petris ordinatur episcopus; et quoniam cives eum suscipere noluerunt, Romanae civitatis episcopus iussit eum intronizari in Corintho metropoli, defuncto eius episcopo, eique, donec advixit, ecclesiae prefuit. Sisinnius quoque Constantinopolitanus antistes Proclum in Cizico consecravit, qui antequam proficisceretur ad Cizicum, cives procedentes Dalmatium monachum episcopum sibimet ordinarunt. Mansit ergo Proclus non habens ecclesiam propriam, qui tamen in doctrina ecclesiarum Constantinopoleos valde florebat, postea in Constantinopolitana sede inthronizatus. Apparet ergo neutrum a clero vel populo fuisse electum, quos non receptos est manifestum. Superius etiam eadem historia mentionem faciens secundi universalis concilii, scilicet Constantinopolitani, dicit: Firmaverunt rursum patres Nicenam fidem et patriarchas constituerunt, distribuentes provincias, ut episcopi uniuscuiusque diocesis ad ecclesias non irent extraneas. Hoc enim primitus propter persecutionis tempus indifferenter agebatur. Siquidem pro taliter ordinatis talem regulam alia synodus proposuit: Si quis episcopus ordinatus ad parroechiam, in qua ordinatus est, minime proficiscitur, non sua culpa, sed sive populo respuente aut propter aliquamlibet aliam causam non necessitate factam, hunc honore ministerioque participari tantum, nec eum misceri rebus ecclesiae, in qua collectam celebrat ecclesiae, sed sustinere quod provinciae synodus suo iudicio terminaverit. Hinc ergo perpendatur nostros katholicos olim et postea sine tribus illis capitulis consecrationem ratam optinuisse, hereticos vero omnes et nominatim symoniacos nullam omnino nec tunc nec postea, etiamsi illis tria illa adsint capitula, videlicet electio cleri, expostulatio populi iudiciumque metropolitani; quia infidelibus nichil munditiae vel gratiae potest adherere, donec corda eorum fide mundentur. Haec tamen dicendo ita sanctorum patrum nostrorum ordinationem veneramur ex necessitate temporis et eorum maxima auctoritate, ut posteris nostris et nobis ipsis per omnia contestemur ecclesiasticas regulas observatum ire, quia antiquos excusat necessitas et sua libertas; modernos autem accusat sola sua voluntas et temeritas.
──────── CAPUT VII ────────
──────── Corruptor. ────────
Audistis etiam, quia, sicut denuo quisquam baptizari non debet, ita nec denuo in eodem ordine consecrari potest.
──────── Correptor. ────────
Quis dicit aut sentit denuo aliquem in eodem ordine consecrari posse? Absit a nobis sic sapere. Inter alia equidem, quae super hoc a sanctis patribus accepimus, etiam beati papae Gregorii capitulum propositum debita veneratione suscipimus. Sicut enim ipse ibidem testatur, merito iudicatus est, qui tale aliquid facere fuit ausus, videlicet quia presbyterum prius lapsum ab officio deposuit et poenitentiae supposuit, qua expleta eundem rursus in eodem ordine, quasi presbyter numquam fuisset, consecravit. Quod utique nullo modo fuit aut est agendum, sed si depositus quis iniuste postea innocens reperiatur, sicut concilium Toletanum statuit, episcopo virga et anulus, presbytero planeta et orarium reddantur, et sic per ceteros ordines unicuique quod ablatum fuit, cum deponeretur. Inventus autem in aliquo excessu leviori privatae poenitentiae satisfactio ita iniungitur, ut tamen non deponantur, sed omnino eis ordo, quem habent, conservetur. Quemadmodum ipse beatus Gregorius in fine praesentis capituli sensisse cognoscitur, quod hic subtraxisse comprobatur vafer ille et impurus, quia sensit evidenter obsistere suis cavillationibus: Si quis, inquiens, in levi forsitan culpa a sacerdotio venit, penitentia indici debet et tamen ordo servari. Nam pro criminalibus iuste depositus aut non aut vix invenitur quis licite restitutus. Quodsi iniuste depositus restituitur, quemadmodum ex concilio Toletano supra dicitur, iuste autem depositus nusquam et numquam licito restituitur, inventus autem in minus gravibus excessibus non quidem deponitur, sed eidem suo ordine reservato aliquandiu ab ipso suspenditur: quis tandem denuo a catholicis consecratus arguitur? Siquidem exceptis inreprehensibilis vitae clericis, amplius his tribus supradictis generibus in catholica non repperiuntur. Aut enim iniuste depositi erunt aut iuste aut certe non depositi; et si in levioribus culpis inventi iam quicumque plus his sunt, extra catholicam ecclesiam procul dubio sunt. Sunt enim heretici aut episcopi aut presbyteri seu diaconi vel cuiuscumque alterius gradus clerici dicti. Unde se quoque nolente Spinosulus iste suae perversae intentionis initium, progressionem et finem procedente disputatione noscitur iam revelare, et velut implicitus ericius caput suum et pedes caudamque accedente aqua cogitur explicare. Constat enim eum pertinaciter defendere ab hereticis et specialiter a symoniacis ordinatos, quia in catholica, sicut in superioribus habunde monstratur, semel acceptus ordo non iteratur. Laborat quoque variis, sed vanis argumentis astruere, quod a symoniacis, ut dicitur, ordinati sine poenitentia et manus impositione debeant in clero catholico haberi et in eo permanere, utputa quibus nichil desit in nullo gratia. Nos vero sufficientibus sanctorum patrum superius comprobavimus testimoniis symoniacos hereticos peiores esse pessimis Arrianis. Et si adhuc dubitatur, an symoniaci sint habendi heretici, revolvantur catholicorum patrum de diversis heresibus libri, scilicet Epiphanii, Filastri, Augustini ceterorumque, qui inde sunt scribere conati, et in omnibus deprehenduntur symoniani, qui et symoniaci, in cathalogo hereseon primi, quorum auctor Symon si damnari ut manifestus hereticus meruit, quia estimavit vel cogitavit Spiritum sanctum pecunia se posse mercatum iri et quibus vellet largiri, videant ipsi, quid mereantur, quia certissime credunt se episcopos pecunia intercedente posse vel potuisse fieri et consecrationes vel ordinationes aecclesiasticas cuiquam impertiri. Nisi enim hoc se posse crederent, a tanta praesumptione se suspenderent. Ex qua certe sua estimatione si Symon ille pessimis Arrianis peior evidenter praedicatur, quoniam sibi Spiritum sanctum subicere quaesivit, symoniani eius, quoniam omnino tantum nefas credunt, quibus iam peiores erunt? Neque enim peiores Arrianis in toto hereseon catalogo dinoscuntur. Palam ergo est symoniacos sicut tempore ita et errore reliquis hereticis priores esse. Verum ne supra modum praegravari se a nobis causent, pares eos Arrianis tandem concedimus, quamvis auctorem eorum Symonem Arrianis perversiorem praemonstraverimus, quo utique perversiores isti eius discipuli probantur. Qua certe parilitate concessa necesse erit symonianos cum sibi paribus Arrianis parem etiam contra se a catholicis expectare sententiam. Itaque iam non nostris, sed antiquissimorum et per omnia catholicorum et orthodoxorum patrum impetantur spiculis et obruantur sententiis, ut secundum Salomonis elogium, qui se divites affectant, nichil se nisi extremam inopiam habere vel sero erubescant, sive iuxta deiloqui patris eius attestationem, ubi evigilaverint a somno suo omnes viri divitiarum, nichil in manibus suis, id est ordinationibus, inveniant. Primo tamen hic calumpniae eorum summa suffigatur, ac deinde evidentibus patrum fulminibus confodiatur.
──────── CAPUT VIII ────────
──────── Corruptor. ────────
Unde supra in canonibus apostolorum, quos sanctus Ysidorus recipiendos esse confirmat: Si quis episcopus aut presbyter aut diaconus secundam manus impositionem acceperit ab aliquo, deponatur et ipse qui eum ordinare temptaverit. Nam eos, qui ab eiusmodi baptizati fuerint vel ordinati, neque fideles neque clericos esse possibile est.
──────── Correptor. ────────
Cum dicit: 'Unde supra', patet quod praecedens capitulum sancti Gregorii supposito capitulo apostolorum ideo coniungat, ut nil differre catholicorum et hereticorum ordinationem astruat, dum quod sanctus Gregorius super catholicorum ordinationem specialiter protestatur, iste ad hereticorum partem generaliter transferre conatur, quasi apostoli vetuerint ab hereticis, ut dicitur, ordinatos secundam manus impositionem a catholicis accipere. Hinc ex apostolorum canonibus sola capitula L non tantum auctoritate beati Ysidori, quantum sanctissimi papae Clementis et plurimorum successorum eius novimus debere recipi; sed sicut ex authenticis et antiquis exemplaribus poterit probari, praesens capitulum constat istic proprio sensu et integritate circa sui finem fraudari et privari, et alienum figmentum eidem appositum sub specie veri. Nam in antiquioribus et veracioribus canonibus ita invenitur: Si quis secundam manus impositionem acceperit, deiciatur ipse et qui eum reordinare temptaverit, nisi forte eum ab hereticis ordinatum comprobaverit. Porro quod caupo ille nequissimus subtracto vino Soreth admiscuit ex cisternae dissipatae aquis, ut propinaret a se deceptis, dicendo ab eiusmodi baptizatos vel ordinatos non posse neque fideles neque clericos esse, nec in isto sanctorum apostolorum nec in aliquo catholicorum patrum invenitur canone. In qua sua fraudulenta praesumptione vel profanae vocis novitate sole clarius innotescit, quam sit recipiendus vel audiendus in praecedenti aut subsequenti sua disputatione. Manifeste enim impugnat et, quantum in se est, cassat et evacuare contendit sanctam Nicenam synodum, quae etiam capitulum, quod nobis freneticus ille putavit ad defensionem sui in subsequentibus obiciendum, continet: in quo Cathari scilicet viciniores catholicae fidei heretici, si quando ad catholicam veniunt, manus impositionem accipere sicque in catholico clero permanere censentur. Neque enim putandum est sanctos patres id statuisse de Novatianorum laicis, qui nullam manus impositionem pro adipiscendis ordinibus acceperunt, sed de illorum clericis, quibus a suae sectae praepositis manus imposita fuit, ut ad quodlibet ministerium promoverentur altaris. Quibus ad catholicam venientibus cum a catholicis sacerdotibus manus imponitur, nonne secundam manus impositionem accipere noscuntur? Quam ideo a catholicis accipiunt, quia ab hereticis ordinati comprobantur, ut in supra dicto canone apostolorum secundum antiquam veritatem legitur, quam hic mendosus emendator subtrahere non veritus, etiam sancto Niceno concilio publicas iniurias irrogasse deprehenditur. Quin etiam illa eius conclusio consideretur, in qua diffinivit ab eiusmodi baptizatos vel ordinatos nec fideles nec clericos esse posse. Quod si ita est, ut de ceteris interim taceatur, constat Novatianos hereticos ad catholicam transeuntes quasi a facie leonis fugere, sed ursum eis occurrere, dum per impositionem manus catholici sacerdotis hoc eis ad pernitiem confertur, ne deinceps ipsi vel ab eis baptizati aut ordinati possint fideles aut clerici haberi. Sane hoc pacto tolerabilius illis fuerat sic permanere, quam ad catholicam accedere et inibi manus impositionem post illam, quam a suis acceperant, accipere. Dupplici namque contritione contriti probantur, quorum baptisma vel clericatus nil iam esse posse praedicatur. Sed absit a nobis hoc vel leviter estimare. Alioquin et Nicena synodus convincitur errorem non amputasse, sed propagasse, sanctique patres auctoritatem eius secuti, quibuscumque hereticis ad catholicam eorum transeuntibus manus imposuere, ex malis peiores hic et in futuro effecere. Hinc ergo calumpniator ille, si caecus utrobique non est, iam evidenter recognoscere potest nec laicos hereticorum ad communionem nec clericos ad clerum in catholica debere suscipi sine impositione manus catholici sacerdotis post illam, quam a suis accepisse sciuntur. Etenim si laici fuerint, per manus impositionem et chrismatis unctionem in fide confirmantur, si clerici, nichilominus per manus impositionem permanent in ordine, quem hactenus habuisse videbantur. Unde liquet secundam manus impositionem authenticam esse et pernecessariam, si tamen a catholicis post hereticos, non autem post catholicos fiat. Quae tamen manus impositio, si prudenter advertitur, nequaquam secunda aut altera recte, sed rite dicitur. Nam beatus papa Innocentius omnium hereticorum manus impositionem esse pravam protestatur, rectam autem catholicorum. Si ergo hereticorum manus impositio prava est, catholicorum autem recta, patet illam pravam ex quadam recte omnino vana similitudine abusive dici primam, istam vero rectam nichilominus abusive dici secundam, cum nulla substantialiter seu accidentaliter ad invicem habeant connumerationem. Nam si haec, quae abusive dicitur secunda, nichilominus prava vel pravior esset, non iam abusive, sed vere diceretur secunda. Nunc vero cum sit illa prava, ista autem recta, constat in duabus rebus sibi omnino contrariis et dissimilibus non debere dici primam et secundam, sed unam illam, unam et istam. Identidem sentiendum et de ordinationibus sive, ut obtrectatores contendunt, de reordinationibus. Denique si hereticus post hereticum alicui manus imponat, prava vel pravior est reordinatio et ideo nec ordinatio, sed geminata dampnatio. Si autem catholicus post hereticum, recta et una habetur haec ordinatio et ideo non reordinatio, sed unica purgatio; quam si catholicus post catholicum iterare, ut putatur, praesumit, rectum sine ambiguitate pravo confundit, et ideo non dicendus est reordinasse, sed se et alium a recto ad pravum seduxisse vel attraxisse. Propter quod, praemisso apostolorum capitulo, iudicandi sunt ambo scilicet deponendi, quia catholicam ordinationem iterandam putantes par periculum incurrerunt. Haec cum ita sint, solis symoniacis praefata patrum regula in nullo putatur esse necessaria, quasi ipsi aut non computandi sint heretici, aut certe eiusmodi, quibus a catholica nil gratiae spiritualis possit conferri, utputa quibus plenitudo sancti Spiritus ad votum, sive gratis sive non gratis eam largiri velint, famulatur vel obsequitur.
──────── CAPUT IX ────────
Verum quia a catholicis adversus hereticos clamatur, cum utrique se profiteantur catholicos et alterutro vel invicem se dicant hereticos, ita ut in huius plagosae Egypti palpabilibus hoc nostro tempore tenebris non facile perspici possit, quis cuius spiritus sit, praetermissis omnibus his, de quibus inpraesentiarum dubitari potest, catholici an heretici habendi sint, ad duos tantum ex antiquissimis retorqueatur stilus, quos certos et diffamatos hereticos et a sanctis patribus concordi sententia damnatos ab initio fuisse ambigit nullus. Et priorem quidem sancti apostoli, alterum vero detexerunt et damnaverunt omni mundo reverendi patres sanctae Nicenae synodi et post eos, quotquot fuere vel sunt catholicae fidei. Dicimus autem Symonem magum cum suis symonianis et Arrium Alexandrinum presbyterum cum suis Arrianis, quorum prior, quamvis a sanctis patribus reputetur peior, tamen quia pares in heresi utrosque esse supra concessimus, contra fusile scutum et armaturam perfidi et redivivi Symonis vibremus et contorqueamus iacula sanctorum patrum, quibus impugnata et expugnata fuit artificiosa armatura vesani Arrii nec iam usquam comparentis. Et primo quidem prolatis catholicorum patrum testimoniis atque regulis ostendatur, Arrianorum et aliorum hereticorum baptisma quanti habuerint, vel quid esse senserint. Itaque in sanctorum patrum apostolorum canonibus, quos hic noster contradictor auctoritate sancti Ysidori recipiendos esse superius dixit, et nos potius auctoritate beati papae Clementis plurimorumque successorum illius, capitula haec duo sine dubio reperiuntur.
Episcopum aut presbyterum hereticorum suscipientem baptisma damnari praecipimus. Quae enim conventio Christi ad Belial, aut quae pars fideli cum infideli?
Sequitur alterum eiusmodi.
Episcopus aut presbyter, si eum, qui secundum veritatem baptismum habuerit, rebaptizare praesumpserit, aut si pollutum ab impiis hereticis non baptizaverit, deponatur tamquam deridens crucem Domini nec veros sacerdotes a falsis sacerdotibus omnino discernens.
Quae utique regula, quia multa sui subtilitate offendebat plurimos et scandalizabat, ab apostolorum successoribus est remota et quodam temperamento circumlita, ut baptisma, id est aquae intinctionem, sub invocatione Trinitatis permitterent esse ratam, decernerentque nullomodo iterandam, si constiterit in nomine eiusdem sanctae Trinitatis peractam. Quo certe permittendi verbo usus est et beatissimus Leo: Hereticorum baptisma, inquiens, ratum esse permittimus. Sed et gloriosus martyr et pontifex Cyprianus quid de hereticorum baptismate senserit, ex concilio ipsius evidenter cognosci poterit. Eadem enim contra illud cum suis coepiscopis sanxit, quae et praefati canones apostolici. Sed praevaluit posterior regula, quia et plures revocabat et disceptationes sapientium removebat et indocti vulgi animositatem reprimebat. Porro quod permittitur, quamvis sit licitum, non tamen usquequaque censetur bonum, sicut beatus Iohannes Chrisostomus de huius verbi proprietate in expositione super Matheum latius disserens ait: Vidit itaque Iudaeos Moyses propter delectationem carnalem circa studia sacrificiorum esse deditos, et si mandasset eis recedere a sacrificiis, non fuerat audiendus, quia annosa passio medicamento momentaneo non curatur; iussit eis sacrificare quidem, sed non iam daemonibus sicut in Egypto, sed Deo vivo. Dimidium mali permisit, ne totum perderet bonum. Hac ratione permisit etiam illis dare libellum repudii, quia melius indicavit permittente lege matrimonia solvi, quam odio compellente homicidium fieri. Permisit eis malum facere, ne facerent peiora. Ergo hoc permittendo non eis Dei iustitiam demonstravit, sed cum peccato abstulit culpam peccandi, ut quasi secundum legem agentibus eis peccatum suum non videatur esse peccatum; utputa si quis habet servum, qui furatur et inebriat se, considerans dominus, quia, si utrumque insimul mandaverit observare, nichil proficit, mandat illi, ut bibat quidem quantum vult, sed publice bibat, ut paulatim discat obaudire praeceptis. Sic permissum est et repudium, malum quidem, tamen licitum. Hac ratione et apostoli praeceperunt secundas adire nuptias propter incontinentiam hominum. Nam secundam quidem accipere secundum praeceptum apostoli licitum est, secundum autem veritatis rationem vere fornicatio est. Sed cum permittente Deo publice et licenter committitur, fit honesta fornicatio, propterea benedixit Dominus, quia Moyses hoc permisit, non praecepit. Aliud est enim praecipere, aliud permittere. Quod enim praecipimus volumus, quod autem permittimus nolentes praecipimus, quia malas hominum voluntates ad plenum prohibere non possumus. Huc usque Chrisostomus. Cuius egregii viri efficax allegatio cum plurimis et maximis auctoribus et doctoribus, tum etiam hoc iam trito proverbio suffulcitur: Permittit Deus fieri quod non vult.
──────── CAPUT X ────────
Verum in subsequentibus evidentius apparebit, quantae imperfectionis hereticorum baptismus sit. Beatus papa Syricius Tarraconensi episcopo inquirenti sic super baptismo respondit: Prima paginae tuae fronte signasti baptizatos ab impiis Arrianis plurimos ad fidem catholicam festinare, et quosdam de fratribus nostris eosdem denuo baptizare velle, quod non licet, cum hoc fieri et apostolus vetet et canones contradicant, et post cassatum Ariminiense concilium missa ad provincias a venerandae memoriae praedecessore meo Liberio generalia decreta prohibeant. Quos nos cum Novatianis aliisque hereticis, sicut est in synodo constitutum, per invocationem solam septiformis spiritus episcopalis manus impositione catholicorum conventui sociamus. Quod etiam totus oriens occidensque custodit. A quo tramite vos quoque posthac minime convenit deviare, si non vultis a nostro collegio synodali sententia separari. In quo denique decretali capitulo aperte innuitur non uniformem sed biformem regulam super susceptionem venientium ab hereticis catholicos a tempore apostolorum usque Liberium papam retinuisse, eundemque post cassatum Ariminiense concilium generali decreto primitus prohibuisse, ne ab Arrianis baptizati rebaptizarentur a catholicis, sed per episcopalis manus impositionem catholicorum conventui sociarentur. Sed quantae imperfectionis in catholica habeantur ab hereticis baptizati, beatissimus papa Innocentius prolata sanctae Romanae ecclesiae antiqua et authentica regula liquido ostendit dicens: Nostrae lex est ecclesiae venientibus ab hereticis, qui tamen illic baptizati sunt, per manus impositionem laicam tantum tribuere communionem nec ex his aliquem in clericatus honorem vel exiguum subrogare. Ex qua regula patet, quid sancti patres de baptizatis ab hereticis sentiant, quos non dico ad aliquem sacri altaris gradum, sed nec ad solum clericatus honorem promoveri consentiunt, exceptis, ut supra dictum est, Cataris. Quid etiam clarissimus doctor fidei Leo de baptismo hereticorum senserit, quamvis superius copiose expositum sit, eius tamen capitulum super hoc denuo hic inserere minime nos piguit: Hi qui baptismum ab hereticis acceperunt, cum baptizati ante non fuissent, sola sancti Spiritus invocatione per impositionem manuum confirmandi sunt, quia formam tantum baptismi sine sanctificationis virtute sumpserunt. Et hanc regulam, ut scitis, servandam in omnibus ecclesiis praedicamus, ut lavachrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente apostolo: 'Unus Deus, una fides, unum baptisma'. Cuius ablutio nulla iteratione temeranda est, sed, ut diximus, sola sanctificatio sancti Spiritus invocanda est, ut quod ab hereticis nemo accipit, a catholicis sacerdotibus consequatur. Unde supra idem doctor: Sunt qui non se baptizatos nesciunt, sed cuius fidei fuerint, qui eos baptizaverunt, se nescire profitentur, unde quoniam quolibet modo formam baptismatis acceperunt, baptizandi non sunt, sed per manus impositionem invocata virtute Spiritus sancti, quam ab hereticis accipere non potuerunt, catholicis copulandi sunt. Beatus quoque Eusebius, ante Melchiadem et Silvestrum Romanam ecclesiam gubernans, de suscipiendis hereticis ita Gallicanos episcopos instruxit: Quod significastis, quid de conversis hereticis fieri debuisset, scitote nos eos, qui in sanctae Trinitatis fide baptizati sunt, per impositionem manus suscipere. Item unde supra Campaniae et Tusciae episcopis: Hereticos omnes, quicumque ad gratiam Dei convertuntur et in sanctae Trinitatis nomine credentes baptizati sunt, Romanae ecclesiae tenentes regulam per manus impositionem reconciliari praecipimus. Manus impositionis sacramentum magna veneratione tenendum est. Quae ab aliis perfici non potest, nisi a summis sacerdotibus nec tempore apostolorum ab aliis, quam ab ipsis apostolis legitur, aut scitur peracta esse, neque ab aliis, sicut iam dictum est, quam ab illis, qui eorum locum tenent, unquam perfici potest aut fieri debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habeatur et vacuum nec inter ecclesiastica umquam reputabitur sacramenta. Unde supra ex concilio Arelatensi, cuius auctor beatus papa Silvester fuisse dicitur: Si ad ecclesiam aliquis de heresi venerit, interrogent eum de symbolo, et si viderint eum in Patre et Filio et Spiritu sancto esse baptizatum, manus ei imponatur, tantum, ut accipiat Spiritum sanctum. His ergo et aliis huiusmodi sanctorum patrum quampluribus testimoniis manifeste instruimur, catholicae fidei fundatores et praedicatores quanti habuerint hereticorum baptisma, manus quoque eorum impositionem, quae utraque sine chrismate non fuerunt. Nempe ex eis ad catholicam venientes et manus impositionem cum invocatione sancti Spiritus accipiunt ab episcopis catholicis et sacro chrismate perunguntur, quasi qui nil horum hactenus habuerint.
──────── CAPUT XI ────────
Praeterea hinc iam prolatis aliis sanctorum patrum regulis monstrare laborabimus, quanti aestimaverint, immo decreverint, hereticos habendos in qualibet actione sua vel conversatione, quos peiores paganis et Iudaeis iudicavere, sicut ex beati Iohannis Chrisostomi super Matheum expositione docemur clarius luce. Ait enim: Rex cum viderit in ecclesia Christi non vestitum veste nuptiali, id est fide vera, iubet ministros suos, id est malos spiritus seductionum, nam mala per malos spiritus reddit, qualis fuit spiritus erroris, quem misit Deus, ut seducat Achab, sicut scriptum est in tertio libro regnorum, vel qualis est operatio erroris, quem dabit eis Deus qui caritatem Dei non receperunt, ut credant mendacio. Et post pauca: Et apprehendentes eum per ipsa opera, per ipsa consilia eius, mittunt eos in tenebras exteriores, id est in errorem gentilium, Iudaeorum vel hereticorum. Et forsitan propinquiores sunt tenebrae gentilium, exteriores autem Iudaeorum, peius autem exteriores hereticorum, quoniam gentiles veritatem spernunt, quam non audierunt, Iudaei autem, quam non crediderunt, heretici autem, quam audierunt et didicerunt. Ipsarum quoque hereticorum tenebrarum quaedam sunt prope lucem veritatis, aliae autem longius a veritate et ideo nigriores, aliae autem amplius longe et ideo pressiores et exteriores, id est in hereses perversissimas. Ex qua Chrisostomi sententia convincuntur heretici paganis et Iudaeis peiores, quamvis ex ipsis hereticis sint quidam veritati, id est catholicae fidei, propinquiores, quidam autem longinquiores. Porro in quibus heretici a catholicis sint devitandi et velut pagani aut Iudaei procul habendi, et ex multis sanctorum patrum docemur scriptis et ex subiectis catholicorum conciliorum capitulis.
Ex concilio Laodicensi cap. VI.
Non concedendum hereticis ingressus domus Dei in heresi permanentibus.
Item ex eodem concilio cap. IX.
Non accedendum ad cymiteria vel quae martyria dicuntur hereticorum catholicos orationis gratia et petendae curationis intrare, sed et qui ierint, si sunt fideles, incommunicabiles factos ad poenitentiam usque ad aliquid temporis redigi. Poenitentes autem eos et se errasse confessos suscipi oportere.
Item ex eodem cap. X.
Eos, qui ad ecclesiam pertinent indifferenter, filios proprios hereticorum nuptiis minime sociari debere. Cui capitulo concordans Cartaginense concilium statuit, ut filii clericorum gentilibus aut hereticis vel scismaticis matrimonio non coniungantur, et ut episcopi vel quicumque clerici in eos, qui catholici christiani non sunt, etiamsi consanguinei sint, per donationes rerum suarum nichil conferant.
Item ex concilio Laodicensi cap. XL.
Non oportet cum omnibus hereticis miscere convivia, et vel filios vel filias dare, sed magis accipere, si tamen profiteantur se christianos futuros esse catholicos.
Item ex eodem concilio cap. XLII.
Non oportet hereticorum eulogias accipere, quoniam istae maledictiones magis sunt quam benedictiones.
Item ex eodem concilio cap. XLVI.
Non oportet cum hereticis vel scismaticis orare.
Item ex eodem cap. XLVII.
Non oportet a Iudaeis vel hereticis feriatica, quae mittuntur, accipere.
Unde supra in canone apostolorum.
Episcopus, presbyter aut diaconus, qui cum hereticis oraverit, tantummodo communione privetur. Si vero tanquam clericos ortatus fuerit eos agere vel orare, damnetur.
Unde supra ex decretis Fabiani papae.
Omnes, qui rectam non docent doctrinam vel rectam non tenent fidem, accusatores neminem recte credentium accusare possunt, quia infamia sunt notati et a sinu matris ecclesiae apostolico mucrone usque ad rectam conversionem et reversionem eorum abscisi. Unde apostolica auctoritate cum omnibus eiusdem apostolicae atque universalis ecclesiae filiis statuentes sancimus, ut omnes, qui in catholica fide suspecti sunt, in accusatione recte credentium non suscipiantur, quia suspecti omnes semper sunt amovendi et non recipiendi. Merito ergo reprobatur eorum accusatio, qui in recta fide suspecti sunt, nec eis omnino esse credendum.
Item ex decretis beati Dionisii papae et martyris.
Crimina, quae episcopis inpingi dicis per alios, non sinas ullo modo fieri, nisi per ipsos, qui crimina intendunt, si tamen ipsi digni et inreprehensibiles apparuerint et actibus docuerint publicis omni se carere suspitione et inimicitia et inreprehensibilem fidem conversationemque ducere. Nemini enim de se confesso credi potest super crimen alienum, quoniam eius omnisque rei professio periculosa est et admitti non debet.
Ex decretis quoque Grati papae Felici episcopo.
Primum quidem scias paganos et hereticos non posse christianos accusare aut vocem infamationis inferre.
His et huiusmodi catholicorum patrum decretis et sententiis evidenter agnoscitur hereticis domus Dei ingressus interdici et ab omni catholicorum communione eos removeri, scilicet orationum, conviviorum, nuptiarum vel matrimoniorum vel donationis rerum aut patrimoniorum, nec accusandi catholicos vel testificandi contra eos licentiam concedi, quorum etiam cymiteria orandi causa intrare vel eulogias aut feriatica accipere omnino vetantur catholici. Unde nemo ambigit hereticos per omnia a catholicis repudiandos, sicut aut certe plus quam Iudaeos vel paganos, quia in istis adhuc est spes fidei, ut supra dictum est, in illis autem iam pugna discordiae.
──────── CAPUT XII ────────
Sed iam nunc attendamus, quid sancti patres senserint de hereticorum ordinibus aut potius ordinationibus.
Ex epistola beati Innocentii papae episcopis Macedoniae.
Ventum est ad tertiam quaestionem, quae pro sui difficultate longiorem exigit disputationem, cum nos dicamus ab hereticis ordinatos vulneratum per illam manus impositionem habere caput, et ubi vulnus infixum est, medicina adhibenda est, ut sanitatem possit recipere. Quae sanitas post vulnus secuta sine cicatrice esse non poterit, atque ubi poenitentiae remedium necessarium est, illic ordinationis honorem locum habere non posse. Nam sicut legitur: 'Quicquid tetigerit immundus, immundum erit', quomodo id ei tribuetur, quod munditia ac puritas consuevit accipere? Sed econtra asseritur, eum, qui honorem amisit, honorem dare non posse, nec illum aliquid accepisse, quia nichil in dante erat, quod ille posset accipere. Et verum est certe, quia, quod non habuit, dare non potuit. Damnationem utique, quam habuit, per pravam manus impositionem dedit. Et qui particeps factus est damnato, quomodo habet honorem accipere, invenire non possum.
Hinc iam a symoniacis ordinati evigilent tandem et tanto tonitru tantoque fulmine tam egregii inter egregios pontificis subito turbati et confusi, quid ab ordinatoribus suis acceperint, saltim sero recognoscant, aut symoniacos nec esse nec dici debere hereticos, si possunt vel audent, rationabiliter nos edoceant. Nempe ab hereticis ordinati per illam manus impositionem vulneratum habere docentur caput, quia quicquid tetigerit immundus, immundum erit. Constat ergo omnem hereticum immundum esse. Quicquid tangit, procul dubio immundum fit secundum dictum Domini in lege Moysi. Neque enim ab immundo heretico potuit aut poterit tribui, quod munditia ac puritas accipere consuevit, cuius cor sincera fide constat non esse mundatum. Cui ergo nichil munditiae ac puritatis potuit tribui, quid aliud poterit illi tribuere, quemcumque tetigerit, nisi immunditiam, quam solam habet? Ergo restat, ut nil aliud quam immundus sit, quem immundus tangit, quia damnationem, quam habet, dat per pravam suae manus impositionem. Nec enim, qui honorem non habet, honorem dare potest. Et ubi nil est in dante, nichil est quod possit quis, etiamsi omnimodis cupiat, accipere. Itaque accipit damnationem, quam habet ille, qui sibi facit pravam et non rectam manus impositionem. Huiusmodi ergo ordinatus, ut putatur, damnato, id est heretico, particeps
factus ex illa sua ordinatione, inrecuperabilis est in honore, decernitur a tanto pontifice. Censet enim eius vulneri, quod utique capiti illius infixum est, necessariam esse poenitentiae medicinam. Quam etiamsi sanitas sequatur, cicatrix tamen ex toto iam non exterminatur, quia post poenitentiam nemo ad ecclesiasticum admittendus est honorem. Claret ergo duppliciter eos repelli, qui ab hereticis comprobantur ordinati, scilicet quia facti sunt eorum participes, et quia poenitentes. Unde perpendant, quantam ruinam incurrerint, quibus etiam ipsa medicina, id est poenitentia, ne ad honorem ecclesiasticum aspirare debeant, obsistit. Sed ne aucupantes verba tantum et neglegentes sensa putent se aliquid tenere in eo, quod in praefato capitulo legitur, eum, qui honorem amisit, honorem dare non posse, et qui particeps factus est damnato, quasi dictum sit de illo, qui quondam honorem habuit et postea amiserit, vel qui quondam regulariter ordinatus et postea damnatus fuerit, agnoscant non sic accipiendum ex aliis divinis scripturis, sed quia amisit, ubi inordinate honorem accipere quaesivit, ibique damnatus extitit, ubi hereticus fieri non timuit. Velut accipiendo enim amisit aut certe damnatus fuit, quia, ne deinceps honorem ecclesiasticum accipere possit, promeruit, secundum quod psalmista ait: Deiecisti eos, dum allevarentur. Non enim ait: 'Deiecisti eos, postquam elevati sunt', sed 'cum elevarentur'.
──────── CAPUT XIII. ────────
Beatus quoque Gregorius in Moralibus de strutione, quod privasset eam Deus sapientia nec dedisset illi intellegentiam, loquens ait: Quamvis aliud sit privare, aliud non dare, hoc tamen repetiit subdendo: 'non dedit', quod praemisit: 'privavit'. Ac si diceret, quod dixi 'privavit', non iniuste sapientiam abstulit, sed iuste 'non dedit'. Unde et Pharaonis cor Dominus obdurasse describitur, non quod ipse duritiam contulit, sed quod exigentibus meritis nulla illud desuper infusi timoris sensibilitate mollivit. Hinc ex ipsius beati Gregorii dictis ostendatur, utrum symoniacus sit habendus aut dicendus hereticus.
Ex epistola eius ad Brunichildam reginam Francorum.
Nec illud praeterimus, sed omnino execrabile et esse gravissimum detestamur, eo quod sacri illic ordines per symoniacam heresim, quae prima contra ecclesiam orta et districta maledictione damnata est, conferantur. Hinc ergo agitur, ut sacerdotis dignitas in despectu et sanctus sit honor in crimine. Perit utique reverentia, adimitur disciplina, quia qui culpas debuit emendare committit, et nefaria ambitione honorabilis sacerdotii ducitur in depravatione censura. Nam quis denuo veneretur quod venditur, aut quis non vile putet quod emitur? Unde valde contristor et terrae illius condoleo, quia, dum Spiritum sanctum, quem per manus impositionem omnipotens Deus hominibus largiri dignatur, divino munere habere despiciunt, sed praemiis assecuntur, sacerdotium illuc subsistere diu non arbitror. Nam ubi dona supernae gratiae venalia indicantur, ad Dei servitium, non vita quaeritur, sed magis contra Deum pecuniae venerantur.
Item Theoderico et Theudeberto regibus Francorum.
Fertur symoniaca heresis, quae prima contra Dei ecclesiam diabolica plantatione surrepsit et in ipso ortu suo zelo apostolicae ultionis percussa atque damnata est, in regni vestri finibus dominari. Cum in sacerdotibus fides sit eligenda cum vita; si vita deest, fides meritum non habet, beato Iacobo attestante, qui ait: 'Fides sine operibus mortua est'. Quae enim opera esse valeant sacerdotis, qui honorem tanti sacramenti convincitur optinere per praemium? Ex qua re agitur, ut ipsi quoque, qui sacros ordines appetunt, non vitam corrigere, non mores componere studeant, sed divitias, quibus honor sacer emitur, congregare. Hinc fit etiam, ut insontes et pauperes a sacris ordinibus prohibiti despectique resiliant. Et dum innocentia pauperis displicet, dubium non est, quod praemium illic delicta commendet, quia ubi aurum placet et vitium. Hinc igitur non solum in ordinatoris et ordinati animam loetale vulnus infigitur, verum etiam excellentiae vestrae regnum episcoporum culpa, quorum magis intercessionibus iuvari debuerat, praegravatur. Si enim his dignus sacerdotio creditur, cui non actionis merita, sed praemiorum copia suffragatur, restat, ut nichil sibi in honore ecclesiastico gravitas, nichil deffendat industria, sed totum auri profanus amor optineat. Et dum vitia honor remunerat, in locum ultoris is, qui fortasse fuerat ulciscendus, adducitur, atque hinc sacerdotes non proficere, sed perire potius indicantur. Vulnerato namque pastore, quis curandis ovibus adhibeat medicinam? Aut quando populum orationis clippeo tueatur, qui iaculis se hostium feriendum exponit? Aut qualem de se fructum producturus est, cuius gravi peste radix infecta est? Maior ergo metuenda est locis illis fore calamitas, ubi tales intercessores adducuntur ad locum regiminis, qui Dei in se magis iracundiam provocent, quam per semet ipsos populis placare debuerant.
Item idem Siagrio episcopo Augustudunensi.
Nuntio apud nos olim discurrente vulgatum est, quod in Galliarum partibus sacri ordines per symoniacam heresim conferantur, et vehementi taedio moeroris afficimur, si in ecclesiasticis officiis quenquam habet locum pecunia et fit saeculare quod sacrum est. Quicumque ergo hoc pretii studet datione percipere, sacerdos non esse, sed dici tantummodo inaniter concupiscit. Quid scilicet, quid per hoc agitur, nisi ut nulla de actu probatio, nulla sollicitudo de moribus, nulla sit de vita discussio, sed ille solummodo dignus, qui dare pretium suffecerit, estimetur? Ex qua re, si recti libraminis examinatione pensetur, dum improbe ad inanem gloriam locum festinat humilitatis arripere, eo ipso magis, quo honorem quaerit, indignus est. Sicut autem is, qui invitatus rennuit, quaesitus refugit, sacris est altaribus admovendus, sic qui ultro ambit vel importunum se ingerit, est procul dubio repellendus. Nam qui sic nititur ad altiora conscendere, quid agit, nisi ut crescendo decrescat et ascendendo exterius interius in profunda descendat? Itaque, frater karissime, in sacerdotibus ordinandis sinceritas vigeat, sit simplex sine venalitate consensus. Pura praeferatur electio, ut ad summam sacerdotii non suffragio venditorum provectus, sed Dei credatur indicio; nam quia grave omnino facinus est Dei donum vel pretio comparare vel vendere, euangelica est testis auctoritas. Templum enim Dominus et redemptor noster ingressus cathedras vendentium columbas evertit. Quid aliud est columbas vendere, nisi pretium de manus impositione accipere et sanctum Spiritum, quem omnipotens Deus hominibus tribuit, venundare? Quorum sacerdotium ante Dei oculos cadere cathedrarum utique patenter eversione signatum est. Et tamen exerit adhuc nequitiae pravitas vires suas. Nam cogit vendere, quos decepit, ut emerent, et dum non attenditur, quod divina voce praecipitur: 'Gratis accepistis, gratis date', agitur, ut crescat et geminata fiat in uno eodemque delicto condicio, ementis scilicet et vendentis. Et cum liqueat hanc heresim ante omnes radice pestifera surrepsisse atque in ipsa sua origine apostolica esse detestatione damnatam, cur non cavetur, cur non perpenditur, quia benedictio illi in maledictionem convertitur, et ad hoc, ut fiat hereticus, promovetur? Plerumque igitur adversarius animarum, dum non potest in his, quae ad faciem sunt, prava surripere, callide specie quasi pietatis iniecta nititur subplantare, suadetque forsitan debere ab habentibus accipi, ut sit quod possit non habentibus erogari, dummodo vel sic venena mortifera elemosinae celata obumbratione transfundat. Nam nec venator feram, nec avem auceps deciperet, vel piscem piscator caperet, si aut ille laqueum in aperto proponeret, aut ille amum esca absconditum non haberet. Omnino ergo metuenda et cavenda est hostis astutia, ne, quos aperta nequit temptatione subvertere, latenti telo valeat trucidare. Neque enim elemosina reputanda est, si pauperibus dispensetur quod ex illicitis rebus accipitur, quia, qui hac intentione male accipit, ut quasi bene dispenset, gravatur potius quam iuvatur. Elemosina redemptori nostro illa placet, quae non de illicitis et iniquitate congeritur, sed de rebus concessis et bene acquisitis impenditur. Unde etiam illud certum est, quia, etsi monasteria aut xenodochia vel quid aliud construitur, mercedi non proficit, quoniam, dum perversus emptor honoris in locum venditoris transit et alios ad sui similitudinem sub commodi datione constituit, plura male ordinando destruit, quam ille potest aedificare, qui ab eo pecuniam pro ordinatione accepit. Ne ergo sub optentu elemosinae cum peccato aliquid studeamus accipere, aperta sacra scriptura nos prohibet dicens: 'Hostiae impiorum abhominabiles Domino, quae offeruntur ex scelere'. Quicquid enim in Dei sacrificio ex scelere offertur, omnipotentis Dei iracundiam non placat, sed irritat. Hinc rursus scriptum est: 'Honora Dominum de tuis iustis laboribus'; qui ergo male tollit, ut quasi bene praebeat, constat sine dubio, quia Dominum non honorat. Hinc quoque per Salomonem dicitur: 'Qui offert sacrificium de substantia pauperis, ac si victimet filium in conspectu patris'. Quantus autem dolor patris sit, perpendamus, si in eius conspectu filius victimetur, et hinc facile cognoscemus, quanto Deus omnipotens dolore exasperatur, quando ei sacrificium ex rapina tribuitur. Nimis ergo declinandum est, dilectissime frater, sub optentu elemosinae peccata symoniacae hereseos perpetrare. Nam aliud est propter peccata elemosinas facere, aliud propter elemosinas peccata committere.
Et post aliqua idem eidem unde supra:
Ne forsitan adhuc pravae se consuetudinis quisquam velit obiectu defendere, fraternitatis tuae discretio rationis eos freno coherceat et labi in illicitis non permittat, quia quicquid ultioni dignum est non ad imitationis, sed potius ad exemplum debet correptionis adduci.
Et post pauca:
De his itaque, quae superius dicta sunt, fraternitatem vestram auctore Deo volumus synodum congregare, atque in ea reverentissimo fratri nostro Aregio episcopo et dilectissimo filio nostro Cyriaco abbate mediantibus omnia, quae sanctis canonibus, sicut praediximus, sunt adversa, districte sub anathematis interpositione damnentur, id est ut nullus pro adipiscendis ecclesiasticis ordinibus dare aliquod commodum praesumat vel pro datis accipere, neque ex laico habitu quisquam repente audeat ad locum sacri regiminis pervenire, neque ut aliae mulieres cum sacerdotibus habitent, nisi hee, quae a sacris canonibus sunt permissae.
Item idem Victori episcopo.
Quisquis ad hoc facinus, videlicet symoniacae ac neophitorum lieresis, emendandum officii sui consideratione vehementer non arserit, cum ipso se habere non dubitet portionem, a quo prius hoc peculiare flagitium sumpsit exordium.
Ex decretis eiusdem unde supra:
Antiquam patrum regulam sequens nichil umquam de ordinationibus accipiendum esse constituo, neque ex datione pallii neque ex traditione cartarum neque ex ea, quam nova per ambitionem simulatio invenit, appellatione pastelli. Quia enim ordinando episcopo pontifex manum imponit, euangelicam vero lectionem minister legit, confirmationis autem eius epistolam notarius scribit, sicut pontificem non decet manum, quam imponit, vendere, ita minister vel notarius non debet in ordinatione eius vocem vel calamum venundare. Pro ordinatione ergo vel usu pallii seu cartis atque pastellis eumdem, qui ordinandus est, omnino aliquid dare prohibeo. Ex quibus praedictis rebus si quis huic aliquid commodi appellatione exigere vel petere forte praesumpserit, in districto Dei omnipotentis examine reatui subiacebit.
Item eidem Virgilio episcopo Arelatensi:
Quibusdam narrantibus agnovi, quod in Galliarum vel Germaniae partibus nullus ad sacrum ordinem sine commodi datione perveniat. Quod si ita est, flens dico, gemens denuncio, quia, cum sacerdotalis ordo intus cecidit, foris quoque diu stare non poterit. Scimus quippe ex euangelio, quid redemptor noster per semet ipsum fecerit, quia ingressus templum cathedras vendentium columbas evertit. Columbas enim vendere est de sancto Spiritu, quem Deus omnipotens consubstantialem sibi per impositionem manuum hominibus tribuit, commodum temporale percipere. Ex quo, ut praedixi, malo iam innuitur quid sequatur, quia qui in templo Dei columbas vendere praesumpserunt, eorum Deo iudice cathedrae ceciderunt. Qui videlicet error in subditis cum augmento propagatur. Nam ipse quoque, qui ad sacrum honorem perducitur, iam in ipsa provectus sui radice vitiatus paratior est aliis venundare quod emit. Ubi est quod scriptum est: 'Gratis accepistis, gratis date'? Et cum prima contra sanctam aecclesiam symoniaca eresis sit exorta, cur non perpenditur, cur non videtur, quia eum, quem quis cum pretio ordinat, provehendo agit, ut ereticus fiat?
Idem Iohanni episcopo Corinthiorum unde supra:
Quia hanc nefandissimam pravitatem sancta universalis omnino dampnat ecclesia, hortamur fraternitatem vestram, ut tam detestabile et immane peccatum de locis omnibus, quae sub se sunt, sollicitudinis suae modis omnibus conpescat instantia. Nam si quid tale deinceps fieri senserimus, iam non verbis, sed canonica hoc ultione contingimus, et de vobis, quod non oportet, aliud incipiemus habere iudicium. Novit autem fraternitas vestra, quia prius palleum nisi dato commodo non dabatur, quod quoniam incongruum erat, facto concilio ante corpus beati Petri apostolorum principis tam de hoc, quam de aliis ordinationibus, aliquid accipere sub districta interdictione vetuimus. Oportet ergo neque per commodum neque per gratiam aut per quorumdam supplicationem aliquos ad sacros ordines consentiatis vel permittatis adduci. Nam et peccatum, sicut diximus, grave est, et sine correptione hoc non patimur permanere.
──────── CAPUT XIIII. ────────
Ex his sane tam praeclari doctoris multiplicibus et repetitis sententiis manifeste comprobatur sacrorum ordinum venalitatem eresim esse et symoniacam agnominari, omniumque primam et in ipsa sua origine apostolica detestatione atque districta maledictione damnatam, velut contra sanctam ecclesiam radice pestifera primitus proserpentem. Qua profecto fit, ut omnis reverentia sacerdotalis vel actio intus et exterius depravetur et in crimine sanctus honor habeatur. Neque enim venerandum quis putat quod venditur, immo omnino vile esse quod emitur. Denique ubi dona supernae gratiae venalia iudicantur, contra Deum pecuniae venerantur, ut iam in homine misero non Deus verus et antiquus, sed falsus et recens dominetur, scilicet qui pecuniis praeest talibus mammona nequissimus; et non est dubium pauperum innocentiam displicere, ubi praemium comprobatur delicta commendare, quia ubi aurum placet et vitium. Hinc non solum in ordinatoris et ordinati animam letale vulnus infigi praedicatur, sed etiam qui episcoporum intercessionibus sublevari debuerant culpa praegravantur. Astruit quoque idem doctor, quia, si is dignus sacerdotio creditur, cui pecuniae copia suffragatur, consequens est, ut nichil sibi in honore ecclesiastico probitas defendat, sed totum auri profanus amor optineat, ut vitia, quae vindictam merebantur, honore remunerantur, dum is qui corripiendus est locum correptoris usurpat. Tales profecto sacerdotes non proficere, sed perire potius affirmat, quorum radix gravi peste est infecta. Nichilominus astruit maiorem calamitatem timendam locis illis, quibus tales intercessores ad regimen dantur, qui magis iram Dei contra se provocent, quam per semet ipsos populis placare debuerant. Deinde vehementi moerore se affligi testatur, si in ecclesiasticis officiis locum aliquem habet pecunia, quia quod sacrum est mox fit saeculare. Nam omnem, qui quod sacrum est studet pretio percipere, asserit sacerdotem non esse, sed tantummodo inaniter dici velle. Tandem post multa, quibus eos reprobat, asserit benedictionem illis in maledictionem converti, et ad hoc solum promoveri, ut ex catholicis fiant heretici, quorum omnis actio, etiamsi alicuius videtur momenti, apud Deum tamen reputatur nichili.
Sed quia ex his et quibusdam aliis beati Gregorii dictis quidam sibi praesumunt, unde opinionis suae errorem impudenter et pertinaciter defendant, in tantum, ut Spiritum sanctum vendi simul et comparari dogmatizent, insistendum est, ut tandem aliquando hoc sensisse vel dixisse poeniteat. Aiunt enim: Ecce quid beatus Gregorius super hoc senserit, ad maiores Francorum epistolarum eius tenor aperte ostendit. Omnino, inquit, execrabile et gravissimum detestamur, quod sacri ordines in vestris partibus per symoniacam heresim conferantur. Et paulo post: Unde valde contristor et terrae illi condoleo, quia, dum Spiritum sanctum, quem per manus impositionem omnipotens Deus omnibus dignatur largiri, divino munere habere despiciunt, praemiis assecuntur. Ex qua sane propositione verborum tanti pontificis vecordes concipiunt sibi causas perfidae argumentationis, et velut per sapientem dicitur: A facie verbi parturientis dicunt: 'Ecce hic aperte beatus Gregorius testatur, quod sanctus Spiritus per pecuniam venditur et confertur, et per manus impositionem pretio redemptam nichilominus Spiritus sanctus accipitur et tribuitur. Nempe profitetur, quod sacri ordines per symoniacam heresim conferantur, et quod homines sanctum Spiritum praemiis assecuntur'. Heu miseri inque dies ultra miseri, qui sceleratiores militibus Dei virtutem et Dei sapientiam crucifigentibus tunicae illius inconsutili violentas manus inicere et particulas sibi inde abscindere non metuunt, quodque adhuc est gravius, eandem sibi totam cessisse arbitrantur. Cum enim ex periochis intentio tanti doctoris vestigari debuerit, isti particulam sententiae sibi illam arripiunt, quod illic sacri ordines conferri dicuntur, et abiciunt quod ibidem per symoniacam heresim inseritur. Ubi si simplici mentis oculo considerassent, quid sit heresis et maxime symoniaca, nequaquam putarent per symoniacam heresim conferri sacros id est sanctos, sed potius sacros id est execrabiles ordines, et ideo nec ordines, sed errores. Abscindunt quoque et illud quod Spiritum sanctum homines praemiis assecuntur, nec respiciunt quod illic inseritur: quem per manus impositionem omnipotens Deus omnibus largiri dignatur, divino munere habere despiciunt; quod si perspexissent, nequaquam putarent aliquos hominum per cuiuscumque manus impositionem quantocumque pretio posse consequi Spiritum sanctum, quem divino munere habere despiciunt. Quomodo enim donum omnipotentis Dei consequi poterit, qui illud eius munere habere contempnit, insuper et pecuniis prolatis expugnare et diripere contendit? Miserabiliter namque desipit, qui putat aliquam violentiam posse fieri Deo omnipotenti, ut gratiam suam concedat alicui, qui hanc dono eius despicit adipisci. Ad haec, qui supra, semel conceptam blasphemiam defendendo exaggerantes subiungunt: 'In alio quoque loco gloriosus Gregorius exponens verba euangelii inter cetera sic ait: Vobis sacerdotibus lugens loquor, quia nonnullos vestrum cum pretiis facere ordinationes agnovimus, spiritualem gratiam vendere et de alienis iniquitatibus cum peccati dampno temporalia lucra cumulare. Et post pauca: Columba venditur, quia manus impositio, per quam sanctus Spiritus caelitus accipitur, ad pretium praebetur'. In quibus utique beati Gregorii verbis si recipiunt, quod ait, nonnullos spiritualem gratiam vendere, cur neglegunt quod subiungit, eos de alienis iniquitatibus cum peccato temporalia lucra cumulare? Et quomodo spiritualis gratia potest illic vendi et emi, ubi alterius iniquitas, emptoris scilicet, lucrum temporale alteri, id est venditori, cum peccato cumulat; quae enim spiritualis gratia poterit dari et accipi, ubi utrisque iniquitas ostenditur operari, siquidem, ut dilectus Domini Iohannes asserit, omnis qui facit iniquitatem, et peccatum facit? Et peccatum est iniquitas. Absit ergo, absit, ut Spiritus sanctus mediator aliquotenus aestimetur, vel tam turpibus et nefandis commertiis, ubi hinc inde iniquitas comitatur et dominatur. Non ergo columba venditur, non emitur, sed vendi vel emi putatur aut videtur a sacrilegis et stultis, quotiens prava manus eorum impositio ad pretium praebetur. Per quam tamen, quandocumque fit, ab illis, quorum interest, Spiritus sanctus caelitus accipitur, qui per nullam manus eorum impositionem negotiatores, quales diximus, aliqua ex parte gratia sua dignatur, sed ex damnatione sola taliter accepta pariter execratur.
──────── CAPUT XV. ────────
De propriis et impropriis dictionibus et vanitate symoniacorum.
Haec igitur et huiusmodi orthodoxorum patrum dicta si pia aure hausissent et catholici cordis ore ruminassent, tandemque nobiscum Spiritum sanctum nec posse vendi nec comparari praedicarent, sed suam damnationem negligentes aut dissimulantes suscipiunt quidem inproprie et usualiter loquentes sanctos patres, sed respuunt proprie et regulariter se ipsos exponentes. Usualiter siquidem vel improprie beatus Gregorius loquitur ubi dicit, quod sacri ordines a talibus conferantur; sed regulariter et proprie semet ipsum exponit, quid de illis ordinibus intelligi velit, ubi inserit: per symoniacam heresim, neque enim quicquam spiritualis gratiae intervenit, ubi maligna heresis mediatrix fuerit. Sic et ibi usualiter loquitur ubi dicit, quod homines Spiritum sanctum praemiis assecuntur, sed regulariter sese exponit, quid intellegi velit, ubi inserit: quem divino munere habere despiciunt. Quis enim sine Deo Spiritum sanctum, scilicet donum eius, habere potest? Neque enim aliud Deus, aliud donum eius, id est Spiritus sanctus, quamvis merito dicatur et sit alius. Qui modus locutionis tam creber in divinis vel humanis reperitur litteris seu etiam in quotidianis confabulationibus nostris, ut prisci grammatici proprio tropo, qui catacrisis dicitur, eum donari vel adornari censuerint. Cuius etiam vocabuli vim taliter edocent. Catacrisis est usurpatio alieni nominis, ut piscina, cum pisces non habeat. Fit ergo tropo hoc, ut res non habens suum nomen usurpet alienum. Itaque constat hoc modo sanctos patres nostros aliena nomina rite ex aliqua rerum similitudine usurpasse, ubi eis propria, quae utique pauca sunt et aliquando narrationi minus apta, contigit non adesse. Unde cum plurimi alii, tum etiam beatus papa Innocentius dicit quosdam ab hereticis ordinatos, cum statim astruat nil ex illa ordinatione nisi damnationem adeptos. Qui si proprie loquens dixisset ab hereticis damnatos, putaretur dixisse aliquos catholicos ab hereticis depositos aut excommunicatos. Quin etiam ipse beatus Gregorius, qua intentione sacros ordines a talibus conferri vel spiritualem gratiam vendi aut emi et huiusmodi cetera dixerit, in fine suae narrationis ostendit, ubi protestatur benedictionem illis in maledictionem converti, et ad hoc promoveri, ut fiant heretici. Ad quod facinus emendandum quisquis officii sui consideratione vehementer non exarderet, cum auctore huius hereseos portionem se habiturum incunctanter sciret. Hoc quoque modo locutionis pene quotidie dicitur quis vendere Deum, cum iustitiam vendit, cum constet neutrum posse vendi, sed utrumque pretio offendi; neque enim venditor aliud concedit nisi falsitatem, nec emptor aliud accipit nisi eamdem, pro qua parem utrique incurrunt damnationem. Et tamen cum uterque vere sit reus et sua ipsius conscientia teste uterque damnatus, unus eorum iudex abusive dicitur, alter vero absolutus, cum potius sit obligatus. Sic et apud hereticos dicuntur esse episcopi, sacerdotes et reliquorum ordinum clerici, ecclesiae, ordinationes, consecrationes, sacrificia et reliqua omnino sacramenta, sed nominetenus et specietenus tantum, non autem aliqua virtute et veritate ipsarum rerum. Nec mirum, cum et apud ethnicos pene omnia nostrorum sacramentorum nomina repperiantur, quibus tamen solum sacrilegium, non autem aliquam sanctitatem aut veritatem inesse nemo nisi insanus non arbitratur; quicquid enim sine fide est, peccatum est. Quapropter nullus iam usurpatus et in propriis dictionibus seductus a propria et intima sacramentorum veritate aberret, ut credat aut praedicet se vel quenquam alium gratis aut non gratis accipere posse a quolibet, qui quod quaeritur nec accepit nec habet. Quantolibet enim studio piscinae incumbas aut insistas, ut pisces tibi, quos quia non accepit, non habet, ex ea capias, nil tibi nomen eius vel rei similitudo nisi vanam fatigationem praestat, sive gratis sive non gratis id exigas. Restat ergo, ut symoniaci sacerdotes cum aliis hereticis ad comparationem sacerdotum, qui gratia Dei sunt id quod sunt, non incongrue assimilentur statunculis vel auri argentique simulacris, quae sicut psalmista canit: Os habent et non loquentur, oculos habent et non videbunt, aures habent et non audient, nares habent et non odorabunt, nec est spiritus in ore ipsorum. Manus habent et non palpabunt, pedes habent et non ambulabunt, non clamabunt in gutture suo. Neque enim ea fides, sed perfidia adinvenit. Unde cum nomina eadem et aliquam verorum membrorum similitudinem auretenus sive oculotenus referant, nichil tamen veritatis in se retentant. Nam os eorum nil nisi oris veri inane nomen et quantulamcumque similitudinem tamen vanam praetendit, cum ex materia, factura et efficientia omnino dissimile sit, scilicet careat ossibus, compagibus, nervis, venis, sanguine, carne, cute, vita et motu, gustandi, fandi, flandi, spuendi sive screandi effectu; hoc et de ceteris membris dictum puta, quibus nec sibi nec cuiquam valent prodesse aut aliquid efficere simulacra. Symoniaci ergo sacerdotes instar simulacrorum nonnisi inane nomen catholicorum sacerdotum et exterioris cultus eorum similitudines usurpantes, quia mediatrice avaritia, quae est ydolorum servitus, auro et argento facti sunt, quasi simulacra aurea vel argentea ab idolatria acceperunt. Quorum quia omnia sunt fucata, patet profecto, quod minimi aestimanda sint, quae apud eos dicuntur sacramenta. Unde et episcopus talium factor, etiamsi pridem computabatur catholicus, accedente sibi pretio fit et ipse statunculus; pariterque simulacra vel potius idolatrae, quotquot spem salutis in eis ponentes eorum vanitatem reverentur, secundum quod psalmista imprecatur: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Et iterum: Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Nonne gloriantur in simulacris suis qui praedicant ratas consecrationes fieri a symoniacis? Unde necesse est confundantur, quia quod constat non acceptum, nec gratis nec pretio poterit conferri cuiquam hominum. Et quia quod unusquisque colit hoc fit, simulacrum fit qui simulacrum colit, sicut Deus fit qui Deum colit, gratia tamen, non natura, ut ait psalmista: Ego dixi: dii estis. Unde avarissimi homines pecuniam tamquam deum colentes alienum omnipotentem eam, sicut pagani quoscumque deos suos, aestimant, in tantum ut Spiritum sanctum sibi subicere praevaleat. Et ex sese maiestatem inmensam metiri conantes, quia viso nummo ipsi pallent et ad eius nutum fasque nefasque exercent, omnino credunt Deo placere, quae ipsis non potest non placere; quorum insaniam satyricus etiam redarguit sic:
O curvae in terris animae et caelestium inanes!
Quid iuvat hoc templis nostros inmittere mores
Et bona dis ex hac scelerata ducere pulpa?
Quodsi ethnicus, quamvis ratione abusus, crederet idola deos esse omnipotentes et totius boni auctores, tamen tanquam rationale animal ratione ad hoc tractus est, ut, quos credebat summe bonos, consequenter quoque crederet non posse eis placere vitiosas hominum affectiones sive passiones; summa enim virtus necesse est totius vitii sit expers; putasne christiani sint, qui patrem luminum, a quo est et descendit omne datum optimum et omne donum perfectum, ducunt adeo imperfectum, ut pecuniis, quas super omnia diligunt, credant se posse sibi conciliare et conquirere ipsius summum donum, nec posse Deo non placere, quod ipsis sic placet, negotium?
──────── CAPUT XVI. ────────
Sententia sancti Ambrosii de ordinationibus symoniacorum.
Sed hinc iam aliqua magni Ambrosii subiungantur dicta, quibus symoniaci, quia avari comprobentur, etiam usurarii et ideo, secundum quod scriptum est, super omnes maledicti. Omnis quippe avarus usurarius, et omnis usurarius avarus. Beatus ergo Ambrosius de vita et ordinatione episcoporum loquens inter alia ait: Licet iam coartat nos libelli huius prolixitas, et tempus nos urgeat, ut ad finem huius operis veniamus, sollicitudo fraterni nos retardat amoris, illorum praecipue sacerdotum, qui mentis torpore hebetati sacerdotalem infamant honorem. Et qui novam prodigialiter regulam ac tempestatem peperisse noscuntur, et Gyezi sectantes et Symonis sententiam sancti episcopatus gratiam pecuniis coemerunt, nequaquam timentes, cum sacerdotalem honorem pecuniis emerent, a beato Petro apostolo se cum Symone fuisse damnatos, sicut ait: 'Pecunia tua', inquit, 'tecum sit in perditionem, qui donum sancti Spiritus te credidisti pecunia comparare'. Nam et lepram cum Giezi a sancto suscepisse se credant Heliseo, qui gradum sacerdotalem se existimant pecuniis comparasse. Quibus cum ista dixerimus sufficere, debuit suam comparando lepram possidere. Nam sicut validioribus morbis capite vitiato, reliquum necesse est corpus inundatione superioris morbi letaliter irrigari, ita et hi, qui caput videntur esse ecclesiae, morbo pestifero fraternum vitiant corpus, ut nichil ex toto corporis compage insauciatum possit evadere, quod neglegentium sacerdotum vitiositatis mortale non infecerit virus. Ita videas in ecclesia passim quos non merita, sed pecuniae ad episcopatus ordinem provexerunt. Nugacem populum et indoctum, qui talem sibi asciverunt sacerdotem, quos si percontari fideliter velis, quis eos praefecerit sacerdotes, respondebunt mox et dicent: Ab archiepiscopo sum nuper ordinatus episcopus, centumque ei solidos dedi, ut episcopalem gratiam consequi meruissem; quos si minime dedissem, hodie episcopus non essem. Unde melius mihi est aurum de saccello invehere, quam tantum sacerdotium perdere. Aurum dedi et episcopatum comparavi. Quos tamen solidos, si vivo, recepturos me ilico non diffido. Ordino presbyteros, consecro diacones et accipio aurum, nam et de aliis nichilominus ordinibus pecuniae quaestum profligare confido. Ecce et aurum, quod dedi, in meo saccello recepi et episcopatum gratis accepi. Nempe hoc est quod doleo, quia archiepiscopus carnaliter episcopum fecit. Nam propter pecunias spiritualiter leprosum ordinavit. 'Pecunia', inquit, 'tua tecum sit in perditionem, quia donum sancti Spiritus gratiae pretio comparasti, et commertium miserabile in animarum exitium peregisti, et nescii homines et indocti in ordinationibus eorum proclamant et dicunt: 'Dignus es et iustus es', et conscientia misera: 'Indignus es et iniustus es' dicit. Pronunciat enim episcopus huiusmodi ad populum dicens: 'Pax vobis. Oculis quidem carnalibus videtur quasi episcopus magnus, et divinis optutibus inspicitur leprosus magnus. Per pecuniam acquisivit indebitum ordinem, et apud Deum perdidit interiorem hominem: caro suscepit dignitatem, et anima perdidit honestatem. Caro ancilla domina facta est animae, et anima, quae erat domina, facta est famula carni. Caro dominatur populis, et anima servit daemoni. Carni sacerdotium comparavit, et animae detrimentum paravit. Et quid prodest huiusmodi homini, si totum mundum lucretur et animae suae detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Quod dedit, cum episcopus ordinaretur, aurum fuit, et quod perdidit anima fuit. Cum alium ordinaret, quod accepit pecunia fuit, et quod dedit lepra fuit. Haec sunt mercimonia iniquorum in pernicie eorum. Interrogo tamen fratrem et coepiscopum nostrum, quia et ego episcopus sum et cum episcopo loquor. Dic ergo michi paulisper, frater episcope, cum dares pecuniam, quid accepisti? 'Gratiam episcopalem accepi'. Ergo interrogo te, haec gratia cur tali vocabulo nuncupatur? R. 'Cur, inquit? 'ut reor, pro eo quod gratis datur, ideo gratia vocatur. Ergo si gratia gratis datur et auro non estimatur, a te cur gratia pecuniis comparatur? R. 'Non', inquit, 'mihi daretur, si pecuniis non emeretur; nec episcopus fuissem ordinatus, si pecunias non dedissem,'. Ergo ut apparet ex responsionibus tuis, gratiam, cum ordinareris, non suscepisti, quia gratuitu eam non meruisti. Et ideo, frater, si gratiam non accepisti, quomodo episcopus effici potuisti? Nam et ad discipulos Dominus dicit: 'Gratis accepistis, gratis date'. Cur ergo gratuitam gratiam estimasti te pretio possidere? Nam, ut video, aurum dans perdidisti et sanctam gratiam non acquisisti. Adhuc tamen semel adiciens fratrem perquiro episcopum, ne quid de approbamentis veridicis nos praetermisisse videamur. Quis dat, frater, episcopalem gratiam? Deus, an homo? Respondes sine dubio: Deus, sed tamen per hominem dat Deus; homo imponit manus, Deus largitur gratiam; sacerdos imponit supplicem dexteram, et Deus benedicit potenti dextera; episcopus initiat ordinem, et Deus tribuit dignitatem. O iustitia, o aequitas! si homini pecunia datur, qui nichil in ordine amplius operatur nisi solum servitium, quod ei creditur, cur Deo totum negatur, qui ipsum ordinem tibi largitur? Iustumne tibi videtur, ut servus honoretur, et dominus iniuriam patiatur, et iniuste accipiat sacerdos pecuniam, et Deus patiatur ab homine iniuriam? Sed quia pro concesso ordine Deus a te nichil expectat, Dominus homini concedere voluit gratis, et episcopus rapax pecuniam ab homine expetit gratis; Deus homini, ut certe benignus, gratis donavit, et sacerdos indignus eum sine causa praedavit. 'Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis'? Ecce ad quae mala volvitur deificus ordo, ecce ad quae probra prolapsi sunt sacerdotes, qui audire meruerunt a iudice mundi: 'Vos estis lux huius mundi'. Ecce quibus subiciuntur gentes, quibus a Domino dictum est: 'Vos estis sal terrae'. Ergo si lux est ecclesiae episcopus a Domino ordinatus, ita ut imperitiae tenebras praedicationis suae eloquio rutilante conscientiarum tenebras illuminet, cur ipse palpabilibus tenebris tenetur obstrictus, et non solum quia ipse, dum ipse male agit, digne perit, insuper et alios secum indigne perdit? Si enim meruisti salis saporem possidere, ut insipientium possis arva condire, cur infatuatus tali vitio immundis te porcorum conculcandum pedibus praebuisti, ita ut nec te ipsum nec alios possis condire? et cetera. Item quoque beatus Ambrosius de euangelio exponens illud, quod dictum est: Multi leprosi erant in Israel sub Heliseo propheta, et nemo mundatus est nisi Naaman Syrus, post aliqua ait: Disce congruae praecepta virtutis. Probabit fidem qui praemia recusabit. Disce utrumque dictorum factorumque magisterio, sed sequaris. Habes Domini praeceptum, vatis exemplum: gratis accipere, gratis dare nec vendere ministerium, sed offerre. Non enim pretio taxatur Dei gratia, nec in sacramentis lucrum quaeritur, sed obsequium sacerdotis. Non tamen fas est, si lucrum ipse non quaeras, familiae quoque tuae cohibendae manus sunt. Nec hoc solum exposcitur, ut te solum castum immaculatumque custodias. Non enim dixit apostolus: 'te solum', sed 'te ipsum castum custodi'. Quaeritur ergo non solum tua ab huiuscemodi nundinis, sed etiam domus tuae castitas. 'Oportet enim esse inreprehensibilem sacerdotem, sui domui bene praepositum, filios habentem subditos cum omni castitate. Si quis autem domui suae praeesse nescit, quomodo ecclesiae Dei diligentiam habebit? Instrue ergo familiam, hortare, custodi. Fefellerit servulus, hominis enim non excipio facultatem, prophetico deprehensus repudietur exemplo: cito turpem sequitur lepra mercedem, et pecunia corpus animumque male quaesita commaculat. 'Accepisti', inquit, 'pecuniam, et possidebis ex ea agrum et vineam et oliveta et greges, sed et lepra Naaman adhaerebit tibi et semini tuo usque in aeternum'. Vides, quia propter facta auctoris successio damnatur heredis? Inexpiabilis est venditi culpa misterii, et caelestis gratiae vindicta transit ad posteros. Denique Moabitae et ceteri non intrabunt in ecclesiam Dei usque in tertiam et quartam generationem, tamdiu videlicet, ut simplicius interpretemur, donec culpam auctorum multiplicis successio generationis aboleret. Sed cum illi, qui in Deum idolatriae errore deliquerunt, in quartam generationem videantur esse multati, profecto durior videtur esse sententia, qua Giezi semen usque in aeternum pro cupiditate habendi prophetica auctoritate damnatur, praesertim cum dominus noster Iesus Christus per lavacri regenerationem omnibus remissionem dederit peccatorum.
──────── CAPUT XVII. ────────
Recapitulatio unde supra, deinde beati Augustini sententia.
Ecce ex praemissis tanti tamque prudentis viri assertionibus multifariam docemur pretio gratiam episcopalem non posse accipi, sed lepram, et audet quis contra hiscere et gannire, sibi aut cuilibet posse dari ab huiusmodi leprosis, scilicet symoniacis, aliquam sanctorum ordinum, quam non habent, gratiam, et non potius solam, quam acceperunt et habent, lepram? Et cum idem clarissimus doctor indubitanter praedicet inexpiabilem esse venditi culpam mysterii et caelestis gratiae vindictam transire ad posteros, adeo ut exemplum Giezi adhaereat venditori et semini eius in perpetuum, cuius momenti sunt qui e diverso contradicunt? Anima, quae peccaverit, ipsa morietur, et filius non portabit iniquitatem patris, praesertim cum Dominus de se ipso dicat: Reddam iniquitatem patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem. Et tamen utraque sententia vera est, quia Domini est, sed pro qualitate personarum et culparum ex circumstantiis suis competenter intellegenda est. Neque enim uniformis sententia blasphemis omnibus est danda, quia nec uniformis est blasphemia, attestante veritate ipsa. Omne, inquit, peccatum et blasphemia remittetur hominibus, spiritus autem blasphemia non remittetur. Nonne super hanc spiritus blasphemiam propheta, apostolus et doctor eandem, quam ipse Dominus eorum, uniformemque comprobantur dictasse sententiam? Propheta siquidem ait: Lepra Naaman Siri adhaerebit tibi et semini tuo usque in aeternum. Apostolus autem: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem. Et post pauca: Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. Quorum auctoritatem profecto secutus doctor ait: Inexpiabilis est venditi culpa mysterii. Beatus quoque Augustinus unde supra in expositione euangelii Iohannis: Symon ille ideo volebat emere Spiritum sanctum, quia vendere volebat Spiritum sanctum et putabat apostolos mercatores tales esse, quales Dominus de templo flagello eiecit. Talis enim ille erat, et quod venderet emere volebat. De illis erat, qui columbas vendebant, etenim in columba aparuit Spiritus sanctus. Qui ergo vendunt columbam, fratres? Qui dicunt: nos damus Spiritum sanctum; quare enim hoc dicunt? et quo pretio vendunt? Pretium honoris sui accipiunt, pretium cathedras temporales, ut videantur ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis, gratis datur, quia gratia vocatur. Idem unde supra in eadem expositione: In Actibus apostolorum legimus multos credidisse in Samaria per praedicationem Philippi. Intellegitur autem sive unus ex apostolis sive ex diaconis, quia septem diaconos ibi legimus ordinatos, inter quos est etiam nomen Philippi. Per Philippi ergo praedicationem crediderunt Samaritae, Samaria coepit abundare fidelibus. Ibi erat Symon iste magus, per magicas factiones suas dementaverat populum, ut eum virtutem Dei putarent. Commotus tamen signis, quae fiebant a Philippo, etiam ipse credidit; sed quomodo crediderit, posteriora sequentia demonstraverunt. Baptizatus est et Symon. Audierunt hoc apostoli, qui erant Hierusolimis, missi sunt ad illos Petrus et Iohannes, invenerunt multos baptizatos; et quia nullus ipsorum acceperat adhuc Spiritum sanctum, sicut tunc descendebat ad ostendendam significationem gentium crediturarum, ut linguis loquerentur, in quos descendebat Spiritus sanctus, imposuerunt illis manus orantes pro eis, et acceperunt Spiritum sanctum. Symon ille, qui non erat in ecclesia columba, sed corvus, quia ea quae sua sunt quaerebat, non quae Iesu Christi, unde in christianis potentiam magis amaverat quam iustitiam, vidit per impositionem manuum apostolorum dari Spiritum sanctum, non quia ipsi dabant, sed quia ipsis orantibus datus est; et ait apostolis: 'Quid vultis a me accipere pecuniae, ut per inpositionem manuum mearum detur Spiritus sanctus'. Et ait illi Petrus: 'Pecunia tua tecum sit in perditione, quoniam donum Dei putasti pecunia comparandum'. Cui dicit: 'Pecunia tua tecum sit in perditione'? Utique baptizato. Iam baptismum habebat, sed columbae visceribus non haerebat. Audi, quia non haerebat, et verba ipsa Petri apostoli adverte. Sequitur enim: 'Non est tibi pars neque sors in hac fide; in felle enim amaritudinis video te esse'. Columba fel non habet. Symon habebat, ideo separatus erat a columbae visceribus. Baptismus illi quid proderat? In quibus eloquentissimi et perspicacissimi doctoris dictis animadvertant necesse est, qui inpudenter et inpie astruere conantur columbam vel spiritualem gratiam vendi, illud quod ait: Columba non est venalis, gratis datur, quia gratia vocatur. Necnon illud, quia vidit Symon per impositionem manus apostolorum dari Spiritum sanctum, non quia ipsi dabant, sed quia ipsis orantibus datus est. Deus enim Spiritum sanctum suum hominibus largitur, sed oratione et invocatione illorum, qui huius ministerii vel officii ordinationem a catholicis gratis accepisse noscuntur, etiamsi pravae conversationis in oculis hominum habeantur. In qua utique fide vel ministerio non est hereticis pars neque sors, quia nec ministri Christi, sed satanae pretio efficiuntur, nec ipsorum oratione aut invocatione Spiritus sanctus datur, quia ministerium eorum, etiamsi rectae conversationis videantur, a Deo non recognoscitur; et ideo oratio eorum fit in peccatum, secundum quod de alio pessimo mercatore a psalmista constat inprecando prophetatum. Nam ut beatus apostolus Corinthiis ait, eiusmodi sunt pseudoapostoli, operarii subdoli, transfigurantes se in apostolos Christi. Et non mirum. Ipse enim satanas transfigurat se in angelum lucis; non est ergo magnum, si ministri eius transfigurentur velud ministri iustitiae, quorum finis erit secundum opera ipsorum. Itaque sicut satanas transfiguratus in angelum lucis non potest non esse angelus tenebrarum, tanto perversior, quanto praesumptuosior, ita et ministri eius transfigurati in ministros iustitiae non possunt non esse ministri iniustitiae, tanto detestabiliores, quanto audaciores mentiuntur se esse, quod nec sunt nec fieri possunt.
──────── CAPUT XVIII. ────────
De mercantibus ecclesiasticam dignitatem sanctorum patrum sententiae.
Item unde supra ex canonibus apostolorum, cap. XXX.
Si quis episcopus aut presbyter aut diaconus per pecuniam hanc optinuerit dignitatem, deiciatur ipse et ordinator eius, et a communione modis omnibus abscidatur, sicut Symon magus a Petro.
Item ex eisdem cap. XXXI.
Si quis episcopus saecularibus potestatibus usus ecclesiam per ipsos optineat, deponatur ipse, et eiciantur omnes, qui illi communicant. Contra quod capitulum qui sibi pretio potestates conciliat, etiamsi ecclesiasticae sint, procul dubio saeculares fiunt, sicut ait beatus Gregorius: Si in ecclesiasticis officiis quenquam habet locum pecunia, fit saeculare quod sacrum est.
Item inde. Ex concilio Calcedon. cap. II.
Si quis episcopus per pecuniam fecerit ordinationem et sub pretio redegerit gratiam, quae non potest vendi, ordinaveritque per pecuniam presbyterum aut diaconum vel quemlibet ex his, qui connumerantur in clero, aut promoverit per pecuniam dispensatorem aut defensorem vel quenquam, qui subiectus est regulae, sub turpissimi lucri commodo: is, cui hoc attemptanti probatum fuerit, proprii gradus periculo subiacebit. Et qui ordinatus est, nichil ex hac ordinatione vel promotione, quae est per negotiationem facta, proficiat, sed sit alienus ea dignitate vel sollicitudine, quam pecuniis quaesivit. Si quis vero mediator tam turpibus et nefandis datis vel acceptis extiterit, si quidem clericus fuerit, proprio gradu decidat, si vero laicus aut monachus, anathematizetur.
Item inde ex epistola Ormisdae papae.
Quos constiterit indignos meritis sacram mercatos esse dignitatem pretio, con-
victos oportet arceri, quia dantem pariter accipientemque damnatio Symonis, quam sacra lectio testatur, involvit. Hoc itaque ad propria coniungimus, ne benedictio per impositionem manus, quae a Deo esse creditur, pretio comparetur, quia Symon Spiritum sanctum volens pretio mercari, apostoli fuit detestatione percussus.
Item inde ex expositione Remigii.
Dominus ut ostenderet omnes venditores et emptores caelestis gratiae eliminandos esse a societate sanctae ecclesiae, iccirco coepit eicere vendentes et ementes de templo et cathedras vendentium columbas evertit, ut doceret, quia talium sacerdotium negotiatorum destruitur. Quamvis enim sint nonnulli, qui corporaliter a societate sanctae ecclesiae non repellantur, verumtamen spiritualiter apud Deum repulsi sunt et proprio honore privati.
──────── CAP. XIX: Repulsio eorum, qui dicunt symoniacos gratiam habere, a qua deponantur. ────────
Verum quia trutinatoribus verborum et neglectoribus rationum supra responsum sufficienter putatur ex quibusdam dictionibus, quae in supradictis capitulis usurpative et improprie secundum tropum catacrisin ponuntur, sicut optinuerit dignitatem pretio vel fecerit ordinationem et huiusmodi cetera, illud tamen nunc ventiletur, quod nobis opponere frustra nituntur. Aiunt enim:
Obiectio.
Ecce per pecuniam ordinati deponi praecipiuntur. Constat ergo eos spiritualem gratiam adeptos et ad gradum honoris promotos, a quo deponi iubentur. Etenim depositio habiti honoris est amissio vel privatio.
Repulsio.
Quibus cum superius monstratum sit piscinam dici et quae pisces non habet, tropo eodem, si pertinaces esse nolunt, quantocius animadvertere possunt, depositionem quoque rite dici, quae nullam promotionem aut honoris gradum habuisse, nisi ex aliqua similitudine superficietenus comprobatur, praesertim cum et propositum Calcedonensis concilii capitulum evidenter nostrae parti suffragetur, in cuius initio sic legitur: Si quis episcopus per pecuniam fecerit ordinationem et sub pretio redegerit gratiam, quae non potest vendi. Quapropter tam consono et unanimi tonitru sexcentorum triginta sanctorum episcoporum praevaricatores ad cor reversi discant gratiam non posse vendi. Nam ipsi sancti patres hanc suam synodum usque ad sanguinem se defensuros professi leguntur. Tandem inusitato quidem modo sed proprio loquimur, si depositionem huiusmodi revelationem dicimus, sicut a Symeone dominus Iesus in ruinam et resurrectionem multorum euangelizatur positus. Ruendo enim resurgit, quisquis malum deserens ad bonum se accingit. Unde, quia multis divinae auctoritatis testimoniis palam est Spiritum sanctum non posse vendi, iam, sicut deficit fumus, deficiant tetra illa et nebulosa argumenta, inimo fantasmata nichil veritatis, sed totum vanitatis habentia, quibus argumentantur talia.
Obiectio.
Si is qui pro manuum impositione pretium accipit ei, quem per pretium consecrat, Spiritum sanctum non tribuit, profecto Spiritum sanctum nec ille vendidit, nec iste comparavit. Sacerdotium vero sine datione sancti Spiritus nec tribuitur nec accipitur. Liquet igitur sacerdotem non esse, qui per manuum impositionem sacerdotium non consequitur. Relinquitur vero, ut necesse non sit eum ab illo ordine deponi, quem numquam optinuit. Frustra itaque contra huiusmodi statuta canonum a sanctis patribus edita proferuntur, quae tales deponi decernunt.
Repulsio.
Tam sophistico et perplexo sillogismo subversa perversitas aperte resistere Spiritui sancto non verita, quia perverse credit eundem vendi et emi, ubi venditoris et emptoris audiuntur nomina, yronicos concludit necesse non esse eum deponi ab ordine, quem numquam optinuit, aut, si consequitur, non deponendum, ac per hoc cassandum sanctorum patrum capitulum adversus symoniacos prolatum. Cornibus enim fantasticus ille syllogismus minabundus, utrumlibet presseris, ab utrolibet mox premeris. Nam si deponendos concesseris, dignitatem quoque eos optinuisse, a qua deponantur, necessario concedis. Si dignitatem eos optinuisse concesseris, constabit Spiritum sanctum quoque venditum et emptum ab eis. Quod si constiterit, necessario quoque Spiritum sanctum haberi, dari et accipi ab eis constabit, ac per hoc ordinationes vel consecrationes gratis vel non gratis factas a symoniacis, utique hereticis, per omnia ratas esse, nichilque minus habere, quam quae fiunt a catholicis, necessario confiteberis. Porro si dignitatem eos optinuisse negaveris, deponendos non esse ab ea, quam numquam optinuere, dignitate necesse est profitearis. Si autem minime deponendos concesseris, sanctorum patrum decreta, quae venditores et emptores gratiae deponi decernunt, incassum prolata necesse est arbitreris. Restabit ergo, ut aut concessa depositione symoniacorum etiam cetera, quae superius omnino absurda concedi videntur, concedantur, et sic capitula illa sanctorum patrum approbabuntur, aut contradicta depositione reprobabuntur. Sed quamvis latius supra monstratum sit Spiritum sanctum non posse vendi nec emi, sine quo sacerdotium non potest acquiri aut haberi, vel consecratio aliqua fieri, et ideo huiusmodi praesumptores debere deponi ab ea transfiguratione vel specie, quam velut ministri iustitiae iniuste usurpando arrogant sibi, concedatur tamen inter venditorem et emptorem rem negotii necessario versari, quia nec ille venditor nec iste emptor aliter poterit iure dici. Sed ea Spiritus sanctus esse non potest, quoniam ipse Spiritus sanctus gratia dicitur et est. Gratia autem, nisi gratis accipiatur et detur, gratia nec est nec vere dicitur. Nam si venditur et emitur gratia, iam non esse gratia merito concluditur. Constat igitur Spiritum sanctum, aut certe gratiam, rem venditionis et emptionis non esse. Quapropter altera quaeratur res oportet, quam ne diutius et passim quaerendo fatigemur aut certe aberremus, beatum Ambrosium nobis eam demonstrantem advertamus. Quod dedit, inquid, cum episcopus ordinaretur, aurum fuit, et quod perdidit anima fuit. Cum alium ordinaret, quod accepit pecunia fuit, et quod dedit lepra fuit. Ex qua tam egregii viri sententia sine ambiguitate docemur rem nefandi huius commercii perditionem et damnationem animarum et lepram tantummodo recte dici et vere esse. Et perditionem quidem etiam secundum principem apostolorum, damnationem autem iuxta beatum Innocentium, lepram vero secundum eundem Ambrosium. Unde, ubicumque perditio vel damnatio taxatur, necessario auctor perditionis vel damnationis diabolus taxeotis huiusmodi cooperatur et principatur, sicut nichilominus idem ipse spiritus immundus, ubi lepra datur. Neque enim rei cuius auctor est principari aut dominari non potest. Quibus autem spiritus perditionis, damnationis et immunditiae principatur, spiritus salutaris nostri Domini scilicet Iesu, qui est auctor totius munditiae, procul ab eis sequestratur. Nam quae conventio Christi ad Belial? A quibus ergo perditio et immunditia possidetur quosque vicissim ipsa possidet, quid nisi perditio vel immunditia, quam solam acquisierunt, dari et accipi potest? Itaque quia necessario concluditur perditionem et lepram venditam et emptam, restat huiusmodi mercatores improprie dici sacerdotes et clericos, proprie autem perditos et leprosos; quorum prava manus impositio malum, quod solum acquisivit, tribuit, nullum autem bonum concedit, quia nullum taliter negotiando acquisivit. Numquam enim iuste tribuitur quod iniuste tollitur. Unde secum alios quoque perdit et sordidat, non sanctificat aut mundificat, sicut scriptura evidenter clamat: Quicquid tetigerit immundus immundum fiet. Spiritus quoque sanctus disciplinae effugiet fictum et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur a superveniente iniquitate. Ideo spiritus disciplinae dicitur, quia disciplinatos quibuscumque aspirat efficit, et per eos dona gratiarum suarum, prout vult, singulis ad disciplinam distribuit. Indisciplinatos autem longe a se repellit, vel potius, quia ficti sunt, effugit. Et quis pernitiosius convincitur esse fictus, quam qui contra disciplinam catholicam, cuius specialis administrator creditur Spiritus sanctus, fingit se esse quod nec est nec esse potest aliquotenus, scilicet ut per pecuniam habeatur episcopus vel cuiuscumque alterius ordinis clericus?
──────── CAP. XX: Quod symoniaci sine fide sint, quodque sibi consentientes fide privent. ────────
Et quidem alii ypochritae in comparatione istorum minus sunt noxii, quia vix alicui nocent nisi sibi; isti autem secum Christianos catervatim interficiunt, dum eos sua lepra iugiter inficiunt et damnationis vel perditionis venditae aut emptae participes ordinandi seu sanctificandi optentu efficiunt. Qui plane simulatores et callidi prae ceteris provocant, non autem placant iram Dei, quia venditi venditores quotidie vendunt oves et boves Christi, scilicet simplices et ingeniosos aut certe invalidos et validos. Et cui vendunt, nisi, ut beatus Augustinus ait, diabolo? Ubi enim seducti credunt sacerdotes pretio posse fieri, et Spiritum sanctum vendi et emi, primogenita cordis eorum, id est fides, probatur corrumpi; qua corrupta necesse est adeo corrumpi, si qua inesse potuere, bona, ut omnino fiant nulla; quia unica virginitas animae est fides incorrupta, quam utique a pseudoapostolis corrumpi timebat, qui Corinthiis dicebat: Emulor enim vos Dei emulatione, despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Timeo autem, ne, sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri et excidant a simplicitate, quae est in Christo Iesu. Quam profecto fidem idem apostolus secundum gratiam sibi datam ut sapiens architectus fundamentum eis posuit. Quod, sicut ipse subsequitur, aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus. Porro Christus Iesus per fidem habitat in cordibus per Spiritum sanctum corroboratis, sicut ipse insinuat Ephesiis: Flecto genua mea ad patrem domini mei Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in caelis et in terra nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtute corroborari per Spiritum eius in interiori homine, habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Si ergo secundum tam egregium sinmystam et usque ad tertium caelum vel in ipsum paradisum raptum fides christianitatis fundamentum est, fundamentum autem Christus Iesus est, restat, ut fides Christus sit, qui nos per spiritum Dei patris corroboratos inhabitans regit. Hinc procul dubio patet, qualis inter christianos reputandus sit, qui de Spiritu sancto male sentit. Constat enim, quia nec Filium nec Patrem habet. Nam sicut catholice praedicatur, inseparabilia sunt opera trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, et cuicumque unius cuiuslibet trium visitatio defecerit, necessario etiam reliquorum duorum deerit. Quisquis itaque credit Spiritum sanctum non solum fide, sed etiam pecunia posse acquiri, Deum Patrem non habet, ad quem devotissimus apostolus genua flectebat, ut Ephesios per eundem Spiritum suum corroboraret. Filium quoque non habet, praeter quem nemo aliud christianis fundamentum ponere potest, quia, ne sub tanti fundamenti magnitudine deficiamus, per Spiritum sanctum fulcimur et corroboramur. Restat ergo, ut qui Spiritum sanctum, cui fundamentum, quod est Christus Iesus, innititur, non habet, nec ipsum fundamentum habeat. Si fundamentum non habet, Christum non habet. Si Christum non habet, fidem non habet, per quam Christus cor eius inhabitet. Itaque consequitur, ut, qui fidem non habet, infidelis sit; infidelis autem, quia spiritum Christi non habet, eius non est. Cuius ergo est? Nimirum eius, qui homicida est ab initio, quique in veritate non stetit, quia veritas non est in eo, quia mendax est ipse et pater mendacii, qui, quoniam cum Christo non colligit, spargit; et quia non est cum eo, contra eum est. Unde manifestum est symoniacos per cupiditatem a fide aberrasse vel potius apostatasse et circa fidem naufragasse, sicut apostolus Timotheo dicit: Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidam appetentes erraverunt a fide et inseruerunt se doloribus multis. Quos videlicet erroneos apostatas vel fidei naufragos, non autem episcopos aut clericos debere dici vel haberi constat. Nam si terrenae et temporalis mercis negotiatores per cupiditatem nonnumquam a fide aberrant, dum incaute vel artificiose iurando et peiurando assumunt nomen Dei sui et animas suas in vanum, ut sibi corradant lucri aliquantulum, quantum putamus aberrare a fide eos, qui non solum animas suas venales habent, sed etiam Spiritum sanctum, Deum utique et Dominum, vendere conantur? Vere aberrant tota via a fide, quorum ab initio damnatas nundinas quia Spiritus sanctus execratur, fugit eos longe. Quo fugiente nec fundamentum, quod est Christus Iesus, potest eis remanere, quia subtrahit se ipse Spiritus, cuius interest suffulcire et corroborare. Sic accidit, ut, dum cupidissimi mortalium incomparabilem comparare et vendere concertant, malignos spiritus ad destruendum exterius non solum bonorum operum suorum muros, sed etiam interius ad convellendum ipsam fidem, scilicet fundamentum, alacriores reddant, et quasi invicem se ad omnimodam destructionem adortantes dicant, quod psalmista deflendo insinuat: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea. Siquidem et avulso a cordibus hominum fundamento, hoc est Christo, qui semper innititur Spiritui sancto, certum est huiusmodi domum desertam et funditus destructam derelinqui a Deo et effici speluncam latronum, qui eam mox suo vendicant ludibrio; ita ut iam nomine vacuo Christianus dicatur, cui nil fidei, id est Christi, remansit omnino; ac per hoc convincitur sine Deo et peior pagano, quia hic infidelis simul est et apostata, cum paganus, quamvis sit infidelis, tamen christianae fidei vel conversationis, quam numquam habuit, nequeat recte dici aut haberi apostata. A cuius etiam cogitationibus, sicut praedictum est, aufert se Spiritus sanctus, quia sunt sine intellectu. Et quae cogitationes magis sunt sine intellectu, quam quae aestimant Spiritum sanctum posse vendi et emi? Minus enim est noxium quicquid de creatura cogitatur irrationabiliter, quam quod de creatore.
──────── CAP. XXI: Repulsio eorum, qui dicunt haberi et iuste posse dari Spiritum sanctum ab eo, qui iniuste accepit. ────────
Quodsi ab illis se aufert Spiritus sanctus, qui eum aestimant posse vendi, multo magis ab illis, qui non solum id aestimant, sed etiam in tantum credunt, ut ad perniciem multorum verbis et scriptis sic praedicent.
Obiectio.
Liquet, inquiunt, sancti Spiritus gratiam vendi simul et comparari. Ergo Spiritum sanctum, quem quis iniuste acquisivit, iniuste habuit, cui iniuste concessit, hunc secum damnavit; cui vero iuste largitus est, hic, si iustus est, iuste potest habere, quoniam bonus a malo bonum bene accepit.
Repulsio.
In qua utique sententia, quis intellectus vel quae rationis scintilla inveniri potest? O Deus et domine Spiritus sancte, qui es iustitia sempiterna, secundum perfidiam istorum praedicatorum, immo perditorum, iniuste acquiri, iniuste haberi, iniuste concedi potes. Et ubi iam iustitia quaerenda est, si iustitia iniuste acquiri et haberi potest? Heu miseri et insani, qui te velut aliquod pecus furto acquisitum et a fure habitum sicque scienter comparatum aestimant. Sed prius ipsi fiant sicut aequus et mulus, quibus non est intellectus, quia homines, cum in honore essent, non intellexerunt, comparati sunt iumentis insipientibus et similes facti sunt illis. Quamvis enim rationale animal a Deo creati sint, ratione tamen abutentes non intellegunt iustitiam iniustitiae aut virtutem vitio cohaerere aut convenire non posse. Qui, ut beatus Iudas apostolus ait, quaecumque quidem ignorant, blasphemant. Quaecumque autem naturaliter tamquam bruta animalia noverunt, in his corrumpuntur. Unde Spiritu sancto ab huiusmodi cogitationibus effugato et ablato, ut supra dicitur, corripiuntur, id est ex toto arripiuntur a superveniente iniquitate, maligno spiritu scilicet, qui sic iniquus est, ut sit etiam ipsa iniquitas, sicut gloriosus Paulus declarat: Mysterium, inquit, iam operatur iniquitatis. Et post pauca: Et tunc revelabitur ille iniquus, qui denique sic est homicida, ut sit etiam ipsa mors; sic perditus et perditor, ut sit quoque ipsa perditio. Ab hac ergo iniquitate ex toto arrepti iam sicut omnino animales homines non percipiunt ea, quae sunt spiritus Dei. Stultitia est enim illis, et non possunt intellegere quae spiritualiter examinantur. Porro ut idem apostolus subiungit: Spiritualis autem iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur. Quis enim cognovit sensum Domini, quis instruet eum? Nos autem sensum Christi habemus. Nam sicut paulo superius praemittitur: Nobis revelavit Deus per spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Quis enim scit hominum, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est; ita et quae Dei sunt nemo cognovit nisi spiritus Dei. Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum, qui ex Deo est, ut sciamus, quae a Deo donata sunt nobis, quae et loquimur non in doctis humanae sapientiae verbis, sed in doctrina Spiritus spiritualibus spiritualia comparantes. Ex quibus apostoli verbis inter alia illud maxime nunc considerandum est quod ait: Nos non spiritum mundi accepimus, sed spiritum, qui ex Deo est. Spiritus enim mundi, ut beatus Iohannes apostolus scribit, in maligno positi spiritus malignus est, qui a Domino in euangelio princeps mundi vocatur, sicut est illud: Princeps huius mundi eicietur foras. Et princeps huius mundi iudicatus est. Et venit princeps huius mundi, et in me non habet quicquam. Quem utique palam est eos non accepisse, qui sciunt quae a Deo donata sunt eis. Quam scientiam operatur eis Spiritus, qui ex Deo est. Quem ad hoc accepisse perhibentur, ut sciant quae a Deo donata sunt eis. Probatio ergo acceptionis Spiritus, qui ex Deo est, eorum quae ab ipso donantur recognitio est. Quam nos perfecte retinere ex hoc comprobatur, quia donum Dei donari, id est gratis accipi et dari, secundum euangelicam et apostolicam traditionem profitemur et pro modulo nostro defendimus spiritualibus spiritualia comparantes. Unde e diverso colligitur eos spiritum mundi accepisse, qui contra euangelicam apostolicamque disciplinam donum Dei pecunia posse possideri aestimant, credunt, profitentur et quantum possunt defendere conantur carnalibus spiritualia comparantes. Qui si eundem spiritum mundi, quis et ubi sit vel quid iam passus, recolerent, cum magna cordis contritione erui de potestate tenebrarum atque, dum adhuc licet, transferri in regnum filii claritatis paternae quaererent. Siquidem ille est princeps mundi rector tenebrarum harum, hominum scilicet infidelium, in quibus tamquam in filiis diffidentiae regnat et operatur sua ipse serpens antiquus, qui est diabolus et satanas iam iudicatus et damnatus atque foras eiectus, non utique extra fabricam caeli et terrae, sed extra corda fidelium, quos fecit Christus regnum et sacerdotes Deo et patri suo. Quodsi spiritus mundi iam damnatus est et foras eiectus, patet iam damnatum et cum eo foras eiectum mundum, cui ipse principatur, nec iam esse in mundo, quem dilexit Deus et sanguine filii sui redemtum emundavit lavacro aquae in verbo, ut sit ipse Deus cum eis eorum Deus. Nam quae pars fideli cum infideli? Quapropter, quisquis de Spiritu sancto male sentit, animadvertat, quid beatus papa Damasus Paulino Antioceno patriarchae scribens inter alia dicit: Si quis de Patre et Filio bene senserit, de Spiritu autem sancto non recte habuerit, hereticus est. Et quod omnes heretici de filio Dei aut de Spiritu sancto male sentientes in perfidia Iudaeorum et gentilium inveniuntur. Nempe Iudaeis dicentibus: Nos ex fornicatione, videlicet ydolatria, non sumus nati. Unum patrem habemus Deum, respondit dominus Iesus: Si Deus pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a me ipso veni, sed ille me misit. Vos ex patre diabolo estis. Symoni quoque mago Spiritum sanctum mercari cupienti Petrus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide. Sed ne forte haec continuata repulsio, licet pernecessaria, si diuturnior habeatur, sic desertorem urgeat et impetat, ut commilito noster defessus oppetat, delicato lectori respirandi gratia oportet scriptoris intentio consulat, tandemque hic finis primi huius libelli fiat.
EXPLICITUR LIBER PRIMUS.
INCIPIUNTUR CAPITULA LIBRI SECUNDI.
I. Quid beatus Petrus apostolus suique coapostoli de hereticis senserint.
II. De pietate et impietate et de Cain et Balaam praesumptione.
III. De peccato Chore et fautorum eius atque poena eorum.
IIII. De vulgo sequaci praesumptorum et de differentia veri et falsi sacerdotii.
V. De Iainne et Mambre, quibus peiores sunt symoniani.
VI. Ubi admonentur christiani vitare supplantationem hereticorum, quorum inibi malum atque poena eorum ostenditur.
VII. De damnatione ficte quaerentium Deum sub exemplo Ananiae et Saphirae.
VIII. De eo, quod non solum vovendum, sed et reddendum sit Domino.
VIIII. Quod Spiritus sanctus fidelibus appareat, infideles autem lateat, a quibus nec quaeritur.
X. De excessus eorum differentia, qui super fundamentum Christi excedant, et eorum, qui sine eius fundamento.
XI. Quod vitandi sint heretici exemplo viperarum et malae arboris.
XII. Quod plus quam viperae cavendi sint heretici, et de natura et typo earum.
XIII. Qualiter viperae conveniant symoniacis.
XIIII. Quod unius modi sint subversores sacramentorum et verborum Christi, et quod nec petant nec impetrent ab eo.
XV. Qualiter a quibusdam iuxta quaedam non audiatur et iuxta quaedam audiatur Dominus.
XVI. Ubi contradicitur hereticos nec sicut criminosos intra ecclesiam Deum audire.
XVII. De differentia negotiatorum saeculi et eorum, qui dicuntur symoniani.
XVIII. De eo, quod carnales ecclesiae sine fide non sint instar Ruben et Gad et dimidiae tribus Manassae.
XVIIII. De eo quod symoniaci a satana pervaduntur exemplo Iudae proditionem Domini aggredientis.
XX. Quot maledictionibus cum Iuda symoniaci subiaceant, et qualiter omnem ecclesiam vendant.
XXI. De eo quod non prosit symonianis qualiscumque eorum helemosina.
XXII. Quid vulpes symonianae faciant vel patiantur.
XXIII. Allegoria de vulpibus a Samsone captis.
XXIIII. Collatio actuum Iudae et symonianorum.
XXV. De eo quod Iudas sine fide poenituit, et quod consentientes principibus sacerdotum fide privati sunt.
XXVI. Quod nil nisi damnationem a symonianis accipiant etiam gratis ordinati, et quod ydola faciant pro Christo adorari.
XXVII. Sententia sancti Augustini, qua omnes heretici convincuntur negare Iesum Christum in carne venisse.
XXVIII. Item cuius supra, de eo quod heretici Spiritum sanctum non habent, quamvis visibilia sacramenta habeant.
XXVIIII. Item cuius et unde supra, in quo cognoscatur spiritus Dei.
XXX. Recapitulatio praemissorum verborum sancti Augustini.
XXXI. De malitia symonianorum, et quod peiores sint latronibus et sine aliqua fide Dei.
XXXII. Qualiter heretici a Deo fornicantes faciant et alios fornicari.
XXXIII. De diminutione ecclesiae et hereticorum multiplicatione.
XXXIIII. Quanto pernitiosiores omnibus hereticis sint symoniani.
XXXV. De nativitate et incremento symoniacae hereseos.
XXXVI. Qualiter symoniaci non solum res ecclesiae, sed ipsos quoque principes cum populis diabolo vendunt.
XXXVII. De inaestimabili nequitia hereseos, et quali bestiae in Apocalipsi comparetur.
XXXVIII. Recapitulatio praemissae sententiae ex Apocalipsi.
XXXVIIII. Quae sint signa et prodigia catholicorum.
XL. Quae sint signa et prodigia hereticorum.
XLI. De saevitia huius bestiae et de caractere Christi et antichristi.
XLII. De negotiatoribus Christi et antichristi.
XLIII. Quo caractere symoniani noscantur esse antichristi.
XLIIII. Quantum sint rei ecclesiae symoniani, et de numero nominis Christi.
XLV. De numero nominis antichristi.
XLVI. Qualiter satanas profanam trinitatem contra divinam extruat.
XLVII. Quod nichil prosit hereticis nec ad fidei nec ad salutis effectum, etiamsi grandibus vocibus catholicum decantent symbolum.
EXPLICANTUR CAPITULA.
INCIPITUR LIBER SECUNDUS.
──────── CAP. I: Quid beatus Petrus apostolus suique coapostoli de hereticis senserint. ────────
Principis apostolorum piissimi Symonis Petri sententiam in impiissimum Symonem magum zelo ipsius columbae, cuius filius erat, prolatam contra pertinaces calumpniatores defensum ire pro captu ingenioli aggressus, nullum mihi aptius principium quam verba eiusdem, cuius egregia fides nec defecit nec aliquando deficiet, sum arbitratus. Quibus concordes sententiae coapostolorum eius velut subscriptiones subiungantur. Hic enim de ipso et huiusmodi perfidis et apostatis in epistola sua secunda latius disserens ait: Fuerunt pseudoprophetae in populo, sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui introducent sectas perditionis et eum, qui emit eos, Dominum negant, superducentes sibimet ipsis celerem perditionem. Et multi secuntur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphematur, et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur, quibus iudicium iam olim non cessat, et perditio eorum non dormitat. Et post pauca: Hi velut irrationabilia pecora naturaliter in captionem et in pernitiem in his, quae ignorant, blasphemantes in corruptione sua peribunt, percipientes mercedem iniustitiae. Et post pauca: Pellicientes animas instabiles, cor exercitatum avaritia habentes, maledictionis filii, derelinquentes rectam viam erraverunt, secuti viam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amavit. Correptionem autem habuit suae vesaniae subiugale mutum, quod in hominis voce loquens prohibuit prophetae insipientiam. Hi sunt fontes sine aqua et nebulae turbinibus exagitatae, quibus caligo tenebrarum reservatur. Superba enim vanitatis loquentes illiciunt in desideriis carnis luxuriae eos, qui paululum effugiunt, qui in errore conversantur, libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis. A quo enim, quis superatus est, huius et servus est. Si enim refugientes coinquinationes mundi in agnitione domini nostri et salvatoris Iesu Christi his rursus impliciti superantur, facta sunt eis posteriora deteriora prioribus. Melius enim erat illis non cognoscere viam iustitiae, quam post agnitam retro converti ab eo, quod traditum est illis sanctum mandatum. Contigit enim illis illud veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti. Iudas quoque apostolus de talibus nos commonens ait: Subintroeunt quidam homines, qui olim praescripti sunt in hoc iudicium, impii Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam et solum dominatorem et dominum nostrum Iesum Christum negantes. Et post pauca: Ve illis, qui via Cain abierunt et errore Balaam mercede effusi sunt et contradictione Chore perierunt. Hi sunt in epulis suis male convivantes, sine timore semet ipsos pascentes. Nubes sine aqua, quae a ventis circumferuntur; arbores autumnales infructuosae, bis mortuae, eradicatae; fluctus feri maris dispumantes suas confusiones; sydera errantia, quibus procella tenebrarum in aeternum servata est. Prophetavit autem et de his septimus ab Adam Enoc dicens: 'Ecce venit Dominus in sanctis milibus suis facere iudicium contra omnes et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, et de omnibus duris, quae locuti sunt contra eum peccatores et impii'. Hi sunt murmuratores querellosi, secundum desideria sua ambulantes, et os illorum loquitur superbiam, mirantes personas, quaestus, causas. Vos autem, karissimi, memores estote verborum, quae praedicta sunt ab apostolis domini nostri Iesu Christi, qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores secundum sua desideria ambulantes in impietatem. Hi sunt qui segregant semet ipsos, animales spiritum non habentes. Vos autem, carissimi, superedificantes vosmet ipsos sanctissimae vestrae fidei, in Spiritu sancto orantes, vosmet ipsos in dilectione Domini servate, expectantes misericordiam Dei nostri Iesu Christi in vitam eternam. Et hos quidem arguite iudicantes, illos vero salvate de igne rapientes; aliis autem miseremini in timore, odientes et eam quae carnalis est maculatam tunicam. Iohannes quoque sive euangelista, ut creditur, sive presbyter ecclesiae Ephesi, cuidam sanctae feminae scribens dicit: Hoc est mandatum Dei, ut, quemadmodum audistis ab initio, in eo ambuletis. Quoniam multi seductores exierunt in mundum, qui non confitentur Iesum Christum venisse in carnem. Hic est seductor et antichristus. Videte vosmet ipsos, ne perdatis quae operati estis, sed ut mercedem plenam accipiatis. Omnis qui recedit et non manet in doctrina Christi, Deum non habet; qui permanet in doctrina, hic et Filium et Patrem habet. Si quis venit ad vos et hanc doctrinam non affert, nolite eum recipere in domum nec Ave ei dixeritis. Qui enim dicit illi Ave, communicat operibus eius malignis. Hinc etiam ille minimus apostolorum vocatione, maximus autem praedicatione et operatione, Paulus Galathas a pseudoapostolis fascinatos deterret dicens: Miror, quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gratiam Christi, in aliud euangelium; quod non est aliud, nisi sunt aliqui, qui vos conturbant et volunt convertere euangelium Christi. Sed licet nos aut angelus de caelo euangelizet vobis, praeterquam quod euangelizavimus, anathema sit. Sicut praedixi, et nunc iterum praedico. Si quis vobis euangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Idem ad Philipenses ait: Quicumque perfecti sumus, hoc sentiamus, et si quid aliter sapitis, et hoc vobis Deus revelavit. Verumtamen ad quod pervenimus, ut idem sapiamus et in eadem permaneamus regula. Imitatores mei estote, fratres, et observate eos, qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram. Idem ad Colosenses: Hoc dico, ut nemo vos decipiat in subtilitate sermonum. Et post pauca: Videte, ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi, et non secundum Christum. Idem quoque ad Thesalonicenses: Si quis non obedit verbo nostro per epistolam, hunc notate et non commisceamini cum illo, ut confundatur. Et nolite quasi inimicum aestimare, sed corripite ut fratrem. Idem ad Timotheum: Finis praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. A quibus quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intellegentes neque quae locuntur neque de quibus affirmant. Et post aliqua idem ad eundem: Spiritus manifeste dicit, quia in novissimis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum in hypocrisi loquentum mendacium et cauteriatam habentium conscientiam suam. Et post aliqua idem ad eundem: Si quis aliter docet et non acquiescit sanis sermonibus domini nostri Iesu Christi et ei quae secundum pietatem est doctrinae, superbus est, nichil sciens, sed languens circa quaestiones et pugnas verborum, ex quibus oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae, suspitiones malae, conflictationes hominum mente corruptorum, et qui veritate privati sunt, existimantium quaestum esse pietatem. Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nichil enim intulimus in hunc mundum, haud dubium, quia nec auferre quid possumus; habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in temptationem et laqueum diaboli et desideria multa inutilia et nociva, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidam appetentes erraverunt a fide et inseruerunt se doloribus multis. Idem ad eundem: Noli verbis contendere. Ad nichil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. Sollicite cura te ipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis. Profana autem inaniloquia devita. Multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit. Ex quibus est Ymeneus et Philetus, qui a veritate ceciderunt, dicentes resurrectionem iam factam, et subvertunt quorumdam fidem. Sed firmum fundamentum Dei stetit, habens signaculum hoc: Cognovit Dominus qui sunt eius, et discedit ab iniquitate omnis, qui nominat nomen Domini. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. Et quaedam quidem in honore, quaedam autem in contumeliam. Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honore sanctificatum et utile Domino ad omne opus bonum paratum. Iuvenilia autem desideria fuge. Sectare vero iustitiam, fidem, caritatem, pacem cum his, qui invocant Dominum de corde puro. Stultas autem et sine disciplina quaestiones devita, sciens, quia generant lites. Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem eos, qui resistunt veritati, ne quando det Deus illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo capti tenentur ad ipsius voluntatem. Hoc autem scito, quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa, et erunt homines se ipsos amantes, cupidi, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, voluptatum amatores magis quam Dei, habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem eius abnegantes, et hos devita. Ex his enim sunt, qui penetrant domos et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis desideriis, semper discentes et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes; quemadmodum Iannes et Mambres restiterunt Moysi, ita et hi resistunt veritati, homines corrupti, mente reprobi circa fidem, sed ultra non proficient. Insipientia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. Et post pauca: Erit enim tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus, et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur. Et post aliqua idem ad eundem: Alexander erarius multa mala mihi ostendit, reddet ei Dominus secundum opera eius. Item ad Titum: Sunt enim multi inobedientes, vaniloqui et seductores, maxime qui de circumcisione sunt, quos oportet redargui; qui universas domos subvertunt, docentes quae non oportet turpis lucri gratia. Dixit quidam ex illis proprius propheta ipsorum: 'Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri'. Testimonium hoc verum est. Quam ob causam increpa illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes Iudaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Et post aliqua idem ad eundem: Stultas autem quaestiones et genealogias et contentiones et pugnas legis devita; sunt enim inutiles et vanae. Hereticum hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens, quia subversus est, qui eiusmodi est, et delinquid proprio iudicio condempnatus.
──────── CAP. II: De pietate et impietate et de Cain et Balaam praesumptione. ────────
Haec nos ex apostolicis litteris latius decerpsisse et continuatim hic inseruisse nullus superfluum ducat, quia cum alias hereses, tum maxime illam notant, quae turpis lucri sequax pietatem quaestum aestimat. Pietas autem hic non est intellegenda ea, quae vulgo solet intellegi et improprie dici misericordia, sed ea, quae Graece dicitur eusebia, id est bonus cultus, vel potius theusebia, id est Dei cultus, secundum quam Dei cultor vel boni cultor dicitur pius, scilicet recta fide Deo devotus et religiosus; sicut e contrario impius, quisquis veri Dei ignarus, infidelis scilicet aut incredulus, spiritibus erroris passim prostituitur et ad libitus eorum famulatur. Pietatis enim hostiaria fides est, sine qua nec Deo placetur, nec Deus placatur nec colitur. Unde huius vocabuli proprietatem attendentes, quotquot fideles sumus, peccatores quidem nos, dum peregrinamur, a Domino veraciter atque salubriter profitemur, impios autem nos omnimodis dicere abhorremus et devitamus. Ac per hoc astruitur omnis quidem impius etiam peccator, sed non omnis peccator etiam impius, quia quisquis fidelis, quamdiu hic vivitur, non quidem sine peccato est, cum tamen sine impietate, id est infidelitate, sit. Infidelis autem nec sine peccato nec sine impietate, quales sunt impii Iudaei et pagani, de quibus Dominus in euangelio ait: Qui non credit, iam iudicatus est, sicut et princeps mundi huius iam iudicatus est. Ideo secundum psalmistam: Non resurgunt impii in iudicio. Si ergo iuxta apostolum veritate privati sunt, qui quaestum aestimant pietatem, scilicet Dei cultum, quanto magis symoniaci, qui adeo pietatem quaestum putant, ut etiam omnia ipsius pietatis officia, ordines videlicet divini cultus, quaestus causa venales habeant, ita ut ipsius quoque pietatis auctorem Spiritum sanctum, donum utique Dei, quod principaliter in ipsis ecclesiasticis ordinibus vel sacramentis operatur, pecunia posse possideri confidant? Nec neglegenter praetereundum est, quod in ipsis sanctorum apostolorum scriptis, ubi praesentes simul et futurae hereses arguuntur, tacito nomine innumerabilium ante legem et sub lege reorum, nominatim Cain, Balaam, Chore, Iamnes quoque et Manbres paradigmatice ad medium deducuntur. Et tres quidem primos Iudas Iacobi seriatim proponit dicens: Ve illis, qui via Cain abierunt et errore Balaam mercede effusi sunt et contradictione Chore perierunt. Quorum medium beatus Petrus sic commemorat: Secuti viam Balaam ex Bosor. Porro duos ultimos beatus Paulus ita detegit: Quemadmodum Iamnes et Mambres restiterunt Moysi, ita et hi resistunt veritati. Quapropter si diligenter inspicitur, praesumptio, avaritia simul et pertinacia in his quinque argui deprehenduntur. Quae utique tria omnium hereseon existunt genimina, incrementa pariter et firmamenta. Et Cain quidem praesumptio illa inter alias extitit, quod secundum beati Iohannis apostoli dictum, ipse qui ex maligno erat, et cuius opera maligna, ob invidiam sanctissimi fratris, cuius iusta erant opera, sacerdotale sibi officium sacrificium Deo offerendo praesumsit. Quam nimirum sacerdotii praerogativam sola devotio patribus ante legem conferebat, ut velut sacerdotes sub lege altaria Domino edificarent et hostias offerrent, sicut Noe, Melchisedech, Abraham, Ysaac et Iacob et beatus Iob. Porro avaritia illi tanta aspiravit, ut commune et publicum omnibus bonum primus ad proprium et privatum redigere laboraret, praesumptis spatiis et terminis terras limitando. Cuius squalidus et sedulus fossor sic incubabat et, quicquid sibi ex illa proveniebat, in illam anxius sic reponebat, ut vix tandem conivente avaritia ad solam invidiam fratris ex terra levatum manipulum offerret. Et vere miserabilis et mirabilis avaritia perfidi hominis, cui cum duobus tantum viris, tunc patre scilicet et fratre, parvus et angustus visus est totus orbis terrarum cum totidem partibus suis. Demum pertinacia eundem sibi inextricabiliter devinxit, ubi etiam ipsi Domino a peccatis et a praemeditato fratricidio se compescenti et absterrenti acquiescere contempsit. Refert namque Genesis Dominum dixisse ad Cain: Quare iratus es? et cur concidit facies tua? Nonne, si bene egeris, recipies, sin autem male, statim in foribus peccatum aderit, sed sub te erit appetitus eius? et tu dominaberis illius. Vel secundum aliam translationem: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, quiesce. Porro Balaam praesumptione hac notatur, quoniam, cum esset ariolus et ydolatra, credebat se prophetam atque benedictum, cui benediceret, maledictumque, cui malediceret, quodque velut sacerdos Dei altaria edificabat. Avaritia quoque illius et ex libro Numeri et ex epistola beati Petri apostoli evidenter agnoscitur, ubi praedicit magistros mendaces ab ecclesia exituros, qui pellicientes animas instabiles, cor exercitatum avaritia habentes, maledictionis filii, derelinquentes rectam viam erraverunt, secuti viam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amavit. Cui concordans coapostolus eius Iudas Iacobi intentat illis: Ve, qui errore Balaam mercede effusi sunt. Cuius pertinacia ex hoc maxime convincitur, quod etiam quater a Domino correptus et admonitus mentem a maledictione et perditione Israelis minime mutavit. Nempe, sicut sacra istoria refert, bis eum domi adhuc positum sic Dominus praemonuit: Noli ire cum hominibus istis neque maledicas populo, quia benedictus est. Cui tamen postmodum praecepit: Si vocare te venerunt homines isti, surge et vade cum eis ita dumtaxat, ut quod praecepero tibi facias. Cui iam in via posito post affamina asinae angelus apparens interminatus est sic: Ego veni, ut adversarer tibi, quia perversa est via tua michique contraria. Quem tamen permittens ire dixit: Vade cum istis et cave, ne aliud quam praecepero tibi loquaris. Sed impius ille ferali avaritiae addictus clam eis laqueos perditionis aptavit, quibus palam se in mortem fieri similem optavit.
──────── CAP. III: De peccato Chore et fautorum eius atque poena eorum. ────────
Iam in ipsa contradictione Chore praesumptio et avaritia idem videntur esse. Nam ambiendo indebitum sibi sacerdotium praesumpsit et praesumendo ambivit. Porro avaritia, ut beatus Gregorius ait, non solum pecuniae est, sed etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad avaritiam honoris rapina pertineret, nequaquam Paulus de unigenito Filio diceret: 'Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo'. In hoc ergo diabolus parentem nostrum ad superbiam traxit, quo eum ad avaritiam sublimitatis excitavit. Pertinacia quoque Chore in hoc ostenditur, quod nec increpatione nec admonitione ad cor fuit reversus. Denique ut istoria refert, ita illi acriter impudenterque iurganti et exprobranti mitissimus hominum Moyses respondit: Mane notum faciet Dominus, qui ad se pertineant, et sanctos applicabit sibi, et quos elegerit appropinquabunt ei. Hoc igitur facite: Tollat unusquisque turibula sua, tu Chore et omne concilium tuum, et austo cras igne ponite desuper thimiama coram Domino, et quemcumque elegerit, ipse erit sanctus. Multum erigimini filii Levi. Dixit rursum ad Chore: 'Audite filii Levi, num parum vobis est, quod separavit vos Deus ab omni populo et iunxit sibi, ut serviretis ei in cultu tabernaculi et staretis coram frequentia populi, ut ministraretis ei? Iccirco ad se fecit accedere te et omnes fratres tuos filios Levi, ut vobis etiam sacerdotium vendicetis, et omnis globus tuus stet contra Dominum'. Hinc summotenus per internuntios comperta Dathan et Abiron proterva contradictione iratus est Moyses valde, ait ad Dominum: Ne respicias sacrificia eorum. Tu scis, quod ne asellum quidem acceperim ab eis nec afflixerim quempiam eorum. Dixitque ad Chore: 'Tu et omnis congregatio tua state seorsum coram Domino et Aaron die crastino separatim. Tollite singula turibula vestra et ponite super ea incensum, offerentes Domino CCL turibula; Aaron quoque teneat turibulum suum'. Quod cum fecissent, stantibus Moyse et Aaron, et coacervantes adversum eos omnem multitudinem ad hostium tabernaculi, apparuit cunctis gloria Domini. Locutusque Dominus ad Moysen et Aaron ait: 'Separamini de medio congregationis huius, ut eos repente disperdam. Qui ceciderunt proni in faciem atque dixerunt: Fortissime Deus spirituum universae carnis, num uno peccante contra omnes tua ira desaeviet? Et ait Dominus ad Moysen: 'Praecipe universo populo, ut separetur a tabernaculis Chore et Dathan et Abiron. Surrexitque Moyses et abiit ad Dathan et Abiron et sequentibus eum senioribus Israel dixit ad turbam: 'Recedite a tabernaculis hominum impiorum et nolite tangere quae ad eos pertinent, ne involvamini in peccatis eorum'. Cumque recessissent a tentoriis eorum per circuitum, Dathan et Abiron egressi stabant in introitu papilionum suorum cum uxoribus et liberis omnique frequentia. Et ait Moyses: In hoc scietis, quod Dominus miserit me, ut facerem universa quae cernitis, et non ex proprio ea corde protulerim: si consueta hominum morte interierint et visitaverit eos plaga, qua et ceteri visitari solent, non misit me Dominus; sin autem novam rem fecerit Dominus, ut aperiens terra os suum deglutiat eos et omnia quae ad illos pertinent, descenderintque viventes in infernum, scietis, quod blasphemaverint Dominum'. Confestim igitur ut cessavit loqui, dirupta est terra sub pedibus eorum et aperiens os suum devoravit illos cum tabernaculis suis et universa substantia; descenderuntque vivi in infernum operti humo, et perierunt de medio multitudinis. At vero omnis Israel, qui stabat per gyrum, fugit ad clamorem pereuntium, dicens: 'Ne forte et nos terra deglutiat'. Sed et ignis egressus a Domino interfecit CCL viros, qui offerebant incensum. Ex quo utique horrendo divinae severitatis iudicio etiam in superficie istoriae, quam pene totam huic opusculo inserendam iudicavimus, conicere possumus, quid mereantur aut quid passuri sint, qui sacerdotium Christianae gratiae sibi saeculariter vendicare praesumunt, si tanta animadversione mulctati sunt, qui sacerdotium Mosaycae legis sibi contumaciter praeripere attemptaverunt;
quorum duum sicut quammaxima in sacramentis est differentia, sic et quammaxima debet esse in ministris utriusque distantia, quantum scilicet distare solet servuli ab imperatoris persona. Equidem Mosaycum illud sacerdotium sacrificiis carnalibus insistens sanguinem hyrcorum et taurorum aliorumque animalium, quo secundum apostoli dictum impossibile erat auferri peccata, umbram solummodo futurorum bonorum praeferebat; Christianum autem, spiritualibus hostiis vacans, sanguinem agni incontaminati et immaculati Iesu Christi, qui tollit peccata mundi, quotidie fundit in remissionem peccatorum per manifestam veritatem praesentium et futurorum bonorum. Illud quoque animadvertendum, quod Chore non pecunia, sed gradus sui propinquitate, sed cognatione, qua contribules erant ipse et Aaron, quamvis non eiusdem familiae, et quia confidebat se quoque Domini esse, sicut ex his verbis eius cognoscitur aperte: Sufficiat, inquit, vobis, quia omnis multitudo sanctorum est, et in ipsis est Dominus. Cur elevamini super populum Domini? Sed et illud non minus animadvertendum, quam horrendo et miserabili modo Dathan et Abiron viventes in infernum cum omnibus suis cumque omni sua supellectile descenderint, cum sibimet sacerdotium non quaesierint — neque enim ex tribu Levi erant —, sed tantummodo praesumptoribus faverint. Et tamen gravius puniti sunt fautores et defensores quam ipsi praesumptores. Gravius est enim terra degluttiri vivos cum rebus et ipsis parvulis, qui non peccaverant, quam igne amburi solos, qui peccaverant. Animadvertant hoc laici et clerici, qui non timent pravis et indisciplinatis patrocinari, maximeque qui indignos aut potentia sua vel favore seu pretio ad sacros ordines exigunt promoveri. Animadvertant quoque, quia prohibitus fuit populus contingere quicquam eorum, quae ad Dathan et Abiron pertinebant, ne involverentur peccatis eorum, cum supellex Chore in tantum non perierit, ut etiam turibula eorum in laminas producta iussu Dei altari affixa sint. Et ut istoria refert in sequentibus, factum est grande miraculum, ut Chore pereunte filii illius non perirent; tandemque cognoscant defensores vel fautores pravorum, quanto peiores sint pravis ipsis. Etenim sicut priores in scelere prius Dathan et Abiron terra absorbuit, dein Chore cum suis complicibus flamma corripiens combussit. Prae cunctis autem animadvertant symoniaci, qui post innumera anathemata Spiritum sanctum pro aecclesiaticae dignitatis ambitione pecunia impugnare praesumunt, quique se expugnasse vel expugnari posse eundem credunt, quanto sceleratiores sint Chore, qui ante quodlibet anathema sacerdotium Iudaicae sinagogae, nulla pecunia prolata vel promissa, sed sola cognationis vel sanctitatis fiducia sibi arripere temptavit. Praeterea animadvertant symoniacorum seu quorumlibet indisciplinatorum fautores et obstinati defensores, ab euangelica veritate quid timere debeant, si Dathan et Abiron ab umbra legali tantam cladem experti sunt. Severior enim euangelii quam legis est cautio, quia in hac pravum factum solummodo, in illa autem punitur etiam cogitatio. Et certe Dathan et Abiron atque Chore dupplici contritione, corporis scilicet ac animae, creduntur contriti, ut attestatur Iudas Iacobi.
──────── CAPUT IIII: De vulgo sequaci praesumptorum et de differentia veri et falsi sacerdotii. ────────
Iesus de terra Egypti populum salvans secando eos, qui non crediderunt, perdidit. Sed hinc iam, quid eadem historia subiungat, perpendatur: Murmuravit autem omnis multitudo filiorum Israel sequenti die contra Moysen et Aaron dicens: 'Vos interfecistis populum Domini'. Cumque oriretur seditio et tumultus incresceret, Moyses et Aaron fugerunt ad tabernaculum foederis. Quod postquam ingressi sunt, operuit nubes et apparuit gloria Domini, dixitque Dominus ad Moysen: 'Recedite de medio huius multitudinis, etiam nunc delebo eos'. Cumque iacerent in terra, dixit Moyses ad Aaron: 'Tolle turibulum et austo igne de altari mitte incensum desuper, pergens cito ad populum, ut roges pro eis. Iam enim egressa est ira a Domino et plaga desaevit'. Quod cum fecisset Aaron et cucurrisset ad mediam multitudinem, quam iam vastabat incendium, optulit thimiama et stans inter mortuos ac viventes pro populo deprecatus est, et plaga cessavit. Fuerunt autem, qui percussi sunt, quattuor decim milia hominum et septingenti absque his, qui perierunt in seditione Chore. In quo videlicet facto evidenter monstratur, quod etiam perversorum sequax vulgus divina indignatione enormiter prosternitur, dum eosdem perversos, quos populum Dei falso credebat et dicebat, interfectos conqueritur. Nec mirum, quia amicus stultorum efficietur similis, ut ait Salomon, quorum societatem cavendam edocet sic: Fili me, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis. Si dixerint: Veni nobiscum aut sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum. Pedes enim eorum ad malum currunt. Ne aemuleris viros impios nec desideres esse cum eis, quia fraudes labia eorum locuntur. Et cum detractoribus ne commiscearis, quoniam repente consurget perditio eorum, et ruinam utriusque quis novit? Ne des alienis honorem tuum et annos tuos crudeli, ne forte impleantur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena, et gemas in novissimis, quando consumpseris carnes et corpus tuum, et dicas: Cur detestatus sum disciplinam, et increpationibus non acquievit cor meum, nec audivi vocem docentium me et magistris non inclinavi aurem meam? Paene fui in omni malo in medio ecclesiae et synagogae. Quae ex Proverbiis iccirco latius collegimus, quia bruta et segnis ad malumque prona hominum multitudo doctrinam veritatis cognoscere contemnit, tantum prava facta maiorum vel rectorum suorum imitari cupida, sua se ignorantia, cui sponte subiacet, excusare contendit, cum dicat Paulus: Qui ignorat, ignorabitur. Unde abiciat a se ignorantiam, quae mater est vitiorum, christianus populus, discat, quis sit pastor, quis mercenarius, quis fur et latro; et pastorem quidem omnino sequatur et audiat, mercennarium autem solummodo audiat et interim sufferat, furem vero et latronem nec aliquando audiat nec sufferat, quia non veniunt, nisi ut furentur et mactent et perdant. Et heu lacrimabiliter vitiata nostrae humanitatis condicio, quae vix umquam diutinis meditationibus et quotidianis praemonitionibus fatigata cognoscit sibi appetenda vel fugienda, cum reliqua omnia animalia ab ipso sui exordio solo instinctu naturae appetant sibi accommoda et fugiant incommoda, velut turtures et huiusmodi sive accipitres generisque eorum aves columbam. In superficie quoque praefixae istoriae indubitanter monstratur, quantum differant qui sumunt sibi honorem ab his, qui a Deo vocantur. Chore quippe eiusque complices offerendo incensum et preces Domino nemini profuerunt, sibi autem per omnia obfuerunt, ubi nec mora incendium meruerunt. Aaron autem solus offerendo incensum et rogando pro pereuntibus, inter mortuos et vivos stans quasi quidam inexpugnabilis et impenetrabilis murus, et ipse a tanto incendio permansit illaesus atque illud avertit a superstitibus. Taliter unius legitimi sacerdotis oblatio et oratio indignationem divinitatis placavit, quam ducentorum quinquaginta praesumtorum sibi et aliis provocavit. Quod oportet audiant symoniaci atque eorum defensores, si habent aures audiendi, tandemque desinant precibus suis et sacrificiis contra se et contra populum inextinguibiliter accendere iram Dei.
──────── CAPUT V: De Iamne et Mambre, quibus peiores sunt symoniani. ────────
Restant Iamnes et Mambres, quorum praesumptio et avaritia palam est. Denique cum essent malefici geminae avaritiae causa, praesumebant signa divinitatis aemulari, sive ut pares Moysi vel superiores illo aestimati a populo magnificarentur, aut certe ut regiis donis cumularentur. Quorum pertinacem fallaciam nuda veritas et maxima potentia signorum Moysi non repressit, donec illis copiam fallendi palam omnibus defecit. Nam quia uti ratione ad discernendum bonum a malo nolebant, eos tanquam infideles non verba, sed signa resipiscere admonebant et increpabant. Siquidem admonitio simul et increpatio illis adhibebatur, ubi a virga Moysi virgae eorum devorabantur, et aqua in sanguinem versa, atque ranae eductae ad id quod fuerant per solum Moysen revertebantur, cum ipsi malefici plagas illas sibi et aliis tantum addere, non autem possent auferre. Qui cum postea etiam ipsam fallendi et nocendi possibilitatem in tertia plaga amisissent, dixerunt: Digitus Dei est hic. Unde constat Spiritum sanctum, cuius operationi in Moyse resistebant, eorum praestigia tunc exinanisse et postea in tertia nichilominus plaga, quae iam sexta erat, propter pertinaciam etiam cum iumentis eos ulceribus et vesicis turgentibus deturpasse et condempnasse, ne iam possent stare coram Moyse. Porro digitum Dei Spiritum sanctum esse ipse Dominus in euangelio indicat dicens: Si in digito Dei eicio daemonia. Quod alius euangelista exponens ait: Si in Spiritu Dei. Hinc perpendant heretici, quibus sint assimilati, et caveant se suaque archana aut, sicut ipsi sibi praesumunt, sacramenta assimilare sacramentis catholicorum, quibus cooperatur digitus Dei, ne pro sua irrationabili pertinacia a Spiritu sancto, cui contumaciter repugnare non metuunt, velut iumenta irrationabilia irrecuperabiliter percutiantur. Perpendant quoque maleficos illos nullis suis invocationibus et execramentis potuisse auferre vel imminuere clades suorum et suas, sed potius augmentasse, et tandem digitum Dei confessi incipiant sibi suisque ecclesiasticos ordines humiliter declinando parcere potius quam superbe usurpando interitum propagare. Quod nisi sattigerint, nequiores se Iamne et Mambre procul dubio noverint, cum isti digitum Dei sibi adversari sentientes cesserint ipsumque professi fuerint, licet impoenitentes veniam non meruerint. Ipsi vero nichil horum praeter solam pertinaciam habuerint, tanto scilicet nequiores, quanto illi in scelere minores, utputa qui fuerint magi Pharaonis, mortalis utique hominis, cum sint ipsi sub nomine religionis lenones antiqui serpentis. Quapropter exemplo Cain, Balaam et Chore, de quibus supra diximus, et magorum horum, de quibus sermo est, perterrefacti, quotquot cupiunt de catholicae ecclesiae pace in aeternum gaudere, caveant praesumptionem, fugiant avaritiam, devitent pertinaciam, illam beati Pauli semper prae oculis habentes sententiam: Quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. Et haec omnia in figura contingebant illis. Scripta sunt autem ad correctionem nostram, in quos fines saeculorum devenerunt.
──────── CAPUT VI: Ubi admonentur christiani vitare supplantationem hereticorum, quorum inibi malum atque poena eorum ostenditur. ────────
Et nunc sacerdotes, reges terrae et omnes populi intellegite, erudimini principes et omnes iudices terrae, iuvenes et virgines, senes cum iunioribus apprehendite disciplinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via iusta. Diligite iustitiam, recolite, quis dederit vobis pignus Spiritus, et nolite contristare eundem Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis. An nescitis, quia corpora vestra templum est Spiritus sancti, quem habetis a Deo, et non estis vestri? Vos enim estis templum Dei vivi, et Spiritus sanctus habitat in vobis. Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Empti estis pretio magno, nolite vos denuo vendere diabolo quadrante minimo, quem donec reddas, de carcere districti iudicis exitum frustra speras. Nolite facere domum Dei patris domum negotiationis neque domum orationis speluncam latronum. Sentite de Domino in bonitate, praesumite de illo ad bonum incipere, facere et perficere et in simplicitate cordis quaerite illum, non autem in aliqua dupplicitate, neque enim potestis Deo servire vel adhaerere et mammonae. Denique quia ipse Spiritus sanctus simplicitas est et simplices facit simplicesque, ut ab ipsis quaeratur, quaerit, congrue in simplicissima avium super simplicissimum dominum Iesum apparuit et mansit. Quae simplicibus frugibus contenta nulli rapinae inhiat, quin potius fallaces milvos et huiusmodi raptores perosa caute devitat. Simplicitas quippe iustorum diriget eos, et supplantatio perversorum vastabit illos. Unde iusti ex fide viventes sive pro officio suo manus alicui simpliciter imponant, sive aliud quid in nomine Domini agant, omnia eis cooperantur in bonum. E contrario perversi quia supplantationi mutuae insatiabiliter inhiant, peccatum est quicquid actitant, quoniam sine fide extat. Nam ubi supplantatio est, fraus quoque est. Ubi vero fraus, ibi et infidelitas atque maledictio, sicut propheta denuntiat: Maledictus qui facit opus Domini fraudulenter. Itaque attendatur inter alias illa symoniacorum supplantatio, qua se invicem supplantant vendendo et emendo. Equidem emtor pretium dando supplantat venditorem, dum illum gratia Dei fraudat, ne eam habeat venditor, aut pretium accipiendo nichilominus supplantat emptorem, dum illum gratia Dei fraudat, ne eam accipiat. Qua supplantatione quia utrique invicem se gratia Dei fraudant, elongatur ab eis benedictio, qua postmodum secum alios damnent. Quoscumque sive gratis sive non gratis contaminat manus eorum impositio; ac per hoc fit, ut supplantatio perversorum vastet illos nec relinquat eis radicem et germen spiritualis gratiae. Nam quam periculosum sit etiam laicis ex saecularibus rebus negotium, sapientis monstrat hoc proverbium: Duae species difficiles et periculosae mihi apparuerunt. Difficile exuitur negotians a neglegentia, et non iustificabitur caupo a peccatis labiorum. Propter inopiam multi deliquerunt, et qui quaerit locupletari, avertit oculum suum; sicut in medio conpaginis lapidum palus figatur, sic et inter medium venditionis et emptionis angustabitur peccatum. Quodsi tam difficilis et periculosa est venditio et emptio laicis in communibus et privatis eorum utilitatibus, quis enarrare potest, quam difficilis et periculosa sit clericis in ecclesiasticis ordinationibus? Et certe licita est tibi venditio rei tuae, quia secundum beati Augustini dictum non illicite venduntur quae licite emuntur. Nam ipse Dominus adolescenti cuidam: Vade, inquit, et vende omnia quae habes. Et alibi ipso dicente Iudae proditori: Quod facis, fac citius, quidam discipulorum putaverunt eum solito dixisse: Eme nobis ea, quae opus sunt ad diem festum. Et tamen licita et pernecessaria plurimis mortalium venditio suarum rerum vix non infigit peccatum, quod scriptura asserit inter vendentem et ementem figi et coangustari velut palum inter medias iuncturas lapidum. Et quantum, putamus, crimen incurrunt, qui illicita et pestifera venditione alienam rem, contradicente eo cuius est, distrahere praesumunt? Plane violenti et raptores sunt, de quibus apostolus: Neque raptores, inquit, regnum Dei possidebunt. In quibus, si possunt, iuste considerent, quantam rapinam praesumant, qui de ipso Deo et omnium rerum visibilium et invisibilium Domino nefande negotiari affectant, ubi gratiam eius, quam gratis acceptam a se gratis dari praecepit, vendere et emere ad multarum animarum perditionem non dubitant. Verum in hoc non solum raptores et sacrilegi, verum et homicidae, periuri, apostatae atque heretici, quorum iustae ultioni vix sufficiant varia et innumerabilia tormenta inferioris inferni. Qui nec praefatis sceleribus contenti ad cumulum sempiternae damnationis suae blasphemant Spiritum sanctum, quem suo sacrilegio et rapinae ceterisque nequitiis in tantum cooperari praedicant et credunt, ut ad votum illorum sanctificetur et benedicatur, quicquid ipsi leprosi et maledicti ore manuque contingunt.
──────── CAPUT VII: De damnatione ficte quaerentium Deum sub exemplo Ananiae et Saphirae. ────────
Igitur quotquot estis filii Dei, quia spiritu Dei agimini, in simplicitate cordis quaerite ipsum spiritum Dei, quoniam invenitur ab his, qui non temptant illum. Simplex est enim, immo ipsa simplicitas, cui per omnia execrabilis est simulatorum et calidorum duplicitas, iuxta quod scriptum est: Simulatores et callidi provocant iram Dei. Ubicumque autem simulatio vel calliditas, ibi quoque fraus, et ubicumque fraus, ibi quoque temptatur divinitas, qua utique temptatione ira Dei provocatur, sicut in apostolorum Actibus verbo et facto principis apostolorum aperte monstratur, ubi sic legitur: Vir autem quidam nomine Ananias cum Saphira uxore sua vendidit agrum et fraudavit de pretio agri conscia uxore sua et afferens partem quandam ad pedes apostolorum posuit. Petrus autem dixit ad eum: 'Anania, cur temptavit satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto et fraudare de pretio agri? Nonne manens tibi manebat, et venundatum in tua erat potestate? Quare posuisti in corde tuo hanc rem? Non es mentitus hominibus, sed Deo'. Audiens autem Ananias haec verba cecidit et expiravit. Et factus est timor magnus in omnes, qui audierunt. Surgentes autem iuvenes amoverunt eum et efferentes sepelierunt. Factum est autem quasi horarum trium spatium, et uxor ipsius nesciens quod factum fuerat introivit. Respondit autem ei Petrus: 'Dic mihi, si tantum agrum vendidistis?' At illa dixit: 'Etiam tanti'. Petrus autem ad eam: 'Quid utique convenit temtare vobis spiritum Domini? Ecce pedes eorum, qui sepelierunt virum tuum ad hostium, et efferent te'. Et confestim cecidit ante pedes eius et expiravit. Intrantes autem iuvenes invenerunt illam mortuam et extulerunt et sepelierunt ad virum suum. Et factus est timor magnus in universa ecclesia et in omnes, qui audierunt haec. Quae nimirum divina lectio indubitanter attestatur, quod fraudator non hominibus, sed Deo, utique Spiritui sancto, mentitus ipsum spiritum Dei temptare convincatur. Cui misero pro vindicta mors infertur subita, quam etiam post paululum incurrit Saphira, caedis quidem tunc nescia, sed fraudis prius conscia. In quibus etiam ad litteram sententia completur, qua dicitur: Facientes et consentientes pari poena plectuntur. Et qui talia agunt digni, sunt morte, non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. Quem certe consensum beatus Petrus conspirationem arguit esse dicens: Utique convenit vobis temptare spiritum Domini? Quia enim Spiritus sanctus effusione gratiae suae hanc caritatem primitivae ecclesiae inspiraverat, ut multitudinis credentium esset cor unum et anima una, nec quisquam eorum quae possidebat suum esse aliquid diceret, sed essent illis omnia communia: nemini semel admoventi manum huiusmodi aratro permissum est respicere retro; alioquin non est aptus regno Dei, a quo prioris propositi sui defraudator quis sponte effectus apostatat omnino. Unde secundum sapientis sententiam: Qui transgreditur a iustitia ad peccatum, Deus paravit eum ad rompheam, scilicet qua a paradyso eius prohibitus relinquatur sociandus diabolo et angelis eius. Denique etiam si quis a superiori proposito recedens bono quidem, sed tamen inferiori se conferat, ipsum bonum non iam bonum sibi, sed peccatum constat. Verbi gratia, si quae virginalem seu vidualem continentiam professae ad nuptias, quae utique bonae sunt, devolvantur, iuxta apostolum habent damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt; hinc et Moyses in Deuteronomio ait: Cum votum voveris domino Deo tuo, non tardabis reddere, quia requiret illum dominus Deus tuus, et si moratus fueris, imputabit tibi in peccatum. Si nolueris polliceri, absque peccato eris; quod autem semel egressum est de labiis tuis, observabis et facies, sicut promisisti domino Deo tuo et propria voluntate et ore tuo locutus es. Quapropter Spiritus sanctus institutioni suae, communi scilicet vitae, fraudem irrogari nec ad momentum passus, simul infelix Ananias ingressus pretii parte pedibus apostolorum exposuit, correptus expiravit nec puncto temporis cum sanctis, quos fraudaverat, participari permissus, nec vivus nec mortuus, sed nec conscia fraudis uxor eius. Et certe quantum ad humanum arbitrium ultio haec severa videtur nimium, ut homo in conversatione illa coenobitali adhuc valde rudis vel novitius, et qui nullum super hoc interdictum prius accepisse legitur, tam repentino et horrendo exitu cum coniuge damnatur; necnon quia non alieni, sed sicut Arator dicit: Fur census sub fraude sui, sed ob semel arreptum communis vitae propositum, quod suum fuerat, iam non erat suum, quia erat et illorum, qui non praesumebant nec dicebant aliquid suum. Unde non solum fraudator, sed fur quoque sacrilegus extitit, quia quod suae potestatis prius fuerat retinere aut vendere, voto et professione eius sacrum coeperat esse, et quia sacrum de sacro surripuit, dum sanctos suo censu fraudavit, duriori vindictae iure subiacuit, quam si sacrum de non sacro aut non sacrum de sacro substraxisset. Quod necesse est sollicite considerent communis vitae professores, ne post prohibitiones se invicem fraudent saltim extrema facultatum quondam suarum portione, et ut veri sacrilegi damnationem, quam illi in corpore pertulerunt, hanc ipsi cum omnibus, qui aliquam fraudem aut rapinam ecclesiae facere praesumunt, in anima patiantur tanto gravius, quanto melior est anima quam corpus. Considerent quoque, quod omnis illorum in fraude et post fraudem cogitatio, locutio et actio, licet bona videatur hominibus, Spiritui sancto tamen habeatur mendacium et temptatio, dicente Petro Ananiae: Cur temptavit satanas mentiri te Spiritui sancto et fraudare de pretio agri? Quare posuisti in corde tuo hanc rem? Non es mentitus hominibus, sed Deo. Ubi evidenter monstratur, quod fraudem in corde ponendo mentitus sit Deo. Et post pauca uxori eius inquit: Utique convenit vobis temptare spiritum Domini.
──────── CAPUT VIII: De eo quod non solum vovendum, sed et reddendum sit Domino. ────────
Sed ne quis modicae fidei apud se dicat, si tam districte exigitur quod vovetur, cavendum est deinceps, ne tale quod voveatur, psalmistam in Spiritu sancto sic praemonentem audiat: Vovete. Et ne tibi sufficere solum vovere putares, mox subiungit: Et reddite. Et velut interrogares, cui voveatur et reddatur, respondet: Domino Deo vestro. Et ne forsan crederes te vel alios exteriora munera, verbi gratia oleum, ceram et incensum, ieiunium et plura huiusmodi offerentes excipi, adicit: Omnes qui in circuitu eius affertis munera, ac si diceret: Non vitupero quidem, quod exteriora vestra Domino offertis, sed moneo, ut et vos ipsos, animam scilicet ac corpus, hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, non conformati huic saeculo, sed reformati in novitate sensus vestri offeratis, ut, quae sit voluntas Dei, quod bonum et beneplacitum et quod perfectum est, probetis; quod votum, ne neglegeres, cui voveris, inculcat dicens: Terribili. Putasne quam terribili? Adiecit: Et ei qui aufert spiritum principum. Cuius terrorem, ut vere ineffabilem adhuc revelare mortalibus laborans, conclusit sic: Terribili apud omnes reges terrae. Ergo quia indignum nimis est, ut domino nostro Iesu Christo, qui tanta et talia in nobis et pro nobis est operatus et passus, ingrati simus, totum quod habemus, vivimus et sumus, ipsi voveamus et reddamus. Alioquin melius est non vovere quam post votum non reddere; cum etiam per Moysen monstretur peccatum esse, si tardamus votum reddere. Quod si peccatum est, si reddere tardaverimus, quanto magis, si non reddiderimus? Nam simili nobis homini si quid vovemus nec reddimus, quasi rebus suis eum fraudaverimus, adversari nobis quantumcumque poterit sentiemus. Si autem aggressi Deo votum reddere deficimus, post satanan convertimur, canisque ad vomitum reversus et sus in volutabro luti lota efficimur. Itaque postquam multis modis sapienti satisfactum putatur, quantum vitanda sit fraus, tandem symoniaci, quibus pene tota haec nostra tragedia texitur, in se redeant, et quantam fraudem perpetrent, vel admoniti recognoscant. Et si Ananias ex sola fraude furto, sacrilegio, mendacio, conspiratione simul et temptatione spiritus Dei notatus, morte subita multatur, pro eo tantum quod ex agelluli sui pretio aliquantulum sibi retinuit de crastino sollicitus: hi, si sufficiunt, aestiment, quanto furto, sacrilegio, mendacio, conspiratione simul et temptatione spiritus Dei obnoxii sint et qua poena digni, qui se invicem Spiritui sancto fraudaturi eundem mediatorem sibi et causam pretii proponere satagunt, ut aucupantes alienam rem alienumque censum adimpleant conspirationem suam, qua temptare convenit eis ipsum Spiritum sanctum. Qui tamen, quia non invenitur ab his, qui temptant illum, omnis eorum cogitatio, locutio et actio sine dubio habetur Spiritui sancto mendacium, etiamsi hominibus videatur alicuius veritatis praeferre indicium.
──────── CAPUT VIIII: Quod Spiritus sanctus fidelibus appareat, infideles autem lateat, a quibus nec quaeritur. ────────
Porro quod mendacium a Spiritu sancto damnationem sibi et consciis suis, nullam autem sanctificationem quibuscumque acquirat, Ananiae et Saphirae mors clamat. Quin etiam si Deus apparet his, qui fidem habent in illum, profecto patet Spiritum sanctum nec apparere symoniacis, qui perfidia et mendacio impugnant illum. Ubi enim mendacium, ibi et perfidia. Unde Dominus, qui apparet fidelibus, abscondit se ab infidelibus. Fidei siquidem catholicae apparet, utputa in qua et per quam in cordibus nostris manet; perfidae autem heresi, utputa quam per omnia horret, nusquam et numquam nisi iratus et vindex adest. Unde constat, quia nec invenitur ab eis, quoniam fraudando et mentiendo temptant illum, utputa qui fidem non habent in illum, secundum quod incredulitatem Iudeorum cavendam apostolus monens ait: Neque temptemus Christum, sicut quidam eorum temptaverunt et a serpentibus perierunt. De quibus et psalmista ait: Temptaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent aescas animabus suis, dicendo, ut istoria refert: Estne Deus in nobis an non? Illud quoque sapientiae dicentis: Quaerent me mali et non invenient. Si 'in hoc saeculo' subauditur, secundum praecedentia accipiendum est, quasi diceret: Temptabunt me mali nec iuxta velle suum invenient me faventem sibi; alioquin quis quaesivit Dominum et non invenit? Quoniam in saeculum misericordia eius, et qui quaerit, invenit. Si autem 'in futuro' subauditur, quaeretur tunc et non invenietur, quia, dum inveniri potest, nunc non quaeritur. Unde propheta ad vere quaerendum Dominum admonens ait: Si quaeritis, quaerite. Qui enim ficte quaerit Deum, numquam inveniet eum: Quaerite, inquit psalmista, Dominum et confirmamini, quaerite faciem eius semper. Et tamen, quia omnino verum est: Qui quaerit, invenit, concedatur etiam symoniacos non ficte, sed inhianter quaerere et ob id quod quaerunt indubitanter invenire. Sed quid quaeritur? Quod psalmus increpative demonstrat dicens: Filii hominum usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium? Et quid inveniunt? Nimirum patrem mendacii, scilicet diabolum, qui, attestante Domino, in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. Et cum loquitur mendacium, de suo loquitur, quia mendax est ipse et pater eius. Hinc et sapiens dicit: Semper iurgia quaerit malus. Angelus autem crudelis mittitur contra eum, auctor utique discordiae. Si ergo quis quod quaerit invenit, et si quaerens mendacium vel iurgium patrem mendacii vel auctorem discordiae invenit, symoniani venditores et emptores quid quaerunt? Lucrum procul dubio terrenum, et ut summatim et aperte dicatur, pecuniam tantum. Sed quid inveniunt? Temptationem et laqueum diaboli, quia impugnando gratiam Dei volunt ditari. Et cuius diaboli? Mammonae scilicet, qui lucris et pecuniis terrenis praeest. Et ad quid inveniunt? Ut sit eorum dominus, ipsique servi eius, secundum quod dicitur: Amator pecuniae servus est mammonae.
──────── CAPUT X: De excessus eorum differentia, qui super fundamentum Christi excedunt, et eorum, qui sine eius fundamento. ────────
Verum quia et aput catholicos velut rara avis aestimatur, qui inter eos pecunias aspernatur, quamvis plurimum differant qui eas sibi iuste quaerunt ad solum usum necessarium ab his, qui etiam ad superfluum, non se debent negotiatores, de quibus agitur, nostris in aliquo assimilare, qui malunt temporaliter egere quam gratiam Dei venalem ducere, confidentes, quia nil deerit timentibus eum. Qui si etiam in terrenarum rerum negotiis interdum excedunt, elemosinis aliisque bonis quantocius pro certo placare sibi Dominum possunt, quia catholicae fidei fundamentum in mente conservant integrum. Cuius fundamenti merito salvi fiunt, sic tamen quasi per ignem, etiamsi superaedificaverint ligna, aliquando foenum, stipulam; quod de omnibus etiam criminosis creditur, a quibus fundamentum id retinetur, si tamen in hac vita fecerint dignos poenitentiae fructus. Porro emptitii servi mammonae eiusque vesanae malitiae duces et signiferi, qui non solum suas animas venales habent, sed etiam ipsarum creatorem et sanctificatorem animarum vendere laborant, quid agent, aut quo iidem milvi fallacissimi a facie gladii columbae ipsius, quam venalem putant, fugient, qui fundamento, quod est Christus Iesus, fide scilicet, se privarunt, super quem velut super firmam petram ecclesiam suam ipse aedificat? Neque enim elemosinis aliisque bonis, quae utique subtracto ipso fundamento nulla eis insunt, iuvari possunt; cum potius in peccatum illis reputetur, quicquid aliis salutem operatur. Nec mirum, cum ipsi nec salutem suam nec alicuius quaerant in ecclesiasticis officiis, quae sibi male praesumunt; quod ex hoc probatur, quia sola pecunia eis dominatur, quae sola in actionibus eorum operatur; ipsa enim petitur, ipsa quaeritur a venditore, ipsa pulsatur, ipsa proponitur, ipsa adoratur, ipsa invocatur, ipsa datur, ipsa accipitur, ipsa habetur, ipsa possidetur. Quae si de medio aufertur aut certe, dum exigitur, denegatur, procul dubio constat, quia nec Deus petitur nec quaeritur nec pulsatur nec proponitur nec adoratur nec invocatur nec datur nec accipitur nec habetur nec possidetur. Sic versa vice ipsa petit, ipsa quaerit, ipsa pulsat, ipsam emtor proponit, ipsam adorat, ipsam invocat, ipsam dat, per ipsam accipit quod accipit, per ipsam habet quod habet, per ipsam possidet quod possidet. Sed quid? Exteriorem dealbationem et interiorem denigrationem, quia perditionem, quia damnationem, quia maledictionem, quia sacrilegium, quia mendacium, quia apostasiam, invicem sibi dant, accipiunt, habent ac possident. Quin potius a tot daemonibus possidentur, quot modis prave negotiando supplantant et supplantantur. Specialiter autem a maligno mammona, cuius sunt summi usurarii, cuique omnis intentio et actio eorum militat. Neuter enim eorum, venditor scilicet ac emtor, Deum proponit ante conspectum suum; immo penitus postponit sibi Deum, cui praeponit nummum. Quo fit, ut postponendo Deum primum et novissimum, antiquum utique dierum, cuius sine fine regnum, proponant sibi recentem deum atque deserendo suum adorent deum alienum, psalmista contradicente sic: Israel, si me audieris, non erit in te deus recens, neque adorabis deum alienum. Sed quia non obauditus fuit, subdit: Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum. Et paulo post: Inimici Domini mentiti sunt ei; de quibus alibi conqueritur: Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere, Deum meum scilicet ac me. Qua cogitatione ad quid pervenerint, subiungit dicens: Ore suo benedicebant et corde suo maledicebant. Si ergo, qui cogitaverunt Deum a sancto viro repellere, iam maledicunt corde, quamvis benedicant ore; quid, putas, agunt, qui non sola cogitatione, verum locutione et opere laborant Dominum a se et ab aliis repellere? Quorum oris benedictio, quaecumque illa sit, indicibilis maledictio apud Deum fit, qui verba vel facta hominum ex sola intentione cordis perpendit nec considerat, quid boni dicant, sed dicendo quo intendant. Quod tantum solius Dei est discernere, sicut apostolus praedicat aperte: Vivus, inquit, est sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum et discretor cogitationum et intentionum cordis, et non est ulla creatura invisibilis in conspectu eius. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis eius, ad quem nobis sermo.
──────── CAPUT XI: Quod vitandi sint heretici exemplo viperarum et malae arboris. ────────
Sed ne crederet quis se immunem noxae, si neglegeret tales cavere, velut qui corda eorum nequiret penetrare: ipse Dominus in euangelio monens a falsis prophetis attendendum, indicium cognoscendi mox addidit, dicens: A fructibus eorum cognoscetis eos. Unde quorum avaritia videtur palam sic saevire, ut non dubitent Spiritum sanctum venalem proponere, constat eos falsos prophetas esse, quia velut prophanae arboris occultum germen quale sit, sapor pestiferi fructus prodit. Itaque quae de ore procedunt, de corde exeunt; et ideo si mala sunt in corde, bona esse nequeunt in ore, etiamsi videantur esse. Ea sunt enim quae coinquinant hominem, cuius in ore benedictio, quia non pro Deo sonat, sed pro nummo, plurima computatur maledictio et nulla benedictio. Huiusmodi enim, ut ait apostolus, perdulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. Ecce quales benedictiones, quae seducunt innocentes. Et quid est proprie 'seducunt'? Seorsum ducunt. Unde et quo? A Deo ad diabolum. Nam si a diabolo ad Deum, bene seducerent. Vere, malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Nam quid aliud inde proferre poterit, nisi quod thesaurizavit? In tales invehitur Dominus dicens: Genimina viperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Aut facite arborem malam et fructum eius malum? In quibus veritatis verbis arguuntur deteriores malis arboribus, quia istae, quales sibi sunt in radice, tales se exhibent hominibus in sapore, illi autem, cum mali sint in corde, bona tamen verbotenus praesumunt in ore. Et quam congrue per arbores malas, quae vivunt quidem nec tamen sentiunt, accipiuntur pagani, qui perfidiam ydolatriae, quam habent in corde, exhibent in ore; per genimina autem viperarum, quae vivunt et sentiunt nec tamen discernunt, increduli et perversi heretici, qui perfidiam quidem retinent simul et opere, sed in ore monstrant interdum se quoque quiddam recti sentire? Quod quia non discernunt, sibi et multis peiores et pernitiosiores paganis sunt, qui nil fidei Christianae sentiunt, sicut viperae nocentiores mala arbore existunt, quantum scilicet venena ab amaro vel noxio pomo differunt. Et viperae quidem si non impetantur vel laedantur, ultro impetunt cetera animalia et naturaliter laedunt. Mala autem arbor nec quemlibet fructu suo impetit nec quemlibet, si non impetatur, laedit. Cum ergo tantum viperae, quas hereticos, et malae arbores, quas paganos praefigurasse dictum est, differant, quis magis a catholicis tolerandos paganos quam hereticos dubitat? Siquidem pagani, nisi eos lacessas, non te lacessunt, et lacessiti si praevalent, damna exterioris substantiae et contumelias infligunt, mortem vero corpori tantum vix aliquando inferunt. Porro heretici praesumta sibi specie christiani sensus et praelata ultro te lacessunt, etiamsi quiescas et sileas, et tantum animae mortem pertinaciter quaerentes damna exteriora et mortem corporis inferre nichili ducunt, quamvis etiam haec nonnumquam, si praevalent, inferant constanter sibi resistentibus. In quo facto omnimodis similes sunt diabolo, qui tantum animarum mortem sitiens non curat, sicut beatus Gregorius docet, ut terrena tollat, sed ut caritatem in nobis feriat, cuius fundamentum fides extat. Pagani autem irritati in sua saevitia similes sunt bestiis, quae se irritantium vestes discindunt et aliquando in eos usque ad mortem carnis saeviunt. Qui profecto tanto fiunt bonis tolerabiliores, hereticique intolerabiliores, quanto bestiae deprehenduntur crudelitate daemonibus inferiores, quarum crudelitas natura est, cum istorum sit vitium.
──────── CAPUT XII: Quod plus quam viperae cavendi sunt heretici, et de natura et typo earum. ────────
Unde si horremus viperas, quae naturae legibus ductae nil peccati ex sua feritate contrahunt, quantum abhorrendi sunt heretici, qui solo afflatu daemonum impulsi, quicquid vitiorum et scelerum ubique iacet, inreverenter agunt. Quos non absurde Chaldeos, captivantes scilicet, vel quasi daemones accipimus, quia, quamvis natura homines sint, tamen captivando fideles populos vitio suo daemones sunt, tanto utique sollicitius cavendi, quanto bestiarum nequissimi non solum dentibus laedunt, sed, quod miserabilius est, lingua quoque innumeras hominum catervas perimunt, cum reliquae bestiae dentibus solummodo, cornibus aut pedibus sibi obiecta impetere soleant, quae tanto minus formidandae sunt, quanto exterius est quod quaerunt, quantoque apertius saeviunt; illae autem tanto magis, quanto interius est quod quaerunt, quantoque occultius saeviunt. De quibus psalmista dicit: Filii hominum dentes eorum arma et sagittae, lingua eorum gladius acutus. Quae lingua quantum incauto praevaleat, beatus Iob manifestat dicens: Occidit eum lingua viperae, cuius natura tam abhominabilis est hominibus, ut cum nullo experimento ab eis sciatur, vix sine avocamento animi audiatur cum forte refertur. Ut enim phisiologi asserunt, vipera conceptura aperto ore comparem suum expetit, cuius ori caput ille insano amore inserit, quod illa insaniori [?] mordicus truncatum degluttit, quae ex comparis sui morte taliter peracta mox concipiens, ubi maturi partus tempus habuerit, a filiis in ortum festinantibus infelix mater corrosa costis perimitur, quia ei natura negavit communes omnibus concipiendi et pariendi effectus. Sic pessimae bestiarum pereunt, mas videlicet dum coit, femina dum parit. Et mas quidem a femina, femina autem a filiis lege parentum non multo post perituris. Quod phisice dictum si typice fuerit discussum — nichil enim fit in terra sine causa —, congruit hoc nimirum animae pravis suis concupiscentiis et carnis stimulatae ac per hoc fornicari a Deo, legitimo eius sponso, cupidae; cui velut viperae compar suus occurrit, diabolus scilicet, qui ratione simul et apostasia prior velut adulter concupiscentiae illius tamquam ori caput, id est suggestionem vel suasionem suam, inserit, quam misera anima supra modum oblectata ab illo tollit et in secretis suis recondit; ex qua mox concipiens paulatim et sensim intra se pravitatis semina fingit et nutrit, quae maturata, quoniam in perversa mente naturales et aptos suis conatibus meatus vel exitus non inveniunt — neque enim natura est animae vel angeli, ut vitiorum opera gignant —, miseram matrem suam, id est animam, occidunt. Nam dum eius naturam obstare suae nativitati sentiunt, in tantum efferantur, ut corrosis vitalibus et costis, videlicet immortalitate et robore illius, cum summo matris suae interitu effectum suum capiant et foras erumpant. Sic peccatum, cum consumatum fuerit, generat mortem. Animae nim, quae peccaverit, ipsa morietur. Sed anima moritur partum fiendo, adulterator illius, id est diabolus, coeundo, prava utique suadendo; ipsius enim diaboli caput suasio eius est, quae si recipitur, omnis peccati seminarium et initium efficitur. Et ne putet quisquam se suggerendo mala posse non mori, intellegat ipsum diabolum, spiritualem scilicet viperam, totiens mori, quotiens mala hominibus suggerit. Qui quoniam immortalis est conditus, licet semper vivat, semper tamen moritur, cum ex suo peccato, quod ab initio incurrit, tum ex suggestione maligna, qua animas perire semper cupit. Moritur ergo sine intermissione nec moritur, qui quidem ipsa vita sua aliquando penitus non privatur et tamen sine intermissione tormentis ingeminatis et renovatis urgetur. Cui hoc solum illa vita sua largitur, ne semper moriens aliquando moriatur et vel sic ab accrescentibus sibi suppliciis eripiatur. Ipse enim homicida est ab initio. Primum siquidem hominem occidit et deinceps, quotquot potuit et poterit. Et non certe non ferro aut veneno aut quolibet alio necis instrumento armatus protoplastum adiit. Pravum verbum seminavit et occidit. Quapropter nullus mali suasor dubitet se esse homicidam, in quo ne putet alio occiso se adhuc vivere, apostolum Iohannem animadvertat dicentem: Scitis, quoniam omnis homicida non habet vitam in se manentem. Quod ne tergiversaremur et pro libitu sententiam eius verteremus, praemisit inquiens: Qui odit fratrem suum, homicida est. Omnes autem vos, inquit Christus, fratres estis. Quos procul dubio odit, qui eis prava scienter suggerit. Unde et tanto maiori homicidio reus tenetur, quanto primum homicidam, scilicet diabolum, in hoc similius imitatur, quantoque potior est anima quam corpus. Et tamen nullum homicidii genus praetermisit idem apostolus, ubi ait: Scitis, quoniam omnis homicida.
──────── CAPUT XIII: Qualiter viperae conveniant symoniacis. ────────
Haec autem, quae de natura viperarum typice ad diabolum retulimus, etsi ad omnia membra illius referri possunt, specialius tamen principalibus congruunt, scilicet hereticis, utputa ab illo secundis; ut enim inter Deum et seraphim nulli spirituum intersunt, sic inter diabolum et hereticos nulli hominum intersunt. Sed quoniam nec ad nomina tot monstrorum sufficimus, symoniacis tantum, de quibus inpraesentiarum agitur, quomodo congruant, videamus. Quaecumque christianae professionis persona, si vitiato animae suae naturali motu, scilicet laudabiliter concupiscibili, arripiatur, ut ita dicatur, honoris ambitione, caritate Dei prius privatur ac deinde ambitiosa effecta, ut Dominus glorificantem se glorificet, minime expectat. Unde quietis et morae impatiens passim et inhianter vestigat suae concupiscentiae parem. Cui forte invento vastam pectoris sui flammam patulo ore inspirat, ubi pecunias in corde et cum corde hactenus repositas anxia proferendo manifestat. Ubi enim thesaurus, ibi et cor. Itaque ille miser velut alter a diabolo adulter visa pecunia, velut occulta quondam, sed nunc manifesta sibi alterius cordis avaritia, insanus amore pecuniae caput suum eidem condemnat, ubi vitae suae inimicus et sempiternae mortis oblitus fidem suam vel rationem, quam a Domino velut principale membrum sortitus erat, infidelitati et irrationabilitati alterius infideliter et irrationabiliter inmersat, sed taliter capite privatus moritur, nec tamen reliqua vipera capite illo comparis sui ad profectum suum vel cuiusquam nisi ad solum interitum potitur, quia ambitiosa persona perdit quidem complicem suum, dum ei proponendo cupitum nummum, aufert ei fidem, scilicet principale suum, nec tamen sibi aut cuiquam ablatam fidem possidet, sed solam perfidiam, quam veneno diaboli ebria degluttivit ad seminarium sui interitus et aliorum. Neque enim fides perfidia fieri potest, sed simul perfidia accedit, fides abscedit, tanquam ab ea, cui aliquando non communicat. Et sicut compar viperae, ubi detruncandum caput addicit [?], iam nec sibi caput est nec infandae coniugi, sed illi mors, isti autem fit seminarium mortis: sic nefandi symoniani, ubi gratiam spiritualem vendendam et emendam adducunt, venditorem quidem gratia deserit, nec tamen emptorem adit, sed ira Dei utrumque horribiliter pervadit. Invicem se ergo linguis suis ut viperae occidunt, quia hic exigendo, ille exhibendo gratiam venalem heretici facti pereunt. De quibus, quoniam venenati sunt, non nisi venenati filii nascuntur, ut quidam sapiens testatur: Filii abhominationum fiunt filii peccatorum, et qui conversantur secus domos impiorum. Filiorum peccatorum peribit hereditas, et cum semine illorum assiduitas obprobrium. De patre impio querentur filii, quoniam propter illum sunt in obprobrium. Ve vobis, viri impii, qui dereliquistis legem Domini ditissimi. Et si nati fueritis, in maledictione nascemini, et si mortui fueritis, in maledictione erit pars vestra. Omnia quae de terra sunt, in terra convertentur, sic impii a maledicto in perditionem. Et alibi: Filii adulterorum inconsumati erunt, et ab iniquo thoro semen exterminabitur; etsi quidem longae vitae erunt, in nichilum computabuntur, et sine honore erit novissima senectus illorum; et si celerius defuncti fuerint, non habebunt spem nec in die agnitionis allocutionem. Nationes enim iniquae dirae sunt consummationis. Dominus quoque per prophetam pseudosacerdotium reprobans ait: Quia reppulisti scientiam, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi. Scientia enim Dei est verbi gratia gratiam Dei gratis acceptam gratis dare. Scit namque ipse, sicut in Deuteronomio legitur, quid loquatur. Quam scientiam, quia symoniani repellunt et ei praebere ad se aditum nolunt, etiamsi non verbis, tamen factis ipsi domino Deo dicunt: Recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus. Unde et ipsi a Deo iuste repulsi, ne ei sacerdotio fungantur, quicquid sacerdotalis officii specietenus praesumunt, sibi tantum et non Deo nec populo eius funguntur, alioquin Deo, si eius populo; quorum panis in utero illorum vertitur in fel aspidum intrinsecus, quia vitae potum convertunt sibi in veneni poculum, et inde moriuntur, unde nutriri ad vitam videntur. Quibus in errorem hereseos lapsis contingit, ut sicut de felle aspidum, sic infelices de suo pane moriantur. Et in suo sacrificio mortem inveniunt, quia in sacramentis vitae vel verbis vitam minime quaerunt. Et notandum, quia huiusmodi panis iam non panis Dei, sed panis eius, videlicet heretici, in libro beati Iob dicitur.
──────── CAPUT XIIII: Quod uniusmodi sint subversores sacramentorum et verborum Christi, et quod nec petant nec impetrent ab eo. ────────
Hec nos in hoc versiculo beati Gregorii sensa sequendo, quae ad hereticos sacra eloquia pervertens retulit, ad istos, qui sacramenta altaris pervertunt, non inconvenienter transtulimus, quia verbum Dei et panis Dei nichilominus paris, immo eiusdem dignitatis et coeternitatis sunt. Siquidem verbum Dei nostri iuxta Isaiam stabit in eternum, et iuxta ipsum coeternum Deo Patri verbum in euangelio dicens: Verba mea non transient. De quibus et beatus Petrus eidem ait: Verba vitae eternae habes. Pari modo panis Dei, ut docet in euangelio ipsum verbum, immo ipse panis descendit de caelo et dat vitam mundo. Et ego sum panis vivus, qui de caelo descendi; si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in eternum. Hinc ergo apparet verbi Dei et panis eius coaequalitas et coaeternitas, quia sicut illud ex sanctis scripturis, ita hic ex sacramentis vitam eternam praestat. Nec mirum, cum unus idemque dominus noster Iesus Christus et in scripturis sanctis sit verbum Dei et in sacramentis panis Dei. Unde consequens est, ut pari abhominatione devitemus eversores divinorum eloquiorum atque eversores caelestium sacramentorum. Quibus et si caelestem patrem, ut putatur, petant panem, datur tamen lapis; si piscem, serpens; si ovum, scorpius; quia ut psalmista prophetice imprecatur, dat illis Dominus secundum opera ipsorum et secundum nequitiam adinventionum ipsorum, secundum opera manuum eorum tribuit illis, reddit retributionem eorum ipsis. Quoniam non intellexerunt opera Domini, et in opera manuum eorum destruet illos et non edificabit eos. Nec mirum; neque enim caelestem patrem petunt quod est caeleste, et ideo nil ab eo consecuntur caeleste, sed iusto ipsius Dei patris permissu et iudicio accipiunt a diabolo ceu filii mali a patre pessimo pro pane caritatis vel sacramenti obdurationis lapidem, pro pisce fidei perfidiae serpentem, pro ovo spei desperationis scorpionem. Nam nil caelestis beneficii malignus hic pater suis filiis valet conferre, cum carnales patres, quamvis mali, recusent nisi bona data quantum
ad hoc saeculum filiis se petentibus dare, ut si petat panem, panem, si piscem, piscem, si ovum, ovum porrigat. Qua in re claret eos, quibus pernitiosa dantur, pernitiosa sibi petisse nec a patre luminum, a quo omne datum optimum et omne donum perfectum est, quicquam petiisse nec in nomine Iesu petisse; alioquin contradicitur sic repromittenti ipso Christo: Amen, amen dico vobis, si quid petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Et: Quodcumque petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Constat itaque hereticis his dari quod petunt ab eo, quem petunt. Et quem petunt? Patrem et dominum suum mammonam. Et quid petunt? Panem. Quem panem? Nimirum qui sibi dulce sapere solet, ut Salomon ait: Suavis est homini panis mendacii; quem ne dubitaret quis lapidem esse, subiunxit: Et postea implebitur os eius calculo. Videsne hic pro pane caritatis lapidem datum obdurationis, cuius pessimo merito efficitur, ut petentibus fidem perfidia velut serpens pro pisce detur? Nam ubi panis mendacii comeditur vinumque iniquitatis bibitur, dubium non est, quin ibi sola perfidia dominetur. Unde fit, ut tam pestifera serpente possessi, si ovum spei petierint, mereantur scorpion extimae desperationis. Qua impletur in illis, quod sapiens ait: Impius cum venerit in profundum malorum, contemnit. Quae utique tria principalia mala praefatis tribus et principalibus animae virtutibus contraria ex sola procedunt avaritia. De cuius pessima sobole quidam tale disticon promsit:
Semper avarus eget, nil namque scelestius illo;
Semper avarus amat mendacia, furta, rapinas.
Qui tantam egestatem et miseriam iccirco incurrit, quia infideliter panem petens lapidem promeruit. Unde prodito corde carneo, in quo requiesceret spiritus pietatis et misericordiae, invenit lapideum contra omnia caritatis officia vel humanitatis insensibiliter obduratum. Quod videlicet cor Dominus nec dat homini nec facit, sed iuste deserendo fieri permittit, ubi ultroneae obdurationi subditum sua aspiratione non emollit, sed spiritualibus nequitiis obduratum adhucque obdurandum relinquit. Quod si vere peteretur, spiritum caritatis gratanter largiretur, cuius fervore frigus avaritiae resolveretur. Nam si, ut Dominus ait, patres quamvis mali norunt bona data dare filiis suis, quanto magis ipse Pater de caelo dabit spiritum bonum petentibus se, hinc datur intellegi, quia, si mali sunt liberales ad petitionem et voluntatem filiorum suorum, multo magis et incomparabiliter liberalis est Pater summe bonus filiis se petentibus; velut incomparabilia sunt bonum et malum, sic quod quilibet heretici et nominatim symoniaci spiritum bonum non accipiunt, constat, quia a Patre caelesti spiritum bonum non petunt. Et quid et a quo petunt? Spiritum utique malum a maligno patre suo, utputa auctore et inventore totius mali. Sed econtra dicitur: Nonne videntur et audiuntur tales Patrem caelestem invocare et Spiritum bonum sibi vel aliis petere? Quibus apostolice respondetur: Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? Et ne dicatur, quia vere et catholice credunt in Deum, subiungitur: Quomodo credent ei, quem non audierunt? Et quidem praetermissis humanae fragilitatis et repentinae concupiscentiae quotidianis excessibus, quomodo credunt ei, qui diutina praemeditatione et consilio in huius hereseos crimen lapsi contemnunt nec audiunt dicentem: Gratis accepistis, gratis date? Constat ergo, quia non in eum credunt, quem sacramentis suis inviolabilia et perpetua privilegia decernentem et constituentem non audiunt.
──────── CAPUT XV: Qualiter a quibusdam iuxta quaedam non audiatur et iuxta quaedam audiatur Dominus. ────────
Sed ne quis hinc ansam calumpniae in nos retorquendam arbitretur, asserendo nec nos credere in Deum, quia multotiens eum peccata et crimina vetantem atque ad virtutes invitantem non audimus, noverit sicut plurimam esse diversitatem divinorum praeceptorum, sic et plurimam conversorum. Sunt enim quaedam divina praecepta, quae si quis pie transgreditur, non solum nil culpae, sed et plurimum mercedis nanciscitur, velut ille gloriosus transgressor Paulus, qui cum a Domino praeceptum sicut et coapostoli eius habuerit, ut euangelium annuncians de euangelio viveret, niehil horum usus labore manuum suarum vixit, ne quam occasionem daret euangelio Christi. Sic sunt et aliqua, quae si continuatim aguntur nec aliquando pro tempore intermittuntur, non modicum deviatur, sicut de sacculo vel pera seu reliquis non tollendis et tollendis, scilicet tempore pacis aut persecutionis. Nam ipse qui prius dixerat: Nolite portare sacculum aut peram, idem postea dicit: Nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram. Huiusmodi ergo dominica praecepta cum discrete intermittuntur, beatus procul dubio intermissor talis habetur. Sunt quoque alia, quae etiam perfectos conturbant nimia subtilitate sua, ut est: Non concupiscas, et non solum contumeliosi, sed etiam otiosi verbi vehemens interdictio; in quibus cum transgrediuntur, non utique eorum fides sauciatur, sed sanctitas conversationis deterioratur, quamvis post concupiscentias suas non eundo, ex verbis quoque suis sese acriter diiudicando reparata melioretur, praecipue ubi corde, ore, opere Deo patri suo quotidie sic profitentur: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Hinc sunt et alia, quae etsi ad perfectionem minus perfectos invitent, tamen arbitrium eorum necessitate praegravant, ut est: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes. Et: Qui potest capere capiat. Quae quatuor diversitates divinorum praeceptorum spiritualibus et vere catholicis competunt, qui quamvis non omnia mandata Dei sic audiunt, ut faciant, tamen eorum sanam fidem recta opera clarificant. Restat quinta, quae fideles quidem, sed tamen carnales et rudes informat et a flagitiis atque facinoribus refrenat, ut est decalogus et huiusmodi cetera, sicut: Diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo; et: Honora patrem et matrem, non occides, non moechaberis. Tales si a malo declinant, nec tamen bona faciunt, fideles quidem sunt, sed otiosa est fides eorum. Si autem nec a malo declinant, sed insuper criminalibus peccatis se ipsos pessumdant, iam quidem fides eorum reputatur ut arbor mortua, sed non radicitus evulsa, cum tamen quoquo modo adhuc vivat ex spe, qua veniam sibi sperant, et Deum, a quo ipsam veniam sperant, et proximum quantulumcumque ament. Denique, ut apostolus ait: Fides est sperandarum substantia rerum. Unde patet fidem spei substantiam esse. Ubi autem spes, ibi et amor, quia necesse est ames bona quae speras. Ac per hoc constat illud beati Gregorii dictum, unumquemque quantum credit, tantum sperare et amare. Porro spes in tantum dicitur proprie rerum bonarum esse, ut habeatur a grammaticis pro vitio, quod Graece acyrologia, Latine vero impropria dictio dicitur, ubicumque aliter posita invenitur, ut est illud poetae: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Unde et sic exponunt: 'sperare dixit pro timere'. Cuius verbi proprietatem servans alter ait: Liceat sperare timenti. Quamobrem quamvis fides bonarum rerum sit et malarum, spes tamen nonnisi bonarum, quia credimus quidem bona, quae promittit Deus, et mala nichilominus, quae minatur, cum tamen bona ipsa tantum speremus, mala autem tantum timeamus. Ac per hoc licet beatus Iacobus dicat: Tu credis, quia unus est Deus, bene facis, et daemones credunt et contremiscunt. In hoc tamen credulitas pravorum hominum a credulitate daemonum differt, quia pravi homines credunt et sperant; daemones autem credunt quidem, sed non sperant, immo desperant et ideo contremiscunt. Quodsi perversi homines credunt quidem, sed non sperant, iam a credulitate daemonum nil distant. Sed sciendum, quia, sicut malum est hominibus desperando peccare, sic et supra modum sperando de die in diem poenitentiam differre peccatisque peccata addere et ex eis velut restim longam sibi texere, qua in fine ligati manus et pedes praecipitentur in tenebras exteriores; quos, quamdiu nec desperant nec peccata sua defendunt, nequaquam a catholicae ecclesiae paradiso extrema sententia damnamus, quamvis interdum a communione nostra aliquandiu medelae causa removeamus. Et ideo constat tales adhuc computari inter fideles et quamvis criminosos, non tamen recte dici impios, quia impius, id est infidelis, cum venerit in profundum malorum, contemnit. Itaque nec isti audierunt Dominum crimina interdicentem, et tamen credunt ei, sicut supra monstratur evidenter, quod et de his dicendum est, qui etiam de summo virtutum culmine ad ima vitiorum pari modo nonnumquam corruunt.
──────── CAPUT XVI: Ubi contradicitur hereticos nec sicut criminosos intra ecclesiam Deum audire. ────────
Verum ne praefati heretici his nostris nos armis velut incautos aggrediantur, asserentes se quoque exemplo eorum, quos commemoravimus, in Deum credere, quamvis eum non audiant praecipientem: Gratis accepistis, gratis date, noverint nostram a sua causa incomparabiliter discrepare. Siquidem nostri quaedam Christi mandata quasi non audiunt, ubi ea aut suae supremae perfectionis gratia alacriter transeunt aut inbecillitate mentis perterriti non adeunt aut fragilitate humana interdum ducti incaute praetereunt aut temptatione diabolica superati illis obeunt aut ab illis redeunt. Quorum primi non solum sunt laudandi et imitandi, verum et beatificandi; medii autem laudandi quidem, sed miserandi; postremi vero pariter miserandi et arguendi et tamen pro tempore et causa, si corripi et corrigi patiuntur, patienter tolerandi et expectandi. Qui etsi a Deo apostatarunt pravi operis perpetratione, tamen adhuc sunt cum eo et stant pro eo ex fidei professione, quam retinent corde et ore. Quamvis enim factis, non tamen fide a Deo recedunt, dum eum fidelem in omnibus verbis suis et sanctum in omnibus operibus suis credunt et dicunt, etiam cum fidem ipsam factis astruere neglegunt. Qui quidem ad credendum audiunt Christum dominum dicentem: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum, quem misit ille; et: Creditis in Deum, et in me credite; sed non audiunt eum ad faciendum dicentem: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus et calumniantibus vos, et: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, et similia his quamplurima. De quibus ex fide viventibus vel virentibus atque ex operatione morientibus vel arentibus illud propheticum non incongrue dicitur: Pars una compluta est, et pars, super quam non pluit, aruit. Virent ergo suco fidei, quam auditam perceperunt ad credendum et retinent; et arent neglectu boni operis, quod auditum ad faciendum non retinent. Ad quos, quantum ad fidem, illa Domini sententia incredulos sibi Iudaeos arguentis non plene pertinet, qua dicitur: Si veritatem dico, quare vos non creditis mihi? qui est ex Deo, verba Dei audit. Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Nam carnales quique in ecclesia Christum veritatem dicere credunt et verba eius audiunt, etsi non ad profectum. Unde et ex Deo sunt, in quantum verba Dei audiunt, et ex Deo non sunt, in quantum non audiunt. Porro heretici neutro modo Deum aut verba illius audiunt, quia fide non admissa vel amissa non solum nil boni faciunt, verum, etiamsi quid facere videntur, totum est peccatum, utputa quod sine fide est. Alioquin si sine fide catholica, quae sola est fides, non sunt, heretici non sunt. Sed interim praetermissis aliis symoniani ab ipsis christianitatis rudimentis heretici sunt dicti et habiti. Ergo sine fide sunt, si sine fide sunt, nec spem habere possunt, quia fides est substantia spei. Si spem non habent, nec caritatem, quia nemo potest amare, quod nec sperat nec credit, sicut paulo superius astruitur satis. Hinc conici potest hereticos et paganos inferiores esse ex incredulitate, quin daemones unum Deum esse credunt et contremiscunt, illi autem nec hoc tantillum. Et tamen superiores doemonibus in hoc sunt, quia et pagani per baptismum et heretici forsan per poenitentiam salvari possunt. Quamvis si bene diffinitio fidei consideretur, fides aut credulitas doemonibus inesse non proprie, sed abusive dicitur. Nam si fides, ut apostolus diffinit, est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentum, constat daemones nec fidem habere nec credere Deum, quem in angelica dignitate ab ipso creati ante lapsum suum noverant et solebant facie ad faciem contempiari. Ac per hoc non credunt Deum esse nec possunt dicere, quod dixit insipiens in corde suo: 'Non est Deus', quia in eo quod prius viderunt sciunt eum esse. Quod enim videt quis, quid sperat? Hinc ergo constat, quod nec doemones fidem habeant. Alioquin si fidem vere haberent, spe quoque et caritate non carerent ac per hoc iam doemones non essent. Quapropter et illa spes diaboli, de qua Dominus beato Iob dicit: Spes eius frustrabitur eum, non est vera spes, sed quaedam securitas, qua sibimet ipse vel sui de misericordia Dei frustra blandiuntur, cum eius iustitiae districtionem nequaquam verentur. Quam procul dubio timerent, si ex fide spes illorum subsisteret, quia fides credit in Deum, et ex eo quo timendus est et ex eo quo amandus. Unde fides retento sibi timore iustissimi iudicis spei communicat amorem piissimi patris, ut tantummodo amando speret, quod fides quoque credit amandum. Sic fides et spes nec diabolo nec impiis insunt, quamvis eis inesse inveniatur abusive dictum, sicut beatus Gregorius fidem asserit habere infideles, cum credunt se natos ex eis, quos sibi parentes dicunt, quamvis ipsam conceptionem suam et nativitatem non viderint, et plurima huiusmodi humanae conversationis seu actionis. De quibus idem doctissimus pater ait: Habent infideles fidem, sed utinam in Deum!
──────── CAPUT XVII: De differentia negotiatorum saeculi et eorum qui dicuntur symoniani. ────────
Sed his non usquequaque incassum praefixis disquiratur, quo pacto ecclesiastici, qui in sacramentis ecclesiasticis non gratis dant danda gratis, dicantur omnino fidem perdere et plus quam quilibet christiani clerici vel laici, etiamsi terreni quaestus causa circumveniant in negotio fratres suos aut nimium care vendant, quod viliter aut certe gratis acceperunt. Et primo videatur, utriusque modi negotiatoribus quae sit iugiter communis intentio vel causa, deinde quae privata. Ergo ut summatim dicatur, haec nobis communis utrisque intentio in suo negotio videtur, quia uterque quaerit temporaliter ditari temporalibus rebus. Quo fit, ut utrique pariter, quamvis pro diversitate officiorum suorum impariter, feriantur illo elogio sapientis: Qui quaerit ditari non erit innocens. Nam secundum communem intentionem commune damnum innocentiae incurrunt, licet pro ordinis diversitate unus maius, alter minus. Quin et commune est eis negotii causa merces proponere, taxare, vendere atque emptorem cupere. In quibus si nil aliud intercederet, aut nulla aut minima culpa esset. Neque enim culpae imputandum est, si communis necessitatis causa merces venales proponantur, taxentur, vendantur et emantur; siquidem non illicite venduntur quae licite emuntur. Est etiam eis aliquando communis circumventio fratris, quia unus eorum, quotienscumque negotiatur, circumvenit et circumvenitur; alter autem, etsi aliquando, non tamen semper. De qua circumventione, quamvis vindex sit Dominus in utrumque, tamen non gravius in unum quam alterum pro circumventionis et causae qualitate. Sic et viliter vendere, quae care accepta sunt, utrisque est aliquando commune, quia unus eorum, quotienscumque vendit quod care acceperat, viliter distrahit, alter autem etsi aliquando, non tamen sedulo. Et tamen ille semper viliter distrahendo quod carum est, enormiter peccat, hic autem inde meritum sibi bonum et gratiam apud Deum et homines praeparat. Diximus tandem quae sint utrisque communia, dicamus et quae sunt privata. Episcopis vel reliquis clericis, quorum interest divina sacramenta administrare, primum est et singulare, mercem caelestem tantum proponere vel exponere; laicis autem vel ceteris saecularis negotii professoribus terrenam tantum et saecularem. Illorum quoque est rem non suam, contradicente eo cuius est, semper proponere, taxare et vendere; istorum autem solummodo suam nemine contradicente. Haut secus illorum est semper viliter venundare non sua; istorum autem vix aliquando viliter distrahere sua. Nichilominus illorum est gratis accepta non gratis dare; istorum vero est non gratis accepta non gratis dare. Nam si diligenter consideretur, numquam ab homine homo gratis aliquid commodi adipiscitur, aut enim pro obsequio aut pro favore humano vel gratia aut pro recompensatione manualis muneris accipit quod accipit; et si pro Deo solo ab homine quid accipit, multo magis non gratis accipit, quia et hoc ipse homo a Deo, ut alteri dare posset, accepit et dando bonum sibi meritum apud Deum reponit, qui solus ideo verus est Deus et Dominus, quoniam secundum psalmistam bonorum nostrorum non eget. De cuius plenissima et sola plenitudine etiam egregius Prosper iuxta intellectum doctissimi patris Augustini prius prosa, deinde metro sic edisserit: Nil Deus iubet quod sibi prosit, sed illi cui iubet. Ideo verus est dominus, qui servo non indiget, et quo servus indiget.
Epigramma cuius et unde supra.
Non ideo quicquam mandat Deus, ut sibi prosit,
Nec servi officio verus eget Dominus.
Cuius praeceptis augetur, qui famulatur,
Fitque minor quisquis neglegit imperium.
Nam Deus omnipotens, simul omnitenensque potestas
Nil perdit proprium, nil capit occiduum.
Numquam non habuit quod habet, dans quicquid habere
Proderit et sumens nonnisi quod dederit.
──────── CAPUT XVIII: De eo quod carnales ecclesiae sine fide non sint instar Ruben et Gad et dimidiae tribus Manasse. ────────
Verum ut ad propositos nobis negotiatores redeamus, illorum est ipsum Deum et dominum, Spiritum utique sanctum, venalem credere et habere; istorum vero, si ad profundum malorum avaritiae pervenerint, animas suas venales habere nec tamen credere se posse eas alicui hominum vendere aut dare. Hinc vivaci mentis acie resculpendo communes et peculiares horum negotiatorum, quas praenotavimus, lineas singillatim discernamus, quis eorum magis peccat, aut quis Scillae seu Caribdi perfidiae magis appropinquat. Et primitus attendamus saecularis negotii professores, in quibus delinquere soleant. Plane delinquunt in hoc, quod ditari temporaliter quaerunt, sed quis invenitur plus iusto ditari non cupidus? Certe rarissima est huiusmodi volucris. Delinquunt etiam in hoc, quod lucri studio circumveniunt in negotio fratres suos, dum vilia carius illis vendunt vel cara viliter auferunt. Restat aliquibus eorum illud maximum avaritiae crimen, quo etiam animas suas venales habent, ubi eas quaestus causa sectando varia crimina et peccata occidunt, ex quibus quamvis animae illorum moriantur, fides tamen illis omnino non extorquetur. Non solum enim fidem sanam non impugnant aut refutant, sed eandem quoque licet sibi mortuam corde et ore defendere laborant. Quos non incongrue filii Ruben et Gad et dimidia tribus Manasse significant, qui armati Iordanem ante fratres suos transeunt eisque terram repromissionis potenti brachio et ferro decertantes acquirunt et subiciunt. Inter quos tamen sortem aliam sibi non requirunt, sed ad suam, quam trans Iordanem liquerant post se, habitaturi redeunt. Attamen altare super ipsum Iordanem edificant sibi in testimonium, quod dominus ipse sit Deus, ne postea filii ceterarum tribuum possent dicere filiis eorum: Non est vobis pars in Domino, quia inter nos et vos Iordanem posuit medium. Sic et saeculares quique et tamen fideles in sancta ecclesia, quotiens catholicis baptismum fide et opere conservantibus certamen fidei ab hereticis vel paganis indicitur, mox sententiis sanctorum patrum armati et interdum potentia saeculari suffulti, fratribus suis pro fide pugnaturis accurrunt. Nec prius relinquunt, quam eis hoste fortiter expugnato optatam quietem acquirant. Sed ad suam trans Iordanen quantotius revertuntur, quia licet catholicae fidei zelo, quam profitentur, catholicis pro tempore suffragentur; tamen post Iordanis transitum, baptismi scilicet sacramentum, fidem baptismatis quantum ad opera transgrediuntur eamque in pace praetereunt, quam in bello fortiter defendunt. Sola enim labentia et transitoria magnopere appetentes non curant aliam sibi cum fratribus suis provideri hereditatem nisi eiusdem fidei professionem ac defensionem. Quod etiam velud altaris super ipsum Iordanem in terra repromissionis a se constituti testimonio comprobant, quandocumque catholicis atque spiritualibus viris eorum carnalem conversationem redarguentibus et detestantibus in tantum, ut partem eis in Deo denegent ad confessionem catholicae fidei, quam supra fontem sacri baptismatis quasi altare supra Iordanem ipsi et patres eorum professi construxerunt, ad confirmandam sibi sanctorum communionem recurrunt, eoque sibi partem in Deo vendicant, quo fidei symbolum corde et ore fideliter retentant atque, quotienscumque expedit, admoniti pro viribus alacriter defensant. Quo fit, ut altare, quod prius putabatur et dicebatur sacrilegum, quasi fuerit ad holocausta et victimas contra divina mandata edificatum, postea rationabili causa approbatur et vocatur fidei societatisque christianae inter carnales et spirituales testimonium. Quod qui per fidem et opera est Dominus spiritualium, ipse sit per fidem etiam Deus carnalium. Ad cuius causae discussionem non sine causa Finees mittitur legatus, cui pactum sempiterni sacerdotii statuit Dominus, quia sacerdotis est diligenter requirere, ne forte quilibet derelicto Deo et unica fide eius, tanquam unico altari contemto, praesumant sibi indebitum sacerdotium et altare aliud eligant ad perfidiae suae sacrificia et cultum daemonum. Quod utique faciunt, qui a fide aberrant et speciem ecclesiasticorum sacramentorum usurpant, quemadmodum post multos annos filii Israel derelicto Domino per impium Hieroboam altaria vitulis aureis et sacerdotes daemonum adversus altare Domini et sacerdotium eius instituerunt. Sed de his plenius in loco alio dicetur. Hoc solum interim hinc animadvertatur, quod, quamdiu filii Israel altare praeter unum et sacerdotium alterum sibi non praesumpserunt, sub unius Dei cultu, id est fide, pacem inter se retinuerunt. Mox autem ut praesumpserunt, se invicem continuo bello inpugnarunt, nec concordare Iudas cum Israel potuit aut amicitias iungere ausus fuit, Domino contradicente et Iosaphath regem super hoc ausu taliter increpante: His qui oderunt Dominum amicitia coniungeris et impio praebes auxilium, et iccirco iram Domini merebaris etc. Quin etiam ex beati Gregorii Moralibus indubitanter ostenditur, quod et qui intra ecclesiam male vivunt sint et iure fideles dicantur. Ait enim in libro XXXIII: Vehemoth alios sub christianitatis nomine positos devorat, quia in ipso eos fidei errore supplantat, alios a rectitudine fidei nequaquam deviat, sed ad usum pravae operationis inclinat. Alios quantum vidt in operationem inmunditiae inflectere non vult, sed apud semet ipsos intus in studio intentionis intorquet, ut, dum a caritate mentem dividunt, rectum non sit quicquid extrinsecus operatur. Et fidem ergo tenent, sed vitam fidei non tenent, quia aut aperte illicita faciunt, aut ex perverso corde quae agunt perversa sunt, etiamsi sancta videantur. Quia et nonnulli confitendo fideles sunt, non vivendo, hinc est quod voce veritatis dicitur: 'Non omnis qui dicit, mi Domine, Domine, intrabit in regnum caelorum'. Hinc rursum ait: 'Quod autem vocatis me Domine, Domine, et non facitis quae dico?' Et post pauca: Nemo fidem sibi sine operibus sufficere posse confidat, cum sciamus quod scriptum sit: 'Fides sine operibus otiosa est'. Nullus Vehemoth morsum ex sola confessione fidei plene evasisse se aestimet, quia iam quidem fluvium absorbuit, sed adhuc Iordanem sitit; et totiens in ore illius Iordanis fluit, quotiens christianus quisque ad iniquitatem defluit. Os quidem eius iam fide nos sublevante fuimus; sed magno studio curandum est, ne in hoc lubrica operatione dilabamur. Si ambulandi cautela neglegitur, incassu credendo rectum iter tenetur, quia via quidem fidei ad caelestem patriam proficit, sed offendentes minime perducit.
──────── CAPUT XVIIII: De eo, quod symoniaci a satana pervaduntur exemplo Iudae proditionem Domini aggredientis. ────────
Hinc postquam evidenti multaque auctoritate sub occasione saecularium negotiatorum monstratum est, quantum distent nostri carnales etiam cum mortua fide sua ab hereticis, quibus nec mortua fides superest, sed omnino nulla, utputa stirpitus evulsa et exinanita, restat seriatim monstrandum, ecclesiastici ministerii venditores in quibus delinquant. Nimirum ubi et ipsi ditari temporaliter quaerunt, sed delinquunt, tanto plus negotiatoribus aliis, quanto sempiterna quam temporalia, caelestia quam terrena sunt pluris; et ut brevius et apertius dicatur, quanto creator omnium Deus vilissimae creaturarum praefertur. De cuius sacramentis ubi quicumque negotiando quaerunt ditari, procul dubio velud alter Iudas ipsum Deum, qui ipsis sacramentis essentialiter inest et cooperatur, prodere perfidis disponunt. Unde necesse est, ut quos eadem intentio impio et crudeli Iudae coaequat, eadem culpa devinciat parque damnatio involvat. Et certe diabolus, qui stat a dextris Iudae, furis non qualiscumque, sed sacrilegi, ad mala suadendum pro sola proditionis meditatione cor illius intravit ad seducendum, sicut Iohannis testatur euangelium: Et coena facta, cum diabolus iam misisset in cor, ut traderet eum Iudas Symon Scariothis et cetera. Ex qua inmissione diaboli quid infelix Iudas adeptus sit, Lucas apertissime sic ostendit: Intravit sathanas in Iudam, qui cognominabatur Scarioth, unum de XII et abiit et locutus est cum principibus sacerdotum et magistratibus, quemadmodum illum traderet eis. Et gavisi sunt et pacti sunt pecuniam illi dare, et spopondit. Et quaerebat oportunitatem, ut traderet illum sine turbis. In quibus veracium euangelistarum veracissimis verbis aperte innuitur, quantum reatum ex proditionis illius conceptione incurrit proditor pessimus, qui licet longe ante ipsam proditionem fur sacrilegus fuerit, quando dominicam pecuniam egenis profuturam, quam ministerio portabat, furto a loculis exportabat, non tamen in eum diabolus intrasse legitur, nisi ubi in cor eius, ut prodat magistrum, mittitur; qui si talem habitatorem meruit ex solo proditionis affectu, qualem, putamus, meruit ex ipso effectu? Denique sciendum est, quia sicut bonitas gradus suos habet, quibus paulatim ascendendo proficit, sic et malitia suos, quibus indesinenter ad peiora descendendo deficit. Nec mirum, cum suggestio boni sit semen Dei, suggestio autem mali nichilominus semen diaboli. Et ut semen Dei in bonam terram iactum secundum euangelici agricolae parabolam prius mittit germen, dein fructificat herbam, deinde spicam, inde plenum frumentum in spica, quod statim falce desectum atque pala selectum reponitur in caeleste horreum, ita et semen diaboli in mala terra suis augmentis contendit provenire, ut mox ad suum perveniat locum, perpetuum scilicet incendium. Neque enim quisquam repente fit imus in malo, sicut nemo repente summus in bono. Unde et semen diabolici lolii in cor pessimi Iudae iactum prius occulte germinavit deliberationem proditionis, dein aperte erupit herbam pestiferae machinationis, ubi abeundo et loquendo inde Iudaeis verbis suis, velut luxuriantibus sibi foliis umbra nequitiae suae, alii semini nequam ad mortificandum principale et singulare granum frumenti communicavit. Quibus dum super hoc gavisis et pecuniam paciscentibus spopondit, velud spicam protulit, quae adolescebat, dum tradendi oportunitatem quaerebat, et plenum lolium in sese exhibuit, quando traditionem osculi signo perfecit. Cui tandem falx accessit, ubi laqueo suspensus medius crepuit et in locum suum reponendus hinc abiit. Cuius propinquiores sequaces effecti symoniani non minori avaritia ad hoc usque devolvuntur, ut Spiritum sanctum prodere conentur. Cum qua sua inmissione diabolus corda eorum effractis foribus fidei, scilicet timore et amore, violentus intrat, qui hactenus eis exterius assistebat, dum per alia avaritiae mala illectos supplantabat nec tamen qualemcumque fidem Dei ab eorum cordibus eliminabat. At mox ut de Deo sentire prava et conari, licet clam, non metuunt, fidem omnino perdunt; sicque secedenti Christo, qui prius per fidem habitabat in eorum cordibus, succedit ad invadendum perfidiae hospes diabolus. Hinc ubi tantae iniquitatis conceptu parturientes clandestinum pus mentium suarum quibus refundant, similes sibi sollerter vestigant eisque repertis talia insusurrant: 'Quid vultis nobis dare? et nos vobis Spiritum sanctum trademus'. Nunquid non haec vox, quae una fuit Iudae et uno tantum die, pene continua et quotidiana est istis? Atque utinam hi milvi secundum Ysaiam, alter ad alterum in suam Babylonem congregati hanc nefandam vocem sibi invicem lente et tenuiter insusurrarent et non proterve et granditer inclamarent! Sed, quod peius est, in tantum inolevit huiusce negotiationis usus, ut iam velut ex auctoritate et regula Spiritus sanctus in sacramentis suis venalis palam omnibus proponatur, palam taxetur, palam pretium eius expostuletur, palam, ut creditur, vendatur palamque ematur; qua in re sceleratiores sunt sceleratissimo Iuda, qui proditionem nullo modo attemptandam a quovis vel latenter attemptavit. Qui si inter alia dominum Deum etiam ex hoc immaniter offendit, quod inestimabilem arbitrio Iudaeorum appretiandum reliquid et quod incomparabilem adeo parvipendit, ut denariorum numero eum traderet profanis; quo ibunt a spiritu Dei et a facie eius, quo fugient isti, qui nunc suo nunc alieno arbitrio ipsum Spiritum sanctum appretiare solent adeoque minimi faciunt, ut non solum paucorum summula nummorum, verum etiam, a! piget pudetque dicere, pro cane, sue, accipitre et reliquis qualibuscumque et huiuscemodi xeniolis vendere non dubitent? Inestimabilis enim culpae est creatorem caeli et terrae pro quantumlibet magna et pretiosa merce velle distrahere. Ideo, sicut supra dicitur, intolerabile facinus perpetrant, quotiescumque quod pretiosum et super omnia carum est, viliter venundare temptant. Quid enim carius et pretiosius Deo? Cuius incomparabilem excellentiam sub nomine sapientiae sapiens sic commendat dicens: Nichil esse duxi in comparatione illius, nec comparavi illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in comparatione illius harena est exigua, et tamquam lutum estimabitur argentum in conspectu illius, quoniam inextinguibile est lumen illius. Infinitus enim thesaurus est hominibus. Et post pauca: Est enim in illa spiritus intellectus sanctus, unicus, multiplex, subtilis, mobilis, disertus, incoinquinatus etc. Beatus quoque Iob inde ait: Nescit homo pretium eius. Non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione eius. Non confertur tinctis Indie coloribus nec lapidi sardonico pretiosissimo vel saphiro. Non adaequabitur ei aurum vel vitrum, nec commutabuntur pro ea vasa auri. Excelsa et eminentia non memorabuntur in comparatione eius. Trahitur autem sapientia de occultis. Non adaequabitur ei topazion de Aethiopia, nec lincturae mundissimae componetur. Qui post pauca breviter aperiens, quid sit sapientia, ex persona Dei dicit homini: Ecce timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo intellegentia. Hinc beatus Iheronimus in expositione Zachariae ait: Salvator 'pretium suum, id est maiestatis, in XXX cernens argenteis et tam vili mercede se proditum yronicos ait: 'Decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis'. Hoc autem pressius est legendum cum irrisione dicentis: Tanto me populus meus et pauperes quondam gregis et a me electi in filios emendum atque vendendum pretio indicaverunt.
──────── CAPUT XX: Quot maledictionibus cum Iuda symoniaci subiaceant, et qualiter omnem ecclesiam vendant. ────────
Haut secus hos hereticos nefandi ambitione commercii dirumpere vincula christianae legis et proicere a se iugum apostolicae disciplinae quaerentes, qui habitat in caelis, irridet et subsannat, ubi impudenter negotiando de Deo nichil inveniunt in manibus suis, nisi quod Iudas et Iudaei in suis, perpetuam scilicet maledictionem et damnationem, qua exemplo Iudae fiunt filii eorum orphani, et uxor vidua, quia sanguis Christi super eos et super filios eorum, ut vindicetur, manet. Quorum plane filii ab ipsa conceptione sua et nativitate fiunt orphani, quia sine Deo patre, et uxor, scilicet plebes eorum, vidua, quia sine legitimo marito Christo. Unde apparet hereticos generando mori, quorum uxor vidua remanet et filii orphani. Et vere penitus Deo moriuntur, ubi sacramentorum eius gratiam perverse alios ordinando vendere non verentur. Sic plebs eorum consentiendo eis et favendo quasi uxor Deo viduatur, ut filii amborum nonnisi orphani nascantur, quia mox sempiterno patre orbantur, ubi sacramentis, quae apud hereticos dicuntur, initiantur. Quibus pariter ad suae damnationis cumulum accrescit, ut a generatione eorum requiratur blasphemia Spiritus sancti, qui est remissio peccatorum, sicut ab insano Iuda et perfidis Iudaeis sanguis Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum. Quorum substantiam omnem perfidus ille foenerator mammonas pro accommodato eis perfidiae suae nummo scrutatur, laboresque eorum diripiunt alieni illi, quorum voces non noverunt oves Christi. Et quid plura, cum psalmus, de quo haec strictim decerpsimus, latius tales insectetur? Quem si fidelis lector christiano sensu discusserit, nec mora sub titulo Iudae proditoris animadvertet, quantae, quales et quot maledictiones atque ultiones debeantur symonianis. Neque enim aliquibus hereticis magis aptari potest psalmi illius prophetica imprecatio in venditorem Christi et emptores eius directa, quam istis, qui Spiritum sanctum venalem faciunt in omnium sacramentorum ipsius gratia. Ex quibus ut aliqua specialiter commemorem, isti catecismum, baptismum et perfectae christianitatis sigillum vendunt, scilicet a primo pabulo sacrati salis usque ad confirmationem per episcopum, quae est septima sacramentorum regenerationis secundum eundem septemplicem Spiritum ad remissionem omnium peccatorum. Et haec quidem vendunt, quotienscumque ordinant pretio episcopos, presbyteros aliosque, quorum officia regeneratrici gratiae in ecclesia catholica deserviunt. Nichilominus in diaconibus, quicquid sacramentorum ad diacones pertinet; in subdiaconibus, quicquid ad subdiacones; in accolitis, quicquid ad acolitos; in exorcistis, quicquid ad exorcistas; in lectoribus, quicquid ad lectores; in ostiariis, quicquid ad ostiarios; in clericis, quicquid ad clericos; in oeconomis, quicquid ad oeconomos; in ecclesiis, quicquid ad ecclesias; in monasteriis, quicquid in monasteria et ad eiusmodi reliqua. Taliter dum nullum christianae religionis ordinem inmunem venditionis relinquunt, nil non venditum in totius christianitatis mundo praetermittunt. Non quantulaecumque possessionis angulum, non agellum, non tuguriolum, sed nec minimum obulum; in tantum, ut non solum praesentes, verum et futurae fidelium oblationes in ecclesia deprehendantur prius venditae quam collatae. Sic hi, qui dicuntur christiani, totum christianorum mundum, quantum in eis est, vendunt, quem sic Deus dilexit, ut filium suum unigenitum daret redemptionem propter eum. Et cui vendunt, nisi diabolo? Et ad quid ei venduntur? Ut sint denuo ipsius et faciant mala ad voluntatem eius, nec prosint eis sacramenta aliqua christianitatis, quia gratis accepta nec dantur nec administrantur gratis; qui si etiam bona videantur agere, iam bona non sunt, quia illi reputantur, cui servi addicti sunt per magistrorum suorum male cautum cyrographum, qui velut vasis boni pastoris praecincti fraudulenter maligno leoni retrahunt, quos benigno agno pertinaciter subtrahunt. Unde et inconsolabiliter plangendi sunt, quia sola sua incuria vel ignorantia pereunt, dum devitare tantorum et talium luporum malitiam aut neglegunt aut nesciunt. Quorum rabiei si Iudae rabies comparetur, tolerabilior multis modis reperietur. Illi etenim repentina furia actus semel magistrum, quem mortalem videbat et passibilem non dubitabat, vendidit. Isti autem diutina meditatione succensi milies Spiritum sanctum, quem immortalem et impassibilem ore profitentur, vendunt. Ille quamvis pro tempore paucos discipulos ad horam conturbaverit, non tamen eis Christum etiam occisum abstulit. Isti autem et universalem ecclesiam sine intermissione conturbant et ab innumerabilibus Christi populis eius gratiam exterminant. Ille unus dum unum prodidit, se quidem et paucos complices suos perdidit, sed tamen totius mundi saluti quamvis nolens et nesciens servivit. Isti vero dum innumerabiles unum produnt, se ipsos suosque fautores perdunt et in perniciem totius mundi grassantes omnium fidelium saluti resistunt et nec sibi nec alicui nisi forte resipiscendo prodesse aliquando possunt. Ille magistrum solum et sine sua suorumque supellectile distraxit. Isti autem non solum Spiritum Paraclitum, sed insuper quicquid eius est et suorum ubivis usque ad minimum assis. Ille praeter se neminem mediatorem vel testem quaerere praesumpsit. Isti autem non solum se et domesticos suos, verum et extraneos sui negotii mediatores ac testes persaepe acciunt et faciunt. Ille poenitentiae ductus XXXta argenteos emptoribus etiam nolentibus refudit. Isti autem inpoenitentes non solum non refundunt quantulumcumque pretium, sed vellent plus acceptum. Quin etiam ne in aliquo inferiores perdito Iuda eiusque complicibus putentur, qui in tot criminibus superiores illis monstrantur, gaudent et isti, cum Spiritum sanctum appretiaverint, instar illorum, qui appretiando Christum sunt gavisi; et ut illi oportunitatem proditionis, sic et isti exquirunt suae negotiationis.
──────── CAPUT XXI: De eo quod non prosit symonianis qualiscumque eorum helemosyna. ────────
Nempe velut quis avarissimus negotiator anxius expectat et anhelus expetit nundinas annuas, sic et isti ordinationes tempore suo agendas, ut aut inde redimant res suas, talis pretii spe oppigneratas, aut saccellum vacuum impleant aut pleno superfundant. Ex qua utique pecunia, quam sic amant, ut Spiritum sanctum vendere non metuant, fructus non capient, etiamsi in pauperes et loca sancta expendant, quemadmodum nec Iudas ex sua, qua emptus est ager in peregrinorum sepultura, quae nec venditori Christi nec emptoribus ad animarum suarum mercedem quicquam profecit, in tantum ut nec vile bustum ibidem profanus Iudas acciperet vel inhumatus superiaceret. Hinc si illud consideretur, quod sacerdotum principes pecuniam proditionis sibi refusam arbitrati sunt simul et professi non licere mitti in corbanan, id est reponi cum donariis sacri templi, quia pretium sanguinis esset, putamusne, quanto sceleratiores Iudaeis arbitramur istos, qui pretium Paracliti interdum cum oblationibus, quas Christianorum devotio ecclesiis Dei contulit aut confert, reponendum arbitrantur? Solent siquidem sacrilegi ex tam sacrilego pretio quadam vana spe redemptionis animae suae modo praedia, modo pallia, modo librorum, modo vasorum atque utensilium ecclesiastici ministerii varia et superflua insignia possessionibus et gazophilatiis ecclesiarum Dei adiungere. Quod facientes non solum nil mercedis, verum et maximum augmentum damnationis sibi conquirunt, ubi suae inmundae oblationis contactu sanctuarium et omnia, quae illius erant, polluunt, sicut Dominus per Moysen astruit: Quicquid tetigerit inmundus, inmundum fiet; quod ne fiat, idem Moyses in Deuteronomio sic vetat: Non offeres mercedem prostibuli nec pretium canis in domum domini Dei tui, quicquid illud est quod voverint, quia abhominatio est utrumque apud dominum Deum tuum. Quo divinae legis praecepto reprobatur per vitium acquisita oblatio, quia Dominus odio habet rapinam in holocausto. Qui mercedem prostibuli merito dedignatur, quam ex suae et alienae carnis corruptione meretrix profana a profanis fornicando consequitur, quanto magis illam, quam ex suae animae multarumque prostitutione symonianus a fide christiana fornicando mercatur. Nichilominus abhominatur pretium canis, non quod cuiuscumque animalis natura sit abhominabilis, sed quod abhominetur oblationem, quam quis velut mutus canis adulando et favendo vitiis alienis a vitiosis meruit. Vel certe pretium canis Deo est, quicquid post poenitentiam ad peccati vomitum reversus offert. Utrumque enim abhominatio est apud Deum, sive fornicationis sive assentationis tuae pretium ei voveas offerendum, quantumlibet sit illud magnum pretium et pretiosum. Quomodo ergo placabitur Deus pretio, quo virginitas innumerabilium animarum, id est fides incorrupta sibique desponsata, prostituitur aut quo pertinacia vel impoenitentia flagitiosis administratur, quandocumque laudatur peccator in desideriis animae suae et iniquus benedicitur? Quodsi possessiones, familias et reliqua tantum saeculari hominum conversationi utilia inde sibi suisque propinquis et amicis ut alter Giezi comparaverint, nichilominus fructus non capient ex eis, quia lepra symoniacae maledictionis sibi et semini eorum in perpetuum sic adhaerebit, ut nutantes transferantur filii eorum et mendicent et eiciantur de habitationibus suis. Sive ergo spiritualiter sive carnaliter pretia illa expendant, omnimodis eos incassum laborare constat, quia nec iuste nec fructuose cuique unquam tribuit, qui iniuste tollit. Unde hi negotiando sese invicem circumveniunt et sibi invicem, quae habebant, auferunt. Venditor quippe exigendo pecuniam emptori simul fidem surripit et pecuniam. Emptor autem exhibendo venditori nichilominus surripit fidem et Spiritus sancti gratiam, fitque miro et misero modo, ut neuter quod alteri surripuit habeat, sed insuper uterque perdat, quod prius habebat, et ab invicem accipiat solam damnationem, quam prius non habebat. Qui si uterque est miser, miserior tamen ille, qui et suam pecuniam et fidem perdidit, et gratiam spiritualem, quam pro dato pretio exigebat, alteri quidem abstulit et sibi non accepit, quin potius pro benedictione maledictionem incurrit. Quo fit, ut quemadmodum quis, dum alteri animam tollit, illi quidem tollit, sed ipse duas animas non habet, quin potius et suam perdit, sic et isti fidem sibi et gratiam invicem tollunt, sed neutram earum habet quilibet illorum, et insuper in manus Dei viventis horribiliter incidunt, ubi mortem eis generat peccatum consumatum. Unde mox diabolo, qui prius intravit corda illorum ad invadendum, traduntur divinitus ad semper sibi in pace possidendum, sicque eos denuo velud alterum Iudam post buccellam intinctam satanas intrat, ubi proditores fidei suae ex mutua fraude convictos sibi vendicat. Intinctus enim panis fraude infectam significavit mentem proditoris. Denique non semper abluitur quod intinguitur, sed aliquando polluitur.
──────── CAPUT XXII: Quid vulpes symonianae faciant vel patiantur. ────────
Itaque quia fraudulenti et versipelles isti pro nichilo habent, ut Dominus pars eorum sit ipsique pars Domini, tanquam vulpeculae, ne sicut Sodomorum vineas demoliantur, etiam florentem vineam Christi capiunt et partes vulpium illarum efficiuntur, quae sibi in eis foveas habent. Quas quoniam pro qualitate seu differentia suae nequissimae potestatis sibi possidendas partiuntur, sub nominibus et significationibus diversarum et nocivarum volucrum, arborum, herbarum et bestiarum inmundarum Isaias super Idumaeam sic vaticinatur: Possidebunt illam onochrotalus et ericius, et ibis et corvus habitabunt in ea. Et post pauca: Et orientur in domibus eius spinae et urticae, et paliurus in munitionibus eius. Et erit cubile draconum et pascua strutionum, et occurrent doemonia onocentaurus, et pilosus clamabit alter ad alterum. Ibi cubavit lamia et invenit requiem; ibi habuit foveam ericius et enutrivit catulos et circumfodit et fovit in umbra eius. Illuc congregati sunt milvi alter ad alterum. Talium ergo et tam versipellium vulpium partes pariter et participes effectae vulpeculae, de quibus nunc sermo est, possidentur et possident duplicitatis suae merito, a multiformi daemonum nequitia multipliciter partitae et adhuc multiplicius partiendae, multifariamque partientes et partiturae sibi illas ipsas possidendas, a quibus ipsae possidendae vicissim partiuntur. De quibus pariter quidam sapientium ait: Vulpes inhabitant animae, quae memor est malitiae, et bestiae cubant in turbulento corde. Porro Christi oviculae simplicitatis suae merito beatae sunt, quarum dominus est Deus earum, qui totus est unica pars praeclarae hereditatis earum, quam eis ipse restituet totus in singulis, quaeque singulae totae in ipso toto, ut sint omnes consummatae in unum, sitque Deus unus omnibus et omnia in omnibus. Ita sane ipsae populus eius erunt, et ipse Deus cum eis erit earum Deus. Quarum unicam simplicitatem quia abhorrent praefatae vulpeculae, habitant solitudines draconum et strutionum deserti, privatae praeclara et populosa hereditate unius ovilis uniusque pastoris. Quae quoniam nonnumquam pastoralitatis vel divinae speculationis mentem occupant, dum regimen ecclesiae vel sacrae scripturae studium sibi praesumendo utrumque prava actione et interpretatione dissipant, recte in lamentationibus suis de his sic conqueritur Ieremias: Moestum factum est in dolore cor nostrum, contenebrati sunt oculi nostri propter montem Syon, quia disperiit, vulpes ambulaverunt in eo. Sed licet propter huiusmodi speculatores mons Syon interdum dispereat, nonnulla tamen nobis est consolatio, quod non habitasse aut stetisse, sed ambulasse tantum dicuntur in eo. Neque enim in catholica ecclesia seu canonica scriptura hereticorum episcopatus vel magisterium aliquandiu requiescere aut stare poterit. Siquidem quia non locuntur veritatem in corde suo, quia agunt dolum in lingua sua, quia munera super innocentes accipiunt, in tabernaculo Dei habitare aut requiescere in monte sancto eius nequeunt. Sic quia accipiunt in vano animas suas et iurant in dolo proximo suo, nec stare praevalent in loco eius sancto. Et quod dicitur, quia non stabunt, in quem nec tales ascendunt. Qualis enim ascendat, psalmista declarat dicens: Innocens manibus et mundo corde et cetera. Unde liquet vulpes has tam subdolas et rapaces nec ambulasse in monte catholicae Syon, quem nec ascendere potuerunt. In quo tamen secundum aestimationem vulgi credentis tales ecclesiae Dei principari vel doctrinam eius scrutari, ambulasse dicuntur, Domino per prophetam dicente: Ipsi regnaverunt et non ex me. Principes extiterunt, et non cognovi. Et alibi: Omnes principes eius erunt in nichilum. Ex quibus utique trecentas vulpes fortissimus ille Samson typice cepit et, ut ystoria refert, caudas eorum revinxit ad caudas et faces ligavit in medio, quas igne succendens dimisit, ut huc illucque discurrerent. Quae statim perrexerunt in segetes Philistinorum, quibus succensis et comportatae iam fruges et adhuc stantes in stipida concrematae sunt, in tantum ut vineas quoque et oliveta flamma consumeret. Quod factum in figura contigisse illis et ad nostram doctrinam scriptum nemo ambigit, qui Pauli euangelio credit. Siquidem dominus noster Iesus
Christus fortissimus omnium et zelotes non ferens uxorem, quam ex gentibus duxerat, cuilibet alii nuptam, ad tantae iniuriae suae ultionem eos, qui sapientes erant, ut facerent mala, bene autem facere nesciebant, in astutia eorum quasi vulpes comprehendit, quae CCC tae numero illas hereses exprimunt tantummodo, quae sibi applaudunt de nomine christiano, sicut symoniana, Sabelliana, Arriana et reliquae, exceptis heresibus Iudaeorum et paganorum, quibus crucifixus Christus aut scandalum est aut stultitia.
──────── CAP. XXIII: Allegoria de vulpibus a Samsone captis. ────────
Quod autem trecentorum numerus universitatem Christianorum cruce Christi signatorum designet, Tau littera ostendit, quae crucis caractere formata ipsum numerum exprimit. De qua in Ezechiele viro lineis induto dicitur: Signa Tau in frontibus virorum gementium et dolentium. Quos ne interfectores tangant, subiungitur: Super quem videritis Tau, ne interficiatis. Qui caracter et Gedeoni affuit, ubi divino oraculo instructus in trecentis viris Madianitas prostravit, in figura nostri Gedeonis, qui gyrum caeli circumiens in utero virginis totus mansit. Hic in trecentis armatis tubis spiritualis praedicationis lagoenis corporeae fragilitatis et lampadibus miraculorum divinitatis mundum devicit et vincit, quos semet ipsos abnegare et crucem suam tollere atque post se venire docuit. Quorum sol, id est Samson, post haec, quia non est qui se abscondat a calore eius et clarore, ab ovili ecclesiae suae, quam iustitiae radiis profundebat, dolosas et immundas vulpes hereseon venatus separavit, specie quidem pietatis, sed non virtute trecentas, quas caudis ad caudas invicem colligavit docens, quia, quamvis ad diversa intendant facies et ora, unum tamen errorum finem velut ex unius perfidiae nodo celant et retinent earum posteriora. Nam quamvis singulae hereses superbiae suae velut turrim Babyloniae suae contra Deum exaltari molientes, diversitate linguarum divinitus confusae, diversa de religione christiana sentiant et dicant seseque invicem palam inpugnent, in fine tamen unius inpietatis nodo conexae clam concordant, ubi deprehenduntur nil aliud nisi fidem perfidia subvertere et gregem Christi sibi diripere conatae. In quarum medio, scilicet in conexione caudarum, noster Samson faces apposuit, ubi earum malignam concordiam, quae in fine iungebatur mutuis et intestinis odiis zeloque invidiae, contra se invicem concitavit. Hinc est, quod, dum una quaelibet alteram post se trahere aut a se disiungere laborat, omnes invicem pertinacibus animis saeviant. Non est enim pax impiis, dicit Deus. Quas faces tunc accendit, quando irrevocabili anathemate quasi igne furoris sui, qui arderet usque ad inferni novissima, per sententiam suae catholicae earum odia ad perniciem sui et multorum aperte inflammavit. Sic dimissae, vagae et perfugae huc illucque discurrunt, quia exardescente in brevi ira Dei de via iusta perierunt. Demum arva Philistiim ingressae omnia victualia gentis adulterae et alienigenae secum concremavere, quia procul dubio consentientes adulterari uxorem Christi igne iusti iudicii eius, quem in fine suo hereses tamquam in caudis advehunt, quicquid boni habebant, amittunt. Unde et Philistiim interpretantur ore vel poculo corruentes, ut subaudiatur 'suo' vel 'alieno'. Sive enim alienigenae, pagani scilicet, seu vicini eorum vecordes et male viventes christiani ore alieno corruunt, quandocumque doctrinis hereticorum, quae utique sunt doemoniorum, credunt, sicut miseri Gothi, quorum alii a paganismo, alii a catholica fide ad Arrianam heresim per imperatorem Valentem et Eudoxium Constantinopolitanum transierunt. Qui etiam suo ore corruunt, dum hereticos suo favore protegunt et extollunt; nec sine causa nominatim messes, vineae et oliveta eorum consumpta referuntur, cum nonnulla alia cum istis perierunt. Cur hoc, nisi ut innotescat hereticos vel fautores eorum verum sacrificium et sanctificationem perdidisse? In messibus enim et vineis sacramentum corporis et sanguinis Domini, quod inde ad vitam populi fidelis conficitur, non incongrue accipitur. In olivetis autem sacrae unctionis oleum, quibus apud illos evacuatis superest illis ex omnibus ecclesiasticis sacramentis sola aqua baptismatis, quod solum ad solam perniciem dare possunt, sicut superius satis constat monstratum. Et haec tanta mala noster Samson Christus fecisse vel facere dicitur, non quia talia iussit, sed quia iuste fieri permisit. Paulus quoque has vulpes coambulantes et occasione sive invidia crucifixum sic praedicantes, ut eius crucem evacuare studerent, cavendas Philippensibus denunciat dicens: Imitatores mei estote et observate eos, qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram. Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc autem et flens dico inimicos crucis Christi; quarum caudis ignem suae perditionis inesse demonstrans, subiungit: Quorum finis interitus. Deinde, ut phisiologi astruunt, vulpes famelica in locum squalidum se proicit et mortuam fingit, sicque aves male credulas subito sibi arripit et occidit. Quod constat nonnumquam facere hereticos, qui terrenum lucrum aut popularem favorem esurientes mortuos se huic mundo quadam continentia simulant et animas volantes quidem, sed adhuc carnales, securas periculorum effectas sua perfidia strangulant et diabolum secum incorporant. Ex quibus etiam Herodes extitit, qui fingebat se Iesum signorum gratia cupere videre, quem quaerebat occidere. Unde et ipse Dominus sibi hoc renunciantibus respondit: Ite, dicite vulpi illi, quod evidenter in passione monstratur, ubi Iesus illusus et spretus ab illo et universo exercitu eius narratur.
──────── CAP. XXIIII: Collatio actuum Iudae et symonianorum. ────────
Sed hinc iam finem proditionis et proditoris Christi consideremus et ex collatione illius actum et meritum proditorum Spiritus sancti perpendamus. Iudas mercator pessimus suis inquit complicibus: Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum et ducite caute. Symoniani autem suis nichilominus: Cuiuscumque vestrum orando manus imposuerimus, nec mora advenit ei Spiritus sanctus, quem necesse est accipiat et ad ecclesiasticum officium libere agendum sibi teneat. In qua praesumptione multo peiores fiunt ipso Iuda, qui nec Dominum proditum sibi remansisse putavit nec temere, sed caute ducendum praemonuit, cum isti Spiritum sanctum sic prodant, ut sibi remansisse credant et eius gratiam aliis proditam pro libitu tractandam ex auctoritate iubeant. Et Iudas quidem salutando et osculando, pacem et dilectionem ore, nutu vel gestu simulans, quam in corde non habebat, dominum Iesum pretio tradidit; isti vero supplicando, orando, manus imponendo et cetera, quae sunt legitimorum sacerdotum propria, ad oculum faciendo Spiritum sanctum pretio, ut putatur, tradunt; quorum vocibus et reverentiis exterioribus quod responsum convenientius redditur a Spiritu sancto, quam quod Iudae a Christo? 'Iuda, osculo spiritum Patris et Filii tradis?' quasi yronicos dicens: Putasne me tibi ita concessum, ut habeas cuicumque volueris etiam ficte tradendum et vendendum? Sed ve illi, per quem Spiritus sanctus pretio tradetur; melius illi erat, si natus non fuisset. Et non absurde symoniacus istic vocatus est Iudas, qui interpretatur confessio, quia, sicut ille ore confitendo et dicendo: 'Rabbi' prodebat magistrum: sic et iste sanctam Trinitatem ore confitendo et invocando distrahit Spiritum sanctum, quem nominatum dicit Deum et dominum. Verum talibus hereticorum conatibus nullo modo cooperatur Deus, sed maligni spiritus, qui Christi proditoribus, de quibus sic dicitur: Haec est hora vestra, et potestas tenebrarum. Neque enim deinceps isti possunt Spiritum sanctum aliis habere vel sibi, etiamsi aliquando habuerint, quemadmodum nec Iudaei nec Iudas Christum, licet ipse prius eum habuerit. Sed cur dicitur, quia iam habere non possunt, quem nec invocare iam possunt? Quod detestabilis exitus Iudae significavit, qui prodito Christo ad laqueum festinavit condignaque suo sceleri poena, nodatis et omnino constrictis faucibus illis, quae funestae voci proditionis suos meatus laxare vel commodare praesumpserant, interiit, nec post veras voces malae machinationis nec post fictas peioris supplicationis nec vere nec ficte Deum invocare potuit. Cuius non immerito anguntur arteriae, ut iam nec vitalem flatum possint emittere, quae temere emiserunt vocem ausam redemtorem mundi vendere. Unde suspensus crepuit medius, et diffusa sunt omnia viscera eius. Nec communem aliis hominibus et naturalem exitum spiritus eius habere meruit, qui contra communem naturae Dominum conspiravit. Sic caelo terraeque perosus omnique creaturae invisus inter utrumque periit, dum terra cadaver eius foedissimum et foetidissimum, aer autem spiritum impiissimum et impurissimum suscipere refugit. Quapropter in primitiis suis discant symoniani, qui et quales sint et quid mereantur. Et si primitiae duplici contentione conteruntur, tam grandes acervi eorum quotiens conterentur? Videntne, quod post ipsam vocem venditionis nequeunt Dominum invocare, quoniam angustantur guttura ipsorum inextricabili laqueo perfidiae. Etenim quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? Sed forsan cervice ferrea adhuc pertinaces et fronte aenea inpudentes obstinate contendunt se catholico sensu credere in Deum, licet vendant Spiritum sanctum. Vestigent ergo quotquot modis possunt omnes latebras illius primi auctoris sui in venditione domini Dei et proferant, sicubi reppererint eum credidisse in Iesum, ex quo satanas intravit cor eius ad prodendum illum. In quem si quolibet modo crederet, nequaquam tale quid attemptaret. Cognosceret enim Dominum non posse vendi, nec aliquem resistere ipsius voluntati et potestati. Sed miser non cognovit in eo, nisi quod hominis erat et videbat. Nec mirum, qui nec ea quae videbat ex toto cognoscebat, dum forsan pharisaico fermento corruptus miracula salvatoris principi daemonum ascribebat. Nam si cognosceret, utique crederet; nam nemo credit quod nullatenus cognoscit, quamvis credendo promereatur cognoscere perfectius, sicut dicit apostolus: Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et alibi: Cognoscentes Deum, scilicet per fidem, cogniti estis ab eo. Sed quis hoc de Iuda carnali et mortali ambiget, cum idem apostolus asserat nullum principum huius saeculi quamvis subtilioris et immortalis naturae, ut puta spiritualia nequitiae in caelestibus existant, cognovisse incarnatam Dei patris sapientiam? Si enim cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent.
──────── CAP. XXV: De eo quod Iudas sine fide poenituit, et quod consentientes principibus sacerdotum fide privati sunt. ────────
Sed ne forte opinentur eum credidisse, ubi poenituisse et pretium retulisse legitur, noverint abusive dicendam poenitentiam illic, cum proprie tristitia saeculi fuerit, quae mortem operatur, non illa quae, ut ait apostolus, secundum Deum est et poenitentiam in salute stabilem operatur. Denique laudabilis poenitentia sine spe non est, cuius substantia fides est. Unde poenitentia Iudae quia sine spe fuit, constat, quia fidem nullam habuit: ac per hoc videns se damnatum, tristitia saeculi ductus, maluit desperando sibi guttur elidere, quam sperando fructus dignos poenitentiae suppliciter offerre. Quod si fecisset, error haud nocuisset. Sed perfidus, qui prius blasphemaverat filium Dei, quem crediderat posse vendi, in fine blasphemavit et Spiritum sanctum, quem credidit non posse tanti peccati sibi veniam largiri. Quod autem Christum Iesum non Deum, sed tantummodo hominem quamvis iustum crediderit, confessio eius ostendit, qua dicit: Peccavi tradens sanguinem iustum. Cui mox pessimi emptores responderunt: Quid ad nos? Tu videris; ac si dicant: Quid ad nos pertinet istud peccatum tuum, qui solummodo emimus, quem vendidisti? Tu vide, quid feceris, quia nos quem emptum et traditum ante accepimus et tenemus, non dimittemus. Nonne hac responsione quotidie symoniani utuntur, quandocumque eorum sacrilega ordinatio reprobatur? Quid ad nos crimen symoniacae hereseos? Videant illi, quid fecerint qui nobis spiritualem gratiam vendiderunt et tradiderunt, quia quod semel accepimus tenemus nec officium nostrum dimittemus? A quorum sorte ne se putent exceptos, quamvis multo tolerabiliores sint isti, qui ab emptoribus gratiae gratis acceperunt, ut putatur, gratiam ecclesiasticorum ordinum, considerent, quod principes sacerdotum Iesum, quem emerant turbis, quarum favorem sibi conciliarant, dare nequiverunt, sed secundum quod eis persuaserant, Barabban seditiosum latronem et homicidam a iudice impetrarunt. Sic miser ille populus persuasus a Pharisaeis et seductus, Pharisaeus, id est divisus a Deo patre et magistro, fieri meruit, et filius patris vel magistri eorum effici, ut deinceps frater illorum esset, qui ex patre diabolo vel ex magisterio eius erant. Hoc enim interpretatur Barabbas vel Barrabbas. Quo facto tantum fidei pristinae defectum incurrit, ut qui paulo prius Domino cum palmis obviam venerat et vestimenta sua ramosque arborum in via illius straverat et Osanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini rex Israel, Osanna in excelsis clamaverat, repente clamaret Barabban. Quos quotienscumque iudex, ut puta desipientes, resipiscere et ab errore corrigere curavit, nichil profecit, sed magis tumultus fiebat, et invalescebant voces eorum, nec aliud volebant nisi Iesum a se abicere et Barabban sibi poscere dicendo: Non hunc, sed Barabban. Et tolle hunc, et dimitte nobis Barabban. Et tolle, tolle, crucifige, crucifige eum. Et sanguis eius super nos et super filios nostros. Et alia his similia. Qua conspiratione et sententia sic se suosque posteros diabolo manciparunt, ut vix pauci ex illa innumerabili multitudine liberari potuissent. Paucissimi enim fuerunt, qui inde crediderunt, ad comparationem eorum, qui non crediderunt nec se suosque posteros a sempiterna morte subtrahere curarunt. Unde etiam cum morte animae turpissimam et acerbissimam corporis mortem incurrerunt, velut per Vespasianum et Titum atque per Elium Adrianum. De quo populo et illud considerandum est, quia quotquot eorum salvati sunt, non solo baptismate, quod procul dubio remissionem omnium peccatorum attribuit, Deo perfecte reconciliari meruerunt, nisi et prius per poenitentiam eum sibi placare laborassent. Sic enim ad Spiritus sancti evidentem effusionem et ad praedicationem Petri compunctis dictum est: Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus sancti. Nec excusare eos ignorantia potuit, quin poeniterent, quamvis etiam ipse Petrus eis de illa testimonium perhiberet in subsequentibus dicens: Et nunc fratres scio, quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri. Poenitemini igitur et convertimini, ut deleantur vestra peccata. Et quae praecipue illa fuerint, in praecedentibus ostendit dicens: Deus patrum nostrorum glorificavit filium suum Iesum, quem vos quidem tradidistis et negastis ante faciem Pilati iudicante illo dimitti. Vos autem sanctum et iustum negastis et petistis virum homicidam donari vobis, auctorem vero vitae interfecistis. Si ergo negasse Christum dicti sunt, qui eum non credentes vel dubitantes Deum velut hominem purum pro puro homine interficiendum iudici tradiderunt, dubitabiturne, an negent Spiritum sanctum, qui se asserunt eum omnino credere Deum et Dominum et tamen pro auro vendunt? Et o quanto tolerabilior haec negatio foret, si vel pro homine fieret, tanto utique, quanto potior est homo lapide.
──────── CAP. XXVI: Quod nil nisi damnationem a symonianis accipiant etiam gratis ordinati, et quod ydola faciant pro Christo adorari. ────────
Hinc necesse est colligant, quid acceperint a talibus Spiritus sancti negotiatoribus persuasi et sic gratis ordinati. Nullo modo enim manus impositionem acciperent, nisi eos sacerdotes Domini esse persuasum haberent. Attendant quoque, quanta poenitentia sint castigandi scientes, quandoquidem attendunt nec Iudaeos etiam baptizandos a poenitentia excusatos quamvis ignorantes. Et certe quantum humano videtur iudicio, debuit excusari ignorantia. Sed inexcusabilis fuit, quia iuxta quod apostolus ait: Qui ignorat, ignorabitur. Et o quot et quantae catervae simplicium et rusticanorum quaerendo veritatem ignorantes ab hereticis sunt seductae, quas quidem credimus iuste perisse; sed qualiter iustum fuerit, nequimus ex toto comprehendere. Et revera qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea et qui communicaverit superbo, induet superbiam. Qui sibi nequam est, cui alio bonus erit? Cognoscant vel ammoniti, quia quotquot fures sunt et latrones sunt, non veniunt, nisi ut mactent et perdant. A quorum sanguinulentis manibus non solum nil sanctificationis, sed etiam plurimum contaminationis acceperunt, in tantum ut facta sit meretrix anima eorum quondam fidelis plenaque iudicii. Et in qua prius iustitia requievit, nunc homicida, cuius argentum versum est in scoriam, et vinum mixtum aqua. Et cur hoc? Quoniam omnes principes eius infideles socii furum, a quibus persuasi ignari sinceritatis catholicae fidei et incauti pro Christo accipiunt illum seditiosum latronem, qui in corde suo dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, similis ero altissimo, atque homicidam illum, qui erat ab initio. Si qui hactenus promti laudatores et devoti susceptores Domini fuerant, non improbi blasphematores eius atque inportuni petitores latronis existunt, quorum intentio illum solum requirit, etiam cum vox eorum Deum se interpellare fingit. Quem, rogo, interpellant nisi mammonam, qui nec pro Deo nec pro proximo verbum ederet aut hisceret vel manum levaret, nisi acciperet aut speraret pecuniam? Sed benignus spiritus sapientiae non liberabit maledicum a labiis suis. Siquidem quoniam renum illius testis est Deus et cordis eius scrutator est verus et linguae illius auditor, non liberavit hereticum maledictum a labiis suis, cui nil est aliud bene loqui quam sua se ipsum voce damnare et sibi ipsi maledicere, cuius linguae benedicentis et si auditor est spiritus Domini, quia replet orbem terrarum et continet omnia, tamen quia habet scientiam vocis, ut putaverunt, scrutator renum et cordis non curat, quid quis dicat, sed dicendo quo intendat. Cuiusmodi voces et exteriores devotiones aspernatus ipse Spiritus sanctus per Isaiam protestatur: Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis. Et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam. Manus vestrae sanguine plenae sunt. Numquid non socii furum et latronum fures sunt et latrones, Salomone dicente: Amicus stultorum efficitur similis; et qui cum fure participatur, odit animam suam? Porro fures et latrones viri sanguinum et dolosi sunt, quorum particeps quicumque est, sanguinulentus et fraudulentus sit necesse est. Unde quia manus eius plenae sunt sanguine et latronum sibi confoederatorum communione, oratio eius repellitur a mundissima maiestate. Ut enim sapiens ait: Qui avertit aurem suam, ne audiat legem, oratio eius execrabilis. Quod si evenit illis, qui non audiunt legem praecipientem honorari Dominum de propria et vernacula substantia, quid fiet eis, qui alterius elemosinam sibi sic creditam, ut gratis dent gratis acceptum, impie vendunt? Quorum oratio vel benedictio non solum non auditur aut recipitur, verum etiam in peccatum et in maledictionem convertitur, quoniam non est in ore eorum veritas, cor eorum vanum est; sepulchrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant; venenum aspidum sub labiis eorum. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum. Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam sicut escam panis? Dominum non invocaverunt. Et qui magis plebem Dei sicut cibum panis devorant, quam qui omnia Christianae religionis sacramenta venalia portant et plebi Dei denegant, nisi ea pretio sibi redimant? Sed vae miserae, quae taliter duplici damno afficitur, quia et exteriora bona sua negotiando perdit et interiora non accipit, quin potius damnationem incurrit, qua a corpore Christi velut panis corruptus respuitur et ab hereticis devoratur eisque invisceratus sic consumitur, ut non sit nisi cum sociis eius, qui non est: quem velut leonem rugiendo circumeuntem et quem devoret quaerentem, dum stulti incaute fugere conantur, occurrit eis ursus, callida videlicet heresis, quamdam speciem humanitatis quasi rationis praeferens; sicque intima iecoris eorum, id est rectam intentionem, bestialiter dirumpit et leoni, quem se frustra putaverant effugisse, devorandos latenter addicit. Unde quia de huiusmodi devoratoribus subditur: Quia Deum non invocaverunt, quaerendum est, quem invocent, quoniam prolixas orationes nonnumquam habent et Deum invocare audiuntur et videntur ab hominibus. Sed ab hac difficultate quaestionis beatus Ieronimus solito succinctus nos eximit, ubi Zachariam sic dicentem exponit: 'Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum, disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra, et prophetas et spiritum immundum auferam de terra'. Sicut idola fiunt manu artificis, ita hereticorum perversa doctrina, quodcumque simulaverit, in ydolum vertit et facit pro Christo adorari antichristum. Qui si etiam verbis aliquando diabolum maledicunt, se ipsos profecto maledicunt, sicut sapientis elogio comprobatur dicentis: Dum maledicit impius diabolum, maledicit ipse animam suam. Haec ita esse nemo qui refragetur, nisi manifestus hereticus. Unde perpendant nunc a latronibus ad benedicendum et orandum quolibet modo etiam gratuito constituti et subrogati, quid vel sibi vel aliis acquisierint ex illorum communione, cuius participes sunt facti, et cui spontanei subscripserunt, dum factum eorum non solum crediderunt ratum, sed etiam praedicaverunt. Nimirum homicidae sunt, quales et illi, quibus consentiunt. Nempe sic interiorem hominem in se et in aliis occidunt, ut exterior homo eorum vivat incassum, post paululum habiturus aeternum supplicium. Quocumque enim anima tandem peribit, corpus quoque post ibit.
──────── CAP. XXVII: Sententia sancti Augustini, qua omnes heretici convincuntur negare Iesum Christum in carne venisse. ────────
Verum ne calumnietur quis nos de corpore proprio, et non ex divinis paginis novam sugillationem in hereticos componere, dum non putat eos omnino sine fide esse aut dominum Deum negare, animadvertat venerabilem et catholicum doctorem Augustinum in epistola beati Iohannis apostoli haec intonantem: Omnes heretici, omnes scismatici ex nobis exierunt, id est ex ecclesia exeunt, sed non exirent, si ex nobis essent, antequam exirent. Et post aliqua. Omnes certe, qui exeunt de ecclesia et ab unitate ecclesiae praeciduntur, antichristi sunt: nemo dubitat. Ipse enim designavit, ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Quicumque ergo non manent nobiscum, sed exeunt a nobis, manifestum est, quod antichristi sunt. Et quomodo probaretur antichristi? Ex mendacio. Et quis est mendax, nisi qui negat, quod Iesus non est Christus? Interrogemus hereticos: Quem invenis hereticum? Qui negat, quod Iesus non est Christus. Videat caritas vestra magnum sacramentum. Attendite, quid inspiraverit dominus Deus, et quid insinuare vobis velim. Ecce exierunt a nobis et facti sunt Donatistae. Interrogemus eos, utrum Iesus Christus sit, statim confitentur, quia Iesus Christus est. Si ergo ille est antichristus, qui negat Iesum esse Christum, nec nos possunt dicere antichristos, nec nos illos, quia et nos confitemur et illi. Si ergo nec illi nos dicunt, nec nos illos, ergo nec illi a nobis exierunt, nec nos ab illis. Si ergo non a nobis exivimus, in unitate sumus. Si in unitate sumus, quid faciunt in hac civitate duo altaria, quid faciunt divisae domus, divisa coniugia? Quid facit communis lectus et divisus Christus? Admonet nos veritas fateri quod verum est, aut ipsi a nobis exierunt, aut nos ab ipsis, sed absit ut nos ab ipsis; habemus enim testamentum dominicae hereditatis. Recitamus, et ibi nos invenimus: 'Dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae'. Tenemus hereditatem Christi, illi autem non tenent nec communicant orbi terrarum, non communicant universitati redemptae sanguine Domini. Et post pauca: Si ergo ex nobis exierunt, antichristi sunt, si antichristi sunt, mendaces sunt, si mendaces sunt, negant Iesum Christum. Iterum redimus ad difficultatem quaestionis. Singulos interroga, confitentur Iesum esse Christum. Coartat nos angustus intellectus in hac epistola. Videtis certe quaestionem, haec quaestio et nos et ipsos turbat, si non intellegatur. Aut nos sumus antichristi, aut illi sunt antichristi. Sed designavit haec epistola antichristos. Quicumque negat, quod Iesus non sit Christus, ipse est antichristus. Iam ergo quaeramus, quis neget, et non attendamus ad linguam, sed ad facta. Si enim omnes interrogentur, omnes uno ore confitentur Iesum esse Christum. Quiescat paululum lingua, vitam interroga. Si invenerimus hoc, si ipsa scriptura nobis dixerit, quia negatio non tantum lingua fit, sed et factis, certe invenimus multos antichristos, qui ore profitentur Christum, et moribus dissentiunt a Christo. Ubi invenimus hoc? In scriptura. Paulum interroga et audi, de talibus cum loqueretur, ait: 'Confitentur se nosse Deum, factis autem negant'. Invenimus et istos antichristos, quisquis factis negat Christum, antichristus est. Non audio quid sonet, sed video quid vivat. Opera locuntur, et verba requirimus. Quis enim malus non vult bene loqui? Sed quid dicit de talibus Dominus? 'Ypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Voces vestras ad aures meas affertis, ego cogitationes vestras inspicio', voluntatem malam ibi video, et falsos fructus ostenditis. Novi quid inde colligam. Non colligo de tribulis ficus, non colligo de spinis uvas. Unaquaeque arbor ex fructu cognoscitur. Magis mendax est antichristus, qui ore profitetur Iesum esse Christum et factis negat. Ideo mendax aliud loquitur, aliud agit. Ex quibus tanti doctoris verbis ne symoniani nos impudenter urgeant et se nobiscum in unitate catholica degere praesumant, quia unum altare nobis et illis est et unae nuptiae, nec in aliqua conversatione a nobis comprobantur dissidere, noverint hoc nostrae imputandum ignorantiae, aut neglegentiae suaeque fraudulentiae atque impudentiae. Qui cum revera sint antichristi, fingunt se esse Christi, tanto magis cavendi, quanto sub optentu societatis pernitiosius incubant ovili Christi, lacteolam ovem mentiti, dum in sacramentis catholicae velut in vestimentis ovium non cessant catholicis insidiari et 'cruda per agninos exercent funera rictus'; quique exemplo auctoris sui Iudae, pacis vel osculi signo, sub unius communionis simbulo meditantur, et peragunt tanto numerosiores proditiones et strages ex ecclesia, quanto occultiore se conservat eorum nequitia. Nam velut sicarii se socios itineris mentiuntur et repente sica ab oculis educta incautos nil tale suspicantes inter amicas confabulationes adoriuntur, docti per pacem facere bellum; pares immundis Manichaeis, qui ne deprehenderentur, etiam catholicorum communionem ore sacrilego praesumebant, qui tamen in hoc interdum deprehendebantur, quod abstemii a vino sanguinis Christi, quem in remissione peccatorum effusum non credebant, se subtrahebant. Sic et istos nichilominus deprehendere nequimus, nisi ubi eos Spiritus sancti gratiam vendere conari comperimur, sed quantumlibet se occultent et fingant, ab ecclesia tamen cum Manichaeis et aliis hereticis sicut vere heretici et primo omnium anathematizati et abscisi, sive falso intus sint sive vere foris sint, antichristi sunt. Nec quales antichristi sunt aliqui ex catholicis, qui contrarii adhuc sunt Christo ad christiane vivendum, cui tamen concordant ad christiane credendum. Isti autem utrobique antichristi sunt, quia contrarii sibi sunt ex perversa credulitate et ex prava operatione, quae, etiam si bona videatur, nil nisi peccatum est, quia sine fide est. A quorum tergiversatione quo discernamur, tali caractere imperatoris nostri insignimur: Gratis accepistis gratis date.
──────── CAP. XXVIII: Item cuius supra, de eo quod heretici Spiritum sanctum non habent, quamvis visibilia sacramenta habeant. ────────
Sed adhuc aliqua ipsius doctoris dicta attendamus: 'Dilectissimi nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sunt'. Et quis est qui probat spiritus? Difficilem rem nobis proposuit, fratres mei; bonum est nobis, ut dicat ipse unde discernamus. Dicturus est, ne formidetis; sed primo videte, attendite. Videte nunc exprimi illud, unde vani heretici calumniantur. Attendite, videte quid ait: 'Dilectissimi nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sunt'. Spiritus sanctus nomine aquae appellatus est in euangelio, Domino clamante et dicente: 'Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, flumina de ventre eius fluent aquae vivae'; quid est illa aqua? Nemo me interroget. Euangelium interroga: 'Hoc dicebat', ait, 'de Spiritu quem accepturi erant, qui in eum erant credituri'. Aliud est ergo aqua sacramenti, aliud aqua Spiritus. Aqua sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus et significat quod fit in anima, per illum Spiritum ipsa anima mundatur et saginatur. Ipse est spiritus Dei, quem non possunt habere heretici, et quicumque se ab ecclesia praecidunt, etc. In qua catholici doctoris catholica sententia aperte monstratur visibilia tantum sacramenta sine aliqua invisibili sanctificatione, quae procul dubio Spiritus sanctus est, hereticis remansisse. Unde panis visibilis sacramenti tantummodo eis adest, sed invisibilis panis Spiritus abest. Quod nichilominus de aqua baptismatis, de unctione sanctificationis et ceteris ecclesiasticis sacramentis credendum est. Et o utinam ipsa visibilia sacramenta remansissent eis pura, sicut videntur, et simplicia et in sua tantum natura, et non inesset eis pollutio aliqua, sed quod peius, panis pollutionis et mendacii est, et quicquid eorum est, sicut Spiritus sanctus per prophetam Osee sub nomine Effraim attestatur dicens: Reversus est Effraim in Aegyptum, et in Assiriis pollutum comedit. Non libabunt vinum Domino, et non placebunt ei sacrificia eorum quasi panis lugentium. Omnes, qui comedunt eum, contaminabuntur, quia panis eorum animae ipsorum non intrabit in domum Domini. Factae sunt ei arae in delictum, hostias offerent, immolabunt carnes et comedent, Dominus non suscipiet eas. De quorum doctoribus praemisit dicens: Ventum seminabunt et turbinem metent. Culmus stans, non est in eis germen, non faciet farinam. Quod si et fecerit, alieni comedent eam. Propheta laqueus ruinae factus est. Super omnes vias eius insania. In domo Dei eius profunde peccaverunt sicut in diebus Gabaa. Si quaeritur quod fuerit peccatum Gabaa, liber Iudicum aperte monstrat, qui habitatores Gabaa effeminatos et sodomitas alios, alios autem defensores eorum narrat. Nimirum talia sunt hereticorum conventicula, quae domum Dei faciunt speluncam latronum et lupanar. Quorum auditores ne laetentur sicut catholici prohibet sic spiritus Dei: Noli exultare sicut populi, quia fornicatus es a Deo tuo. Et specialiter notans symoniacam heresim subdit: Dilexisti mercedes super omnes areas tritici. Et post pauca: Circumdedit me in negotiatione Effraim, et in dolo domus Israel. Canaan, in manu eius statera dolosa, calumniam dilexit. Et dixit Effrain: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi. Omnes labores mei non invenient mihi iniquitatem, quam peccavi. Quod autem nulla sacramenta, quae apud hereticos putantur, auditoribus eorum prosint, ostendit dicens: Area et torcular non pascet eos, et vinum mentietur eis. Non habitabunt in terra Domini. Iniquitatem arastis et impietatem messuistis, comedistis fructum mendacii. Sed et quod ab ecclesia tam populus, quam princeps eorum proiciendi sint, ita praedicit: De domo mea eiciam eos, non addam, ut diligam eos. Omnes principes eorum recedentes, radix eorum exsiccata est, fructum nequaquam facient; quod et si genuerint, interficiam amantissima uteri eorum. Abiciet eos Deus meus, quia non audierunt eum, et erunt vagi in nationibus. Porro quia Effrain, qui et Israel, a Iuda separatus hereticorum typum tenuit et Iudas catholicorum, discamus nunc, quanti pendantur a Deo opera amborum. Iudas testis descendit cum Domino et cum sanctis fidelis. Effraim pascit ventum, et sequitur aestum. Tota die mendacium et vastitatem multiplicat et foedus cum Assyriis iniit et oleum in Aegyptum ferebat, scilicet sanctificationem suam vel misericordiam in pauperes, ab interioribus in exteriores tenebras. Iudicium ergo Domini cum Iuda, discretio scilicet et veritas. Et quia heretici et invocant Dominum et non invocant, dicitur: Me invocabant Deus meus, cognovimus te Israel, et non clamaverunt ad me in corde suo, sed ululabant in cubilibus suis. Super triticum et vinum ruminabant. Ululare ergo luporum est. Unde apparet hereticos non orare Deum, sed ululare. Quod prae aliis congruit symonianis, qui ut rapaces et famelici lupi voces nullas ad Deum habent, nisi ut quaestu malitiae suae ventrem satient; qui et super triticum et vinum oblationis non orant, sed ruminant, quia nil ibi nisi solitam escam suam, id est pecuniam, retractant. Sic symonianus fur ingressus in domum Domini spoliat latrunculos foris, dum minores suos vendendo visibilia sacramenta etiam terreno censu suo privat.
──────── CAP. XXVIIII: Item cuius et unde supra in quo cognoscatur Spiritus Dei. ────────
Sed iam calamus beati Augustini quaestioni praefatae reddatur, et summatim tangat, quae doctor ille solito diffusus seriatim et enucleate populis eructuat. Si, inquit, aquae nomine significatur Spiritus sanctus, et dicit nobis epistola ista: 'Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sunt', intellegamus inde dictum esse: Ab aqua aliena abstine te, et de fonte alieno non biberis. Quid est de fonte alieno non biberis? Spiritui alieno non credideris. Restat ergo examen, unde probetur, qui spiritus Dei est. Posuit quidem signum, et hoc fortasse difficile. Videamus tamen. Ad illam caritatem redituri sumus. Ipsa est, quae nos docet, quia ipsa est unctio. Tamen hic quid ait: 'Probate spiritus, si ex Deo sunt; quia multo pseudoprophetae exierunt in istum mundum'. Iam ibi sunt omnes heretici et omnes scismatici. Quomodo ergo probabo spiritum? Sequitur: 'In hoc cognoscitur spiritus Dei. Omnis spiritus, qui confitetur Iesum Christum in carne venisse, non est ex Deo, et hic est antichristus, de quo audistis quod venturus sit, et nunc in isto mundo est'. Ergo spiritus, qui est apud hereticos, ex Deo est, quia confitentur Iesum Christum in carne venisse? Iam hinc erigunt se forte adversum nos et dicunt: Vos non habetis spiritum ex Deo, sed et nos confitemur Iesum Christum in carne venisse. Iste autem illos negavit spiritum Dei habere, qui non confitentur Iesum Christum in carne venisse. Quaere ab Arrianis, confitentur Iesum Christum in carne venisse; quaere a Macedonianis, confitentur Iesum Christum in carne venisse; interroga Catafrigas, confitentur Iesum Christum in carne venisse; interroga Novatianos, confitentur Iesum Christum in carne venisse. Omnes ergo istae hereses spiritum Dei habent? Non ergo pseudoprophetae sunt? Nulla est ergo ibi deceptio, nulla seductio? Certe antichristi sunt, qui ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Quid ergo facimus? Unde discernimus? Opera attendamus, non strepitum linguae, quaeramus, quare venerit in carne Christus, et invenimus, quis eum negat in carne venisse. Nam si linguas attendas, multas hereses auditurus es confitentes Christum in carne venisse, sed convincit eas veritas. Quare venit Christus in carne? Quia oportebat nobis afferri spem resurrectionis. Deus ergo venit in carne, ut moreretur pro nobis. Quemadmodum autem mortuus est pro nobis? 'Maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis'. Caritas ergo illum adduxit ad carnem. Quisquis ergo non habet caritatem, negat Christum in carne venisse. Nunc etiam interrogo omnes hereticos: Christus venit in carne? Venit, hoc credo, hoc profiteor. Immo hoc negas. Unde nego? Audis, quia hoc dico? Immo ego convinco, quia negas. Dicis voce, negas corde; dicis verbis, negas factis. Quomodo, inquis, nego factis? Quia ideo venit Christus in carne, ut moreretur pro nobis. Ideo mortuus est pro nobis, quia caritatem multam docuit. Tu non habes caritatem, quia pro amore tuo dividis unitatem. Ergo intellegite hinc spiritum ex Deo. Pulsate, tangite vasa fictilia, ne forte crepuerint et male resonent. Videte si integre sonent, videte si ibi est caritas. Tollis te ab unitate orbis terrarum, dividis ecclesiam ab unitate, dilanias corpus Christi. Ille venit in carne ut colligat, tu ideo clamas ut spargas. Ergo ipse est spiritus Dei, qui dicit Iesum Christum in carne venisse, qui dicit non lingua, sed factis; qui dicit non sonando, sed amando. Ille autem non est spiritus Dei, qui negat Iesum Christum in carne venisse. Negat et ipse non lingua, sed vita; non verbis, sed factis. Manifestum est ergo, unde cognoscamus fratres. Multi intus, quasi intus sunt, nemo autem foris, nisi vere foris. Adeo ut noveritis, quia ad facta retulit: 'Et omnis spiritus', ait, 'qui solvit Iesum in carne venisse, non est ex Deo'. Solvere factis intellegitur quid tibi ostendit, qui negas, quia dixit solvit? Ille venit colligere, tu venis solvere. Distinguere vis membra Christi, quomodo non negas Christum in carne venisse, qui pro honore tuo dirumpis ecclesiam Dei, quam ille congregavit? Contra Christum ergo venis, antichristus es. Intus sis foris sis, antichristus es. Sed quando intus es, lates; quando foris es, manifestaris. Solvis Iesum et negas Deum in carne venisse, non es ex Deo. Ille ergo solvit, qui non facit, quid nos docet, nisi ut facta interrogemus, non verba credamus? Omnes negant Iesum in carne venisse, qui violant caritatem, Iesus enim non opus erat ut veniret in carne, nisi propter caritatem. Quomodo poterat filius Dei ponere animam suam pro nobis, nisi carne indueretur, ubi mori posset? Quisquis ergo violat caritatem, quodlibet dicat lingua, vita ipsius negat Christum in carne venisse, et iste est antichristus, ubicumque fuerit, quocumque intraverit. 'Nos ex Deo sumus. Qui novit Deum, audit nos; qui non novit Deum, non audit nos. Ex hoc cognoscitur spiritus veritatis et spiritus erroris'. Iam ergo intentos nos fecit, quia qui novit Deum ipse audit; qui autem non novit, non audit, et haec est discretio spirituum veritatis et erroris. Videamus quid moniturus est, in quo illum audire debeamus. 'Dilectissimi diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est'. Et cetera. Item unde supra: Violatores caritatis scisma fecerunt, quomodo oderunt ipsam caritatem, sic oderunt et columbam. Sed convincit illos columba, procedit de caelo, aperiuntur caeli, et manet super caput Domini. Ut quid hoc? ut audiat: Hic est qui baptizat. Recedite praedones, recedite invasores possessionis Christi. Possessionibus vestris, ubi dominari vultis, titulos potentis ausi estis infigere. Cognoscit ille titulos suos, vendicat sibi possessionem suam, non delet titulos, sed intrat et possidet. Sic ad catholicam venienti non deletur baptismus, ne titulus imperatoris deleatur, sed qui sit in catholica agnoscitur titulus. Intrat possessor sub titulis suis, quo intrabat praedo sub titulis alienis. Idem unde supra: 'Omnis qui credit, quod Iesus sit Christus, ex Deo natus est'. Quis est, qui non credit, quod Iesus sit Christus? Qui sic non vivit, quomodo praecepit Christus. Multi enim dicunt: credo; sed fides sine operibus non salvat. Opus autem fidei ipsa dilectio est, dicente Paulo apostolo: 'Et fides, quae per dilectionem operatur'. Opera quidem tua praeterita, antequam crederes, vel nulla erant, vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant, sic eras quasi homo sine pedibus aut vexatis pedibus ambulare non valens. Si autem bona videbantur, antequam crederes, currebas quidem, sed praeter viam currendo errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum et in via currendum. Qui praeter viam currit, inaniter currit, immo ad laborem currit; tanto plus errat, quanto praeter viam currit. Quae est via, per quam currimus? Christus, qui dixit: 'Ego sum via'. Quae patria, ad quam currimus? Christus, qui dixit: 'Ego sum veritas'. Per illum currimus, ad illum currimus, in ipso requiescimus. Sed ut curreremus per illum, extendit se usque ad nos. Et cetera. Idem unde supra: Quid potuerunt plus credere daemones, quam ut dicerent, scimus, qui sis; filius Dei, sanctus Dei? Quod dixerunt daemones, hoc dixit et Petrus. Eadem verba, non idem animus. Et unde constat, quia Petrus hoc cum dilectione dicebat? Quia fides christiani cum dilectione Dei est, daemonis autem sine dilectione. Quomodo sine dilectione? Hoc dicebant daemones, ut Christus ab eis recederet. Namque antequam dicerent: 'Scimus, qui sis, filius Dei, quid nobis et tibi est', dixerunt: 'Quid venisti ante tempus perdere nos?' Aliud est ergo confiteri Christum, ut teneas Christum; aliud confiteri Christum, ut repellas Christum a te. Ergo videtis, quomodo hic dicit, qui credit, propria quaedam fides est, non quocumque modo communis cum multis. Nemo hereticorum dicat vobis: et nos credimus. Ideo enim de daemonibus exemplum proposui, ne gaudeatis ad verba credentium, sed exploretis facta viventium. Quid est credere in illum? 'Et omnis qui diligit genitorem, diligit eum, qui genitus est ab eo'. Statim fidei coniunxit dilectionem, quia sine dilectione fides inanis est. Cum dilectione fides christiani est, sine dilectione fides daemonis; qui autem non credunt, peiores sunt quam daemones et tardiores. Omnis qui diligit patrem, diligit filium. 'In hoc cognoscimus, quia diligimus filios Dei'. Filios Dei dixit, qui filium Dei paulo ante dicebat, quia filii Dei corpus sunt unici filii Dei. Et cum ille caput, nos membra, unus est filius Dei. Ergo qui diligit filios Dei, filium Dei diligit, et qui diligit filium Dei, Patrem diligit, nec potest quisquam Patrem diligere, nisi Filium diligat. Et qui diligit Filium, diligit filios Dei. Quos filios Dei? Membra filii Dei. Et diligendo fit et ipse membrum et fit per dilectionem in compage corporis Christi, et erit unus Christus amans se ipsum. Cum enim se invicem amant membra, corpus se amat, 'et si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; et si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra'. Et quid secutus ait? 'Vos autem estis corpus Christi et membra de membro'. 'Qui enim non diligit fratrem suum, quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potest diligere?' Extende caritatem per totum orbem, si vis Christum amare, quia membra Christi per orbem iacent. Ubi esse debes, ut sub capite sis? Si in corpore non es, sub capite non es. Quid prodest, quia credis et blasphemas? Adoras illum in capite et blasphemas in corpore. Amat ille corpus suum. Si tu te praecidisti a corpore ipsius, caput non se praecidit a corpore suo. Sine causa me honoras, clamat tibi caput desuper; sine causa me honoras. Tamquam si vellet aliquis tibi osculari caput et calcare tibi pedes, forte caligis clavatis contereret pedes tuos volens tibi tenere caput et osculari: nonne inter verba honorantis clamares et diceres: Quid facis homo? Calcas me; non diceres: Calcas caput meum, quia caput honorabat, sed plus clamaret caput pro membris calcatis quam pro se, quia honorabatur. Nonne clamat ipsum caput: Nolo honorem tuum, calcare iam me noli? Iam tu dic, si potes, quare te calcavi? Dic illud capiti: Te osculari volui, amplecti volui. Sed non vides, o stulte, quia, quod vis amplecti, per quamdam compagem unitatis pervenit ad id, quod calcas? Susum me honoras, iusum me calcas. Plus dolet quod calcas, quam gaudet quod honoras, quia et quem honoras dolet pro eis quos calcas. Quomodo clamat lingua: Dolet mihi? Non dicit: Dolet pedi meo, sed 'dolet mihi' dicit. O lingua, quis te tetigit, quis stimulavit, quis pupugit? Nemo, sed coniuncta sum eis, quae calcantur. Quomodo vis non doleam, quae non sum separata? Ascensurum caput in caelum, quia vidit multos honoraturos se, quia ascendit in caelum, et vidit, quia honor ipsorum inutilis est, si conculcant membra sua in terra: ne quis erraret et, cum adoraret caput in caelo, calcaret pedes in terra, commendavit membra in terra, dixit, ubi essent membra ipsius, dixit verba novissima et discessit. Post ipsa verba non est locutus in terra. Iam non invenis loqui Christum in terra, invenis illum loqui, sed de caelo. Et de ipso caelo quare? Quia membra calcabantur in terra. Persecutori enim Saulo dixit: 'Saule, Saule, quid me persequeris?' Ascendi in caelum, sed adhuc in terra iaceo; hic ad dexteram Patris sedeo, ibi adhuc esurio et sitio et peregrinus sum. Quomodo ergo corpus suum commendavit in terra ascensurus? Discipulis suis respondit: 'Accipietis virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos, et eritis mihi testes in Ierusalem et in omni Iudaea et Samaria et usque in totam terram. Ecce qua iaceo, qui ascendo; ascendo enim, quia caput sum; iacet adhuc corpus meum. Qua iacet? Per totam terram. Cave ne percutias, cave ne violes, cave ne calces. Novissima verba Christi sunt ista ituri in caelum. Fratres, cogitate visceribus christianis, si heredibus carnalibus novissima verba morituri patris plus sunt dulcia, plus grata et maioris ponderis mox ituri in sepulchrum: heredibus Christi qualia debent esse verba novissima non redituri in sepulchrum, sed ascensuri in caelum? Et si plus custodiuntur a filiis novissima verba morientis patris, cuius cadaver in sepulchro sine sensu iacet, quid sibi sperant illi, qui verba novissima sedentis in caelo non custodiunt, videntis desuper, an contemnatur, an non contemnatur, illius qui dixit: 'Saule, Saule, quid me persequeris?' Qui servat ad iudicium, quicquid videt pati membra sua, quibus gravior et intolerabilior est machera linguae hereticorum quam ferri paganorum.
──────── CAP. XXX: Recapitulatio praemissorum verborum sancti Augustini. ────────
In quibus praecipui doctoris claris sententiis necesse est ad cor redeant praevaricatores novi mandati, quicumque heretici et prae omnibus symoniani, qui ex accepta virtute Spiritus sancti faciunt sibi propostam ad solum negotium saeculi, non ad aliquod testimonium Christi, qui ipsam Spiritus sancti virtutem ascensurus ad hoc solum suscipiendam suis discipulis asseruit, ut resurrectionis eius et caritatis ubivis terrarum testes sint. Sed perversissimi hominum conversi in arcum perversum eum, a quo intensi sunt, inpetunt et percutiunt, ubi divitias gratiae eius, quas iussi sunt omnibus gratis sicut acceperunt exponere et erogare, ad pretium distribuere praesumunt. Sic ingrati Christo contra eum suis donis pugnaturi insurgunt et fidelibus eius tanquam membris ipsius pessimas et insanabiles plagas imponunt, quia ad ipsum, qui caput suorum est, pertingere nequeunt. Quem etsi labiis se nonnumquam velle honorare fingunt, iniuria est illi, non reverentia totum quod agunt, quandiu fideles eius sua per-
fidia tamquam fures et latrones interimunt. Quod velut oves simplices sub simulato pastoris sibilo seductas sibi convocant sicque nunc furtim, nunc raptim diabolo gregatim immolant, dum consentiunt, ut ab eis ematur, quod non aliter accipitur, nisi ut gratis detur. Quo contagio pauculae oves morbidae totum gregem contaminant, dum carnales aliqui morbo ambitiosae avaritiae attacti pabula caelestis doctrinae fastidiunt et oculis pastoris se per devia vitiorum subducunt et abscondunt. Quapropter a latrocinantibus symonianis velut solivagae oves inventi quantocius prae nimietate morbi sui concordant eorum voluntati. Occidere enim volunt illi, mori isti; quaerunt illi interficere, isti non vivere; illi perdere, isti perire. Sic illi et isti et ad suam perditionem et totius ecclesiae contagium de Spiritu sancto carnale vel saeculare excogitant et faciunt mercimonium. Quorum persecutio gravior Christo est quam quorumlibet paganorum, qui publica saevitia et transitoriis plagis debachantur in christianos, quam istorum, qui occulta conspiratione sub signo pacis sempiternas mortes inferunt. Quodsi Christus perpeti nequivit persecutionem membrorum suorum, quin de caelo Saulo eum ignoranti et zelum Dei, quamvis non secundum scientiam, habenti inclamaret visumque communem auferret, quid putamus fiet istis, qui confitentur se nosse Deum et rectores ecclesiae ipsius, et tamen zelo diabolico inflammati scienter non desinunt innumeras fidelium animas persequi et iugulare? Et si Saulus pro corporali persecutione tanto impetu percellitur, quanto putas isti pro spirituali percelluntur? Unde ille iure amisit ad tempus oculos corporis, isti autem cordis, ut deinceps ipsi caeci duces caecorum effecti cum suis sequacibus cadant in foveam eternae perditionis. Qui si se caecos cognoscerent, sicut ait Dominus similibus eorum, peccatum non haberent, quia fructus dignos poenitentiae facere solliciti quaererent. Nunc autem quia dicunt: Videmus, peccatum eorum manet; quibus de caelo Dominus totiens clamat, quotiens per servos suos, in quibus quasi in caelis habitat, verbis sanctarum scripturarum praesumptionem illorum increpat; qui quoniam nunc non auditur, postmodum sicut fortis et potens a secretario suo ad publicum egredietur et sicut vir praeliator suscitabit zelum, vociferabitur et clamabit, super inimicos suos confortabitur, quibus tunc dicet: Tacui semper, silui, patiens fui, sicut parturiens loquar, haec enim fecistis, et tacui. Unde, quia paulatim et partim dissipastis gregem meum et absorbuistis, dissipabo vos et absorbebo simul.
──────── CAP. XXXI: De malitia symonianorum, et quod peiores sint latronibus et sine aliqua fide Dei. ────────
Adversum quos falsos testes, quos iam impassibilis Iesus, sed adhuc tales patiens in passionibus ecclesiae suae, quales prius passus est, in se interpellat Patrem, dicens per psalmistam: Ne tradideris me in animas persequentium me, quia insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Quos quantulamcumque scintillam dilectionis Dei et proximi retentare impium est credere. Dilectio enim Dei et proximi propria et specialis virtus est piorum atque sanctorum, cum ceterae virtutes bonis ac malis possint esse communes. Quae qualiter potest inesse illis, qui Deum sic despiciunt, ut eum etiam vendere quolibet pretio laborent, et proximum sic oderunt, ut ab eo viscera sua omnino claudant, ne gratis accipiat, quod illi per ipsos divina gratis dari voluit et iussit largitas? Qui si etiam substantiam mundi huius habentes proximo necessitatem patienti viscera sua clauderent nec de suo aliquid gratis darent, quomodo caritas Dei, quae nonnisi geminata est, in eis maneret? Sed isti non solum de suo nichil dant, sed ut dent quod a Deo gratis dandum gratis acceperunt, infelicem proximum bonis omnibus corporis et animae spoliant, sic contra caritatem obdurati, ut nec os Deo aperiant pro caritate illius vel proximi nisi interventu nummi dati vel pacti. Et o quanti peiores latronibus pessimis, qui simul animam corpusque proximi dilaniant, cum alii latrones sic corpus occidant, ut animam occidere nequeant. Constat ergo eos nil caritatis Dei, quem non vident, habere, qui tam pessime norunt proximum, quem vident, diligere; quem si aliquotenus pro Deo et in Deo diligerent, iam heretici non essent, etiam si carnalissimi et criminosi essent, quia necessario tantum rectae fidei, etsi minimae, quantum verae dilectionis haberent. Sed quoniam neutram habent, heretici et antichristi sunt, qui negant Iesum in carne venisse. Cur enim Iesus venit in carne, nisi ut ex diversis qualitatibus hominum atque ex omnibus nationibus gentium per nimiam caritatem, qua posuit pro illis animam suam, exhiberet sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam vel aliquid eiusmodi, in qua una columba, sua amica, sorore et sponsa inmaculata quiescente, immaculatus ipse sponsus requiesceret atque in regnante regnaret, sicque omnibus suis in se ipso uno consummatis, unus ipse Deus omnia in omnibus esset? Cui mirabili et desiderabili unioni prae ceteris invident et insidiantur, qui Spiritum sanctum, quo tanta diversitas membrorum sub uno capite Christo irreprehensibili et incomprehensibili compositione coadunatur, compaginatur et unitur, vendere non verentur. Ipse enim tamquam violentissimum et ferventissimum bitumen aut gluten caritate, quam in sanctorum cordibus diffundit, corpus Christi per nexus et iuncturas aptas formatum et praeparatum conglutinat et coniungit crescereque facit in augmentum Dei, ubi ex diversae professionis et conversationis hominibus unum corpus et unum spiritum secundum vocationem, qua vocati sunt, in una spe efficit. Quem dum velut efficacissimum glutinum fabricae Dei isti heretici surripere praesumunt, quantas et quam miserabiles ruinas faciunt? In quibus, ceu in parietinis solet, nil iam repperietur ordinatum, nil non confusum. Quibus iam nullus inest decor, nisi urticarum et veprium, libidinis videlicet atque avaritiae squalor et serpentini latibuli horror.
──────── CAP. XXXII: Qualiter heretici a Deo fornicantes faciant et alios fornicari. ────────
Ecce qualiter fornicantes a Deo et profani symoniani maculant et destruunt illam gloriosam, quam, ut sine macula esset, Christus mundavit lavacro aquae in verbo, et ut sine ruga efficeretur, rugas eius in crucis extendit patibulo. Quam proh dolor! nunc impune fornicatores maculant, dum lavacrum illius et ceteras divinorum sacramentorum species ad conservandum decorem sibi caelitus concessas contagio suae immunditiae contaminant et sua negotiatione evacuant; quam nichilominus corrugant, dum simplicem eius intentionem velut nitidam cutem duplicitate suae calliditatis deturpant, ut merito sponsus ille speciosus forma prae filiis hominum comminetur huic speciosissimae sponsae suae, cuius super omnia specie delectatur, ne vagari incipiat per greges sodalium eius, hereticorum scilicet, qui greges aedorum suorum pascendo se amicos sponsi mentiuntur sponsamque non sponso, sed sibi zelantes nil nisi adulterium meditantur. Unde iuxta expositionem beati Ieronimi sponsus eidem sponsae suae in Canticis canticorum comminatur et dicit: Aut cognosces temet ipsam, quoniam regis es sponsa et formosa et a me facta formosa, siquidem ego mihi exhibui gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam: aut scito, quia, si te non cognoveris et tuam nescieris dignitatem, patieris haec quae secuntur. Quaenam ista sunt? 'Si non cognoveris temet ipsam, o pulchra in mulieribus, egredere tu in vestigiis gregum, et pasces' — non greges ovium, non agnorum, sed — 'edos tuos'. Statuit quippe oves a dextris et a sinistris hedos. 'Si non cognoveris temet ipsam, o pulchra in mulieribus, egredere tu in vestigiis gregum, et pasce hedos tuos in tabernaculis pastorum'. In vestigiis, inquit, pastorum novissima fies, non inter oves, sed inter hedos tuos, cum quibus habitans non poteris mecum, id est cum bono esse pastore. 'Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te. Si vis intellegere, o sponsa, quomodo scire te debeas, cognosce, cui te comparaverim, et tunc videbis talem te esse, quae turpari non debeas, cum tuam speciem cognoveris. Quid est igitur: 'Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te?' Scio equitem sponsum, propheta dicente: 'Et equitatio eius salus'. Assimilata es ergo equitatui meo in curribus Pharaonis. Quantum differt equitatus meus, qui sum Dominus, et demergo in fluctibus Pharaonem et christatos eius et ascensores et equos eius et currus eius: quantum, inquam, differt equitatus meus ab equis Pharaonis, tanto melior es omnibus filiabus tu sponsa, tu ecclesiastica anima omnibus animabus, quae si non sunt ecclesiasticae. Igitur ecclesiastica es anima, omnibus animabus es melior; si non es melior, non es ecclesiastica. Qua de re, ei mihi! quantum vereor, ne iuxta hanc tam prudentis viri sententiam sponsus ille caelestis sponsae suae, scilicet nostrae catholicae, impudenter iam diu per hereticorum mandras vaganti exacerbatus det libellum repudii eique irrevocabiliter dicat: Egredere et abi post vestigia gregum et pasce hedos tuos iuxta tabernacula pastorum. Sic enim se ignorare videtur, ut profanis pastoribus per devia adhaerere et commorari non revereatur, qui nil nisi haedos pascere noscuntur, de quibus etiam negotiantur. Unde summopere cavendum, ne haedorum lascivia hircorumque petulantia castitas eius ex assiduitate cohabitationis periclitetur, sicque adulteris paulatim in sponsi cubili admissis usque ad verticem constupretur, nec iam pascat agnos, quos consentiendo et communicando hereticis facit haedos ad sinistram ponendos; ex quibus interim adolescunt ductores et patres eorum petulci hirci sorte perventuri cum multis maledictionibus et totius populi catholici peccatis capiti et fronti eorum inprecatis ad partem diaboli a Deo deserti, in cuius inferno nullus est, qui confiteatur Domino. Accipient ergo cum haedis suis sortem, desertum maledictionis, qui refugerunt possidere sortem sibi assignatam, paradisum benedictionis. Fient clerus diaboli et synagoga satanae, quia recusarunt clerus Dei et ecclesia esse. Quod incomparabile malum dum vigilanter non cavetur, tantos sine intermissione infert ecclesiae Dei defectus, ut velut luna in suo menstruo seu interlunio, quamvis integra sit, aut minima aut nulla videatur. Quod ei iccirco accidit, quia se ignorare etiam correpta et commonita non erubescit. Unde iusto Dei iudicio, quae se ignorat, adeo et suis ignoratur, ut iam a pluribus, an sit aliqua, dubitetur.
──────── CAP. XXXIII: De diminutione ecclesiae et hereticorum multiplicatione. ────────
Sic invisceratis sibi mortiferis humoribus symoniacae hereseos pectus catholicae premitur, sic sententia illius gravatur, sic intestino et domestico illius bello confunditur et atteritur, ut sponsa illa vix semiviva iam extremum palpitet ac velut capacissima navis mox demergenda tabulas iam sonantes laxet vel sicut populosa quondam civitas a sese impugnata et expugnata tandem laboret vixque alicuius suorum salutem speret. Quae quia modica spernit, paulatim decidit ad hoc, ut iam poene ignoret, ubi sit et cuius sit, solo Deo inter tot milia venditorum et emptorum pessimorum cognoscente, qui eius sint, quibus etiam quotidie blande et familiariter in aure cordis inquit: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum, vendite quae possidetis et date helemosinam. Facite vobis sacculos, qui non veterascunt, thesaurum non deficientem in caelis, quo fur non appropiat, neque tinea corrumpit. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit. Sed o Iesu, pastor bone, quam pauculus apparet nunc istorum agnorum tuorum numerus inter haedorum innumerales coetus! Ita iam superatus lenissimus tuus Iacob ab hispido et hirsuto fratre uterino, ut secundum Isaiam haedis pascendis vepres et spinae sint in omni terra, et pauculis agnellis vix aliqua supersint pascua. Vere adest nobis dies illa ab eodem vate sic praedicta: Et erit in die illa, attenuabitur gloria Iacob, et pingues carnes eius marcescent; et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et brachium eius spicas leget, et erit sicut quaerens spicas in valle Rafaim. Et relinquetur in eo sicut racemus et sicut excussio oleae duarum aut trium olivarum in summitate rami sive quattuor aut quinque in cacuminibus eius: dicit dominus Deus Israel. Deinde in ipsa paucitate sua quid diminutionis adhuc incurrat catholica, subiungit idem propheta: Propterea plantabunt plantationem infidelium et germen alienum seminabunt. Heu, heu, heu, domine Deus, parce, parce populo tuo, et ne des hereditatem tuam in perditionem! Propitius esto, obsecro, quiesce! quis suscitabit Iacob, quia parvulus est? Imminuti enim sumus plus quam omnes gentes, et insuper quos tibi plantamus fiunt infideles, et germen alienum seminamus, quia iuxta lamentum Hieremiae, quos educamus et enutrimus, inimicus noster consumit eos. Et o vel soli consumerentur! Sed, quod gravius est, ecclesiae utero geniti et lacte eius nutriti sunt, qui postmodum ab ea ad perfidum Symonem cum maternis armis transeunt et adversus illam crudeliter insurgunt et fratres quondam suos deceptos cum periculo matris sub pace interimunt. Quid ergo tanto odio tantaque pertinacia ecclesiam Christi, pro qua sola venit in carne, sine intermissione dilaniant, Christum venisse in carne non negant? Nam si beatus pater Augustinus asseruit Arrianos, Macedonianos, Catafrigas et Novatianos negare Christum in carne venisse, eo quod de divinitate sentiendo prava ecclesiam eius sua insolentia discindunt, multo magis symoniani, qui non solum de Deo prava sentiendo, sed etiam de ecclesia eius negotiando eam et quicquid illius est poene ad nichilum, quantum in eis est, redigunt. Et certe Arriani, quamvis Filium et Spiritum sanctum minorem Deo patre et creaturam perverse dicant, non tamen utrumlibet vendere se posse aestimant, quod nec ipsi Macedoniani, quamvis Spiritum sanctum minorem Patre et Filio atque creaturam maligne dicant, sed nec Catafrigae, licet asserant Spiritum sanctum in Montanum suae sectae auctorem substantialiter venisse. Qua de re sole clarius constat, symonianos plus omnibus his negare Christum in carne venisse, qui ore quidem Spiritum sanctum Patri et Filio per omnia coaequalem dicunt, quem tamen quotidie vendere se posse credunt, in eo quod visibilia ipsius sacramenta impudenter vendunt.
──────── CAP. XXXIIII: Quanto perniciosiores omnibus hereticis sunt symoniani. ────────
Quanto excusabilius hoc negotium agerent Arriani et Macedoniani et pretio Spiritum sanctum vendi posse crederent, quem creaturam praedicarent? Magis enim consequens est creaturam posse vendi quam creatorem et sanctificatorem mundi. Ad haec multo tolerabilior eorum furor, quos magis contra catholicam armabat manifestus terror quam fictus amor, quosque publica confessio clamabat cavendos; quibus tanto intolerabiliores symoniani sunt, quanto blandiores et occultiores, quos et catholicos putamus ex confessione et patres vel amicos ex blanda vel pacifica admonitione vel salutatione, quam sic student suae perversitati optendere, ut credantur blandiores esse blandissimis, cum nullatenus quiescant populum Dei tanta mala non sentientem, quin potius illis arridentem et applaudentem, interimere, quos peiores pessimis Arrianis, sicut superius aperte monstratur, sancta septima synodus inreprehensibili et autentica sententia diffinivit. In quorum comparatione boni possunt putari etiam Novatiani, qui mirae continentiae et acerbissimae disciplinae secta elati, digamos et pro criminibus poenitentes dogmatizant ab ecclesia non debere recipi, cum in omnibus aliis nullomodo contradicant catholicae fidei. Sed quia hoc suo scandalo ecclesiam scandalizant et dividunt, negant et ipsi in carne venisse Iesum Christum, non ore, sed sicut pene omnes alii heretici, actione. Itaque si Novatiani ex nimia iustitia notati negant Christum in carne venisse, vel leviter dubitandum est, symonianos negare Christum in carne venisse, qui plus quam diabolica elatione repleti non iam se aequales Deo rapina, sicut diabolus, sed superiores arbitrantur, quem a se posse distrahi pretio sic opinantur, ut etiam profiteantur? Qua utique vesania non solum ecclesiam Dei scandalizant, sed, quod nullotenus est ferendum, sic supplantant, ut pignus eius, scilicet Spiritum sanctum, quo signata est in die redemptionis, et a quo sanctificatur et vivificatur, ei penitus extorqueant, dum se in ministros iustitiae transformant. Quos quis audet vel somniare in Spiritum sanctum credere, quem plus quam milies aggrediuntur vendere; et potest hoc credi de quamlibet vili servulo, ut totiens venditum iri patiatur aequo animo et non magis fuga vel quolibet periculo eligat carere tam fastidioso dominio tantoque ludibrio? Sed proh nefas! huic tam probroso vinculo et iniuriae nec vilissimis servorum tolerabili spiritus libertatis creditur obnoxius et ad votum parere se vendentibus, quorum spinae in ortu suo mollitiem herbae praetenderunt, sed iam olim adultae ramnum intellegunt. Numquid enim non conatus perfidi Symonis quasi mollis herba fuit ad comparationem actus sequacium eius nostri temporis? Siquidem ille, licet Spiritum sanctum ad hoc emere voluerit, ut carius venderet, suam tamen et non alienam pecuniam propter hoc obtulit, sicut etiam beatus Petrus eidem respondendo ostendit dicens: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Cuius propinquiores sequaces hoc ipsum fecisse noscuntur, quando solummodo ex proprio censu vel ex paternis seu amicorum facultatibus vel possessionibus ecclesiasticos gradus mercatum iri moliebantur, ob eam causam maxime, ut, qui prius fuerant potentes et nobiles ex saeculari copia, potentiores quoque et nobiliores ceteris supereminerent ex dignitate ecclesiastica. Nam nil magis potentia optat sibi omnis rationalis anima, sive sana sive insana; quam utique potentiam sana quaerit adipisci adhaerendo domino Deo et spem suam in ipso ponendo exemplo angelorum sanctorum, qui perstiterunt; insana autem elongando se a Deo et in se confidendo vel de se praesumendo exemplo refugarum spirituum, qui ab initio corruerunt, quorum princeps, ut propheta indicat, prius quam caderet, in corde suo dicebat: In caelum conscendam, super astra caeli exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero altissimo.
──────── CAP. XXXV: De nativitate et incremento symoniacae hereseos. ────────
Verum haec cretata ecclesiasticae dignitatis ambitio ab ipso tempore apostolorum usque ad tempora Christianorum principum immanitate persecutionum deterrita disparuit. Quia primus omnium et gravioribus tormentis subiciebatur, qui primus rector et potentior ceteris videbatur. Simul vero pax est reddita christianis in tantum, ut ipsi etiam imperatores augustum verticem cunctasque terreni imperii infulas sacerdotum Christi submitterent vestigiis, pestis illa antiqua rediit, tantamque potentiam et gloriosum, in quo cum Christo sancti iam regnabant, regnum et sacerdotium videns obstupuit, cui dominari et principari solito cupida, quia veritate, cuius particeps non est, nequivit, fallacia sibi praeripere maluit. Unde quod catholica ecclesia promeruerat Dei gratia, ambitio symoniana optinere quaesivit pecunia; non ut in catholica velut adoptionis filius subesset gratiae Dei ac deserviret, sed ut praesumptionis tyrannus praeesset ac imperaret. Et hoc prius suo vel suorum tantum pretio, sicut praediximus, consequi moliebantur, ut vel minimae parti ecclesiae principarentur; interdum et ingentes possessiones suas hac de causa possessionibus ecclesiasticis adiungebant atque sub talis commodi optentu negotium suae ambitionis exercebant, ut putaretur ab indoctis principatus talium non solum nil officere, sed et plurimum ecclesiae Dei proficere, quam, ut vel sic impetrarent ei praeesse, ditabant sua peculiaritate. Verum quia, sicut suis bonitas gradibus progreditur, sic et malitia suis, tandiu fucus hic quantulumcumque excusabilis negotiationis ecclesiae adhaesit, quandiu aliquis status christianitatis vel honestatis progenitoribus nostris insedit. At ubi peccatis praevalentibus ignorantiam Dei prorsus incurrerunt, omnem colorem excusationis vel qualiscumque honestatis abiecerunt nec iam palliare suam avaritiam curarunt, sed exertis brachiis palam saevire permiserunt, quae pessimam libertatem tandem adepta ad hoc cupidos ecclesiasticarum dignitatum impulit, ut iam crumenis suis vel suorum seu facultatibus nil prorsus demant aut subtrahant, sed totum pretium datum vel promissum ex reditibus vel possessionibus ecclesiarum, quibus praeponuntur, corradant. Inde passim et maxime per totam Italiam videntur ecclesiae Dei et monasteria seu reliqua religiosa loca, quaedam a fundamentis destructa et eversa, quaedam etiam effossa, quaedam adhuc semirutis tectis et ruinam sui minantibus parietibus horrida, quaedam desolata ab hominibus, bestiis tantum noxiis et volucribus immundis relicta, quaedam frutectis et urticis repleta, quaedam et si adhuc videntur muris et aedificiis exterius stare et inhabitari, omni tamen decori suo atque interiori ornatu tam in libris quam et in ecclesiastici ministerii vasis et vestibus inveniuntur spoliata, ut ex multis, quae devota antiquitas piis locis conquisierat vel paraverat, ne qualecumque supersit psalteriolum aut fictile Samiolum seu corporale linteolum. Quaedam etiam multis et variis praediis, castris, municipiis, familiis et peculiis olim inclita, nunc ne agellulum quidem nec tuguriolum nec mancipiolum nec asellulum vel haedulum, sed nec quicquam eorum quae possederant retentant, in tantum ut ipsa sanctuarii atria et Christianorum cymiteria alienus agricola sibi aret atque excolat messibusque vel vitibus repleat.
──────── CAP. XXXVI: Qualiter symoniaci non solum res ecclesiae, sed ipsos quoque principes cum populis diabolo vendunt. ────────
Taliter multorum sanctorum et religiosorum Christianorum ossa ab ipsis bustis suis indifferenter extrahuntur et tanquam irrationalium animalium ossa super faciem terrae nuda et abiecta relinquuntur. Me miserum, memini frequenter me vidisse intra ipsos parietes pavimenta quoque nobilium quondam basilicarum exarari et seri seu pecora stabulari. Et his tantis cladibus non tantum Wandalus, Gothus, Hunus, Langobardus aut Ungarus est auctor, quantum symonianus hostis, qui mobiles et immobiles seseque moventes res venerabilium locorum sic vendendo et propinquis et extraneis donando dilapidat et dissipat, ut nil sibi nec posteris suis praeter lacrimas relinquat. Qui utinam vel illa tantum, quae ab antecessoribus suis parata invenit et prae manibus suo tempore habet, diriperet et non etiam illa, quae necdum habet. Decimas enim et oblationes vivorum et defunctorum atque cunctos redditus, quos post se usque in finem saeculi ecclesia erat habitura, per diabolicos contractus saecularibus hominibus vendit aut donat et, quibuscumque modis et conditionibus potest, perpetuo alienat, ut Deo post in futuris generationibus servituri suamque et aliorum salutem operaturi nichil omnino sibi relicta nec ad victum unius horae nec ad vestitum nec ad diversorium sub nocte inveniant. Inde libelli in saecularium manibus, inde diversa cartarum monimenta et instrumenta subscriptionibus talium male cauta, quibus evacuantur ecclesiarum Dei antiqua cyrographa et canonica privilegia; et iuri laicorum usque ad finem saeculi addicitur et confirmatur omnis possessio ecclesiastica. Nequeunt iam catholicorum pontificum decreta vel privilegia conscriptionibus horum hereticorum obviare, nequeunt ulli canones aut ullae synodi sanctorum patrum iam praevalere, nequeunt ulla edicta et praecepta imperatorum vel leges religiosorum principum iam obsistere. Ita praevaluit adversarius, ut iam ante eum subsistere non possit clypeus, non torax, non hasta, non gladius. In stipulam ei omnis armatura vertitur, quia nec defensionem nec vindictam aliquam veretur. Deridet enim vibrantem astam nec reputat tubae sonare clangorem, quia pro ludibrio habet spiritualem comminationem seu sententiam, quae velut asta ferit eminus, et carnalem condempnationem, quae cominus; sic floccifacit anathema cuiusvis sacerdotis, sic leges cuiuscumque terreni principis; propter eos quamlibet vilis homo dedignetur restituere piis locis vel passum pedis ex omnibus, quae illi hereticus propria manu confirmavit. Sic quod prius fuerat furtum quodque gradatim factum est latrocinium, ad tantam iam pervenit tyrannidem, ut, quicumque seu ecclesiis seu civitatibus principari quaerit, non prius id adipiscatur, quam ipsi quoque plebeculae libellos hereticorum et sacrilegorum se observaturum et defensurum iuramento et scripto confirmaverit. Parum videtur hoc exigi ab inferioribus potestatibus, ab ipsis summis hoc exigitur imperatoribus. Nec prius licet eis imperii insignia suscipere, quam iuraverint se non solum scripta illa non cassatum, sed etiam defensum iri. O libertas et pietas Romanae reipublicae! O liberalitas et potestas maiestatis imperatoriae! Cogitur summus princeps iurare, ne leges religiosorum principum ante se vel suas debeat observare, sed potius evacuare. Vult sibi reddi quae sunt caesaris ab his, qui contradicunt Deo reddi quae sunt Dei. Videat, quaeso, quale sibi sit illud imperium, quod eum repente efficit ex christiano paganum, immo peiorem pagano, quia apostatat a Deo; cum perversis enim efficitur perversus et cum sacrilegis sacrilegus et ideo morte dignus, quia consentit talia facientibus, qui iam non est dicendus perversis consentire, sed revera, ut peiora faciant, imperare, quibus licentiam suo iuramento administrat impune retinendi, quae invaserant, et audaciam impune invadendi, si qua restant. Si enim, ut philosophus allegat, qui [non] prohibet peccare, cum possit, imperat, multo magis ille, qui non solum non prohibet, cum valeat, sed insuper iurat ne aliquando prohibeat; qui Deo et sanctis apostolis sacerdotibusque eius nichilominus iurat se prohibiturum talia atque defensurum ecclesiastica bona. Exploret qui potest, qualiter et qua hunc laberinthum evadat, scilicet iurare, ut talia prohibeat, et iurare, ne prohibeat; hic iurare, ut bona ecclesiarum defendat, illic iurare, ne defendat.
──────── CAP. XXXVII: De inaestimabili malitia hereseos, et quali bestiae in Apocalipsi comparetur. ────────
Sic populi malitia suaque ignavia summi principes excaecati opera Dei, quam terribilis sit in consiliis super filios hominum, videre neglegunt ideoque cum eis, quos regere, et sub eis, quibus praeesse debuerunt, in foveam sempiternae mortis corruunt. Quibus paganorum principes tanto sunt liberiores et superiores in ipsis quoque tormentis, quanto liberaliores et promptiores suum cuique ius conservandi et restituendi in rebus mundanis. Siquidem illi privilegia pontificibus suae, ut credebatur, religionis et templis devota largitate conferebant potentique manu suo tempore defendebant et in futuro legibus suis munimenta contra quarumlibet diminutionum seu alienationum casus eis providebant, quorum industriam a superstitione ad religionem maximus Constantinus retorquens privilegia, quae illi suis sacerdotibus et delubris, Christi ecclesiis concessit eorumque ministris, quod et sui posteri, quotquot orthodoxi extiterunt, agere usque ad haec periculosa tempora studuerunt. Et o quanto tolerabilior Christi ecclesiis Arriana seu Eunomiana vel Euticiana sive quaecumque alia heresis! quia, quamvis sua rabie tanquam lupus oves Dei diripiant et dispergant, caulas tamen et pascua earum auferre non curant, sed post se relinquunt, ubi residuae et futurae oves commaneant et unde vivant. Nonnulla enim consolatio praeteriti vel praesentis damni est catholicis, ubi parum aut certe nil victus et vestitus minus est eis. Sic post Auxentium Arrianum Ambrosius catholicus sibi relictum repperit Mediolanensis ecclesiae stipendium et diversorium. Sic post Maximum Cinicum Nectarius. Sic post Dioscorum Proterius. Et si reliquas hereseon bestias recenseas, nullam invenies pernitiosiorem hac, quae sic oves Christi diripit, ut post se victuris nec caulae nec pascua supersint. Profecto haec non solum dentibus ferreis et magnis omnia comedit et comminuit ac suis pedibus reliqua proterit velut bestia illa, quae Romanum imperium praefiguravit, sed flamma insuper ex se exeunte nil ante se inconsumptum relinquit; unde si propheta nomen illius stupore potentiae et immanitatis perculsus reticuit, cum aliarum quamvis terribilium nomina non praetermiserit, cui bestiae haec assimilabitur, aut quo nomine vocitabitur, quae dissimilior et crudelior omnibus invenitur? Attamen licet illam, quae quarti regni prophetia extitit, Daniel, hoc est iudicium mei Dei, exceptis dentibus et pedibus, nec nomine nec forma ostenderit, Domini gratia tamen, id est Iohannes, hanc, quae hereseos prophetia extat, in sua Apocalipsi nomine tantum suppresso acsi visibilem omnibus effigiavit dicens: Et vidi bestiam aliam ascendentem de terra, et habebat cornua duo similia agni, et loquebatur ut draco, et potestatem prioris bestiae, scilicet quae similis erat pardo, cuius pedes sicut ursi, et os sicut leonis, omnem faciebat in conspectu eius. Et fecit terram et inhabitantes in ea, ut adorarent bestiam primam. Et fecit signa magna, ut etiam ignem de caelo descendere faciat in terram in conspectu hominum. Et seducit habitantes in terra propter signa, quae data sunt illi facere in conspectu bestiae, dicens habitantibus in terra, ut faciant imaginem bestiae. Et datum est illi, ut daret spiritum imagini bestiae, et faciat, quicumque non adoraverit imaginem bestiae, occidatur. Et faciet omnes pusillos et magnos, divites et pauperes, liberos et servos habere caracterem in dextera manu aut in frontibus suis, et ne quis possit vendere aut emere, nisi qui habet caracterem aut nomen bestiae aut numerum nominis eius et cetera. De qua post pauca angelus voce magna dicit hominibus: Si quis adoraverit bestiam et imaginem eius et acceperit caracterem in fronte sua aut in manu sua, et hic bibet de vino irae Dei, qui mixtus est mero in calice irae ipsius, et cruciabitur igne et sulphure in conspectu angelorum suorum et ante conspectum agni, et fumus tormentorum eorum in saecula saeculorum ascendit, nec habent requiem die ac nocte, qui adoraverint bestiam et imaginem eius, et qui acceperit caracterem nominis eius. Porro bestiam illam secundam in subsequentibus vocat pseudoprophetam dicens: Et vidi de ore draconis et de ore bestiae et de ore pseudoprophetae spiritus tres immundos in modum ranarum. Sunt enim spiritus daemoniorum facientes signa, et procedent ad reges totius terrae congregare illos in praelium ad diem magnum Dei omnipotentis. Ecce venio sicut fur. Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet, et ne videant turpitudinem eius. Et post aliqua: Et vidi bestiam et reges terrae et exercitus eorum congregatos ad faciendum praelium cum illo, qui sedebat in equo, et cum exercitu eius. Et apprehensa est bestia et cum illo pseudopropheta, qui fecit signa coram ipso, quibus seduxit eos, qui acceperunt caracterem bestiae, et qui adoraverunt imaginem eius vivi missi sunt hi duo in stagnum ignis ardentis sulphure, et ceteri occisi sunt in gladio sedentis super equum, qui procedit de ore ipsius, et omnes aves saturatae sunt carnibus eorum. Et post haec de gloria sanctorum etiam in praesenti saeculo ita dicit: Et vidi sedes, et sederunt super eas, et iudicium datum est illis; et animas decollatorum propter testimonium Iesu et propter verbum Dei; et qui non adoraverunt bestiam neque imaginem eius neque acceperunt caracterem in frontibus aut in manibus suis, et vixerunt et regnaverunt cum Christo mille annis. Ceteri vero mortuorum non vixerunt, donec consumentur mille anni. Haec est resurrectio prima. Beatus et sanctus qui habet partem in resurrectione prima, in his secunda mors non habet potestatem, sed erunt sacerdotes Dei et Christi et regnabunt cum illo mille annis.
──────── CAP. XXXVIII: Recapitulatio praemissae sententiae ex Apocalipsi. ────────
Quae prophetia apostolica quoniam a sanctis patribus multipliciter et copiose exponitur, hoc tantum inde breviter insinuandum arbitramur, quod bestia prima similis pardo, cuius pedes ursi et os leonis erat, antichristum specialiter portenderit, cuius dominatio mirabili velocitate et callidissima rapacitate proveniet, cuiusque temporalis vita citissimo fine, mensibus scilicet XL duobus, terminabitur. Siquidem pardus est varium, sanguinarium, velox, rapax et praeceps animal, adeo ut saltu in mortem ruat, quia, ut ait Hieremias, non potest mutare varietates suas, cuius pedes pedes sunt ursi; omnes scilicet heretici quamdam speciem humanae sagacitatis quasi divinae rationis mentiti, qui quanto sunt inferiores in antichristi corpore, tanto pernitiosiores. Ipsis enim universorum compages membrorum retinentur et reguntur, ipsis tota moles diabolici corporis sustentatur, ipsis gestatur, ipsis armatur, ipsis passim vagatur, ipsis vestigatur, non ut conteratur, sed ut augeatur, ipsis tanquam solidissimis basibus et columnis attollitur. Ipsos quisquis sequitur, sive paganus sive Iudaeus sive christianus, antichristo mox incorporatur et per eos ad aeternum interitum portatur. Deinde ut dominus Iesus os Patris dicitur et est, sic et ille blasphemus os illius leonis rugientis est, qui circuit quaerens, quem devoret, cui etiam tanquam filio et brachio virtutem suam et potestatem dedit draco, idem qui et leo, ut aperta simul et occulta malitia debachetur in mundo. Sed hereticos, quos incorporatos et pedes eius esse synmista Dei praevidit, in alia bestia specialiter significatos in subsequentibus conspexit, quae ascendebat de terra et habebat duo cornua similia agni et loquebatur ut draco. Omnes enim heretici, qui Christi se esse dicunt, tanquam bestiae de terra ascendunt, quia de soliditate ecclesiae ostentationis vel elationis suae fastu exeunt ad illius marinae belluae, antichristi scilicet, potentia saeculari intumescentis obsequium secundum praesentis apostoli dictum: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Terra enim non incongrue hic intellegitur sancta ecclesia, de qua allegorice ait psalmista: Qui fundavit terram super stabilitatem suam, non inclinabitur in saeculum saeculi. Et Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et universi, qui habitant in eo. Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto eius? Ipsam enim super maria Dominus, id est super elationem et potentiam mundanam, esse fecit. Ipsam super flumina, cupiditates scilicet saeculares, extulit, ut sit iam singularis mons eius pariter et sanctus locus. Ex qua quotquot exeunt, duo cornua similia agni praetendunt, quia aut duo testamenta se recipere aut totidem caritatis praecepta observare aut suam potentiam ad regnum et sacerdotium Christi pertinere aut baptismo eius et cruce se sanctificatos contendunt. Sed in his nullam veritatem praeter solam cornuum agni similitudinem specietenus ostendunt. Unde et locuntur sicut draco, qui in veritate non stetit; qui cum loquitur mendacium, de proprio loquitur, quia mendax est ipse et pater eius, et sicut ille ad hoc tantum locutus est et loquitur, ut homicida fiat: sic et isti ad hoc tantum locuntur, ut homicidae fiant. Qui etiam omnem potestatem prioris bestiae faciunt in conspectu eius, quia aut occulta aut aperta malitia non minus ipso antichristo in homines saeviunt. Quam tamen in conspectu eius faciunt, quia sicut catholici ad Christum referunt, quicquid ipso auctore agunt, ita et heretici ad antichristum, quicquid potestate ab illo data faciunt. Nam sicut sancti prophetae praeierunt ante faciem Domini parare vias eius, sic et isti praecursores facti illius apostatae praeeunt et in conspectu illius faciunt quicquid faciunt. Quod totum nil nisi malum esse potest, etiamsi bonum apparet. Ut enim boni exemplo redemptoris sui dicentis: Ego gloriam meam non quaero et non veni facere voluntatem meam, sed eius qui misit me, quicquid sunt et possunt, ipsi tribuunt, non quae sua sunt, sed quae Christi quaerendo: sic et reprobi sua tantum quaerendo et non Christi, quicquid faciunt in conspectu antichristi faciunt, qui in nomine suo venturus a semet ipso sicut mendax loquetur, gloriam tantum propriam quaesiturus exemplo patris sui draconis, qui ab initio sua tantum quaesivit, ubi propriam sibi sedem exploravit et altissimo similis fore per superbiam concupivit.
──────── CAP. XXXVIIII: Quae sint signa et prodigia catholicorum. ────────
Qualiter autem faciant heretici terram et inhabitantes in ea adorare bestiam primam, beatus Hieronimus, sicut iam superius positum est, sic ostendit dicens: Sicut ydola fiunt manu artificis, ita hereticorum perversa doctrina quodcumque simulaverit in ydolum vertit et facit pro Christo adorari antichristum. Qui quoniam signis, quae faciunt, in conspectu bestiae illius seducunt habitantes in terra, scilicet ecclesiam, pusillos et magnos, divites et pauperes, liberos et servos, etiam Dominus in euangelio sic suis praedicit: Exurgent pseudochristi et pseudoprophetae et dabunt signa et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Et tunc si dixerint vobis: Ecce hic est Christus, ecce illic, nolite credere, nolite ire neque sectemini. Sicut enim prophetae sancti ante adventum Iesu Christi primum, sancti quoque apostoli et imitatores eorum ante secundum dederunt et dant signa et prodigia multa et magna, sic et heretici, qui a Domino dicuntur pseudoprophetae et pseudochristi, utputa antichristi, faciunt ante suum principem antichristum. Sed inquiratur, quae signa et prodigia cultores Christi dederint vel dent, et quae cultores antichristi. Equidem praecones primi adventus Christi omnibus suis actis et dictis sacramenta Christi et ecclesiae eius praetulerunt et praecinuerunt, sicut Moyses in summi pontificis nostri figuram Israheliticum populum per mare rubrum transtulit, manna de caelo cibavit et aqua de petra potavit sacerdotesque et tabernaculum cum omni suppellectili sua non solo sanguine purificavit, sed etiam chrismate sanctificavit. Quae catholicae veritatis imago vel umbra non cessavit, donec advenit veritas ipsa Christus, qui etiam est via et vita. Tunc veritas de terra orta omnes gentes per praecones secundi adventus sui per verum baptisma transfert, pane vivo et vero cibat, vino novo potat et non solum sacerdotes, sed universam quoque ecclesiam suam suo sanguine prius redemptam gratiae suae unctione sine intermissione sanctificat. Et haec quotenus agat, apostolus panem et vinum Christi commendans demonstrat. Quotienscumque, inquit, manducabitis panem hunc et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. Igitur ut interim taceamus de languidis curatis et mortuis vivificatis ceterisque beneficiis seu vindictis, quae etiam signa et prodigia fuerunt et sunt, dicamus aliquid de solo baptismo, sacrificio et unctione, quae nobis videntur principalia et maxima signa et prodigia esse, quia sine his nemo potest Deo vivere. In his itaque nobiscum est a primo adventu suo usque secundum, qui erit in fine saeculi. Haec ita signa sunt, ut sint etiam res. Nam quod sunt et in se habent, significant. Sic visibilis fons baptismatis signum est, quod tamen in se habet rem, scilicet Spiritum sanctum, qui praebet spiritualem et invisibilem ablutionem interiori homini in mente per signum corporale et visibile, quod oculis carnis ostenditur ex ea quae fit in aquam exterioris hominis intinctione. Hoc de sacramentis altaris, hoc etiam dictum puta de unctione sancti chrismatis, hoc de reliquis catholicae ecclesiae mysteriis, quae iccirco mysteria, id est secreta, dicuntur, quia inest eis occulta virtus, quae per rem visibilem quod suum est pro qualitate et ministerio hominum operatur. Secretum enim a verbo secerno veniens seorsum cretum, id est visum, quasi separatum dicitur ab oculis, scilicet carnis, non cordis. Haec quoque sic sunt signa, ut sint et prodigia, hoc est porro dicentia. Sic enim mortem Christi et dispensationem eius praeteritam significant, ut tamen hunc semper vivere et regnare et venturum iudicare vivos et mortuos prophetent, id est porro dicant.
──────── CAP. XL: Quae sint signa et prodigia hereticorum. ────────
Verumtamen signa et prodigia ante primum adventum Christi in hoc differunt a signis et prodigiis, quae fiunt a catholicis ante secundum eius adventum, quia illa sic significaverunt, ut omnino res non essent; ista autem sic signa sunt, ut res quoque essentialiter et vere sint. Restat ergo, ut bestiae illius, quae universalis hereticorum typus est, signa et prodigia quae sint et quem significent vel prophetent, discutiatur; et ante omnia advertatur, quia bestia haec in subsequentibus pseudopropheta appellatur. Quodsi falsus propheta est, signa eius et prodigia sint falsa necesse est; et quae falsa sunt, necesse est falsum tantummodo significent et mendacium. Constat ergo nil veri nec recti signi apud eum haberi, qui nil nisi falsa significat. Sed quae sunt signa, quae bestia illa sibi agenda praesumit? Utique aqua, panis, vinum, oleum et cetera visibilia instrumenta sacramentorum catholicae religionis, quae oculo tenus et specie tenus a Deo usque in finem talibus irato sine aliqua spirituali gratia vel significatione eis permissa sunt. Et o utinam ipsa visibilia sacramentorum instrumenta apud eos vel in suae substantiae aut naturae munditia haberi possent et spiritu immundo carerent! Sed, quod peius est, a spiritu Dei contemnuntur et a spiritu diaboli appetuntur, quo et imbuuntur. In quibus licet exterius videatur aqua, panis, vinum et oleum ac reliqua sacramentorum tanquam victus et vestitus ovium, interius tamen latet rabies dira luporum. Unde Dominus per Osee super decem tribubus speciem hereticorum tenentibus conqueritur dicens: Haec nescivit, quia ego dedi ei frumentum, vinum et oleum, et argentum multiplicavi ei et aurum, quae fecerunt Baal. Et post pauca: Et corrumpam vineam eius et ficum eius, et ponam illam in saltum, et comedet eam bestia agri. Itaque hac arte, his fucis bestia haec facit imaginem prioris bestiae, ut sicut sancti patres suis caerimoniis ante legem et sub lege praefiguraverunt Christum venturum, sic et heretici suis praestigiis antichristum. Nam sicut in antiquis patribus nostris tunc operabatur et nunc in catholicis operatur mysterium sempiternae iustitiae et aequitatis, quae est Christus: sic et in hereticis tanquam in filiis diffidentiae operatur mysterium iniustitiae et iniquitatis, quae est antichristus. Qui si nunc non esset in eis secretus et velatus, non diceret de eius manifestatione apostolus: Ut reveletur in suo tempore, et tunc revelabitur ille iniquus. Nam quomodo catholici quaedam Hebreorum signa retinent, in quibus Dominum velatum essentialiter baiulent et prophetent, sic et heretici quaedam signa catholicorum usurpata exhibent, in quibus antichristum velatum baiulent et prophetent. Cuius imagini etiam spiritum dant, cum eius imitatione mendacio suae praedicationis et defensionis, quibus possunt, commendant. Qui et inter alia signa, quae fingunt, etiam ignem de caelo in terram descendere faciunt, quandocumque instar apostolorum manus alicui imponentes Spiritus sancti gratiam ac consecrationem eum accipere praesumunt. Sed hoc in terra, quam suam dicunt ecclesiam, agere videntur et in conspectu hominum, hoc est carnalium. Sive aliter de caelo ignem in terra deponunt, quando eorum impietas saeculariter prosperatur in tantum, ut etiam electi, in quibus Deus tanquam in caelis habitat, stupore concutiantur ignemque humani zeli in ecclesiam excutiant, dum minus recti corde pacem et habundantiam hereticorum videntes in eos zelant.
──────── CAP. XLI: De saevitia huius bestiae et de caractere Christi et antichristi. ────────
Sed bestia haec, quae prius quasi domestica signis blandiebatur, ut seduceret, in fine velut indomabilis fera rugitu suo et debachatione omnes terret, ne sit qui iam eius saevitiae prae timore mortis obviet. Quod ex una symonianorum heresi liquido potest intellegi, quae prioribus temporibus blanda in tantum visa est, ut vix eius nequitia deprehenderetur. Nunc autem ad tantam feritatem erupit, ut sicut quondam tempore Arrianorum nostri quoque temporis homines publice caesi et facultatibus spoliati, exiliati atque interempti a symoniacis referantur, quod vel verbis caritativis et blandis eos resipiscere monuerint. Sic bestia haec, quae caput quasi mite et agninum protulit, paulatim caudam suam tanquam cedrum stringit, ut iam nulli parcat aetati, nulli sexui, nulli conditioni, nulli professioni, nulli ordini, nulli potestati. A maximis usque ad minimos turmatim ad proelium contra agnum et eius exercitum ducit populos. Et ante se quidem praemittit multos, sed post se innumerabiles trahit in tantum, ut cum his, qui terrena sapiebant, etiam spirituales, qui in ecclesia tanquam stellae in caelo lucere videbantur, cauda draconis, utputa eius sequax effecta, in terram detrahat. Sic ex ambitiosa et spinosa ramno ignis egressus non solas steriles silvas, quae ab oliva, vite et ficu repudiatae eam sibi in regem elegerant, combussit, sed ipsas quoque cedros Libani devoravit. Quam malitiam ut perficere queat, caractere antichristi dextras manus et frontes omnium sibi consentientum notat; quem qui non habuerit, nec vendere nec emere poterit. Forsan inquiritur, caracter hic quis sit, nimirum perfidia, quae et proprie dicitur impietas. Sicut enim fides catholica, quae et pietas dicitur, caracter est Christi, ita et perfidia heretica dinoscitur esse caracter antichristi. Et sicut catholici caracterem Christi dextera manu et fronte praeferunt, sic nichilominus heretici caracterem antichristi. Dextera quippe stigmata crucis Christi gestamus, quam levi motu ipsius dexterae nobis et aliis, quotienscumque expedit, proferimus, quam et in frontibus nostris inpressam chrismate salutari praeferimus; nec de illa erubescimus, sed potius in illa sic gloriamur, ut cum apostolo profiteamur: Ego stigmata Iesu Christi in corpore meo porto. Et cum Hieronimo: Vexillum crucis in mea fronte porto. Et quam congrue in fronte praefigitur, quae est principalis et honorabilior pars capitis locusque pudoris, tanquam in superliminari nostri exterioris hominis, ut praemoneat principali nostri interioris hominis parti, quae est ratio, praefigendam ad aeternum monimen et munimen crucem Christi, ut ei sic compatiamur, ut conregnemus summamque gloriam pro eius nomine contumeliam pati arbitremur nec quicquam pro eo nisi peccatum erubescamus. Sic et dexterae nostrae, quae post caput principatum obtinet artuum laboriosaque imitatrix est artium et administratrix variarum utilitatum sui corporis et aliorum, caracter crucis inest, quo monemur facta et dicta crucifixi Christi in omni actione nostra nos attendere debere, apostolo dicente: Omnia quaecumque facitis in verbo aut in opere, omnia in nomine domini nostri Iesu Christi facite, gratias agentes Deo et Patri per ipsum. Quod cum fecerimus, nil sinistrum, sed totum dextrum erit quod egerimus, nescietque sinistra malorum, quid faciat dextra nostra.
──────── CAP. XLII: De negotiatoribus Christi et antichristi. ────────
Itaque quia per fidem ante omnia a Deo cognoscimur, fides profecto est caracter, quo signamur; qui in dextra nostra et fronte deprehenditur, quotiens in regno regis nostri negotiari proficue et pacifice quaerimus. Si enim diligenter advertimus, nemo
sive bonus, sive malus, valet saltem una hora in hoc saeculo vivere, nisi negotietur. Unde Christus in regionem longinquam iturus sub specie cuiusdam nobilis hominis ait servis suis: Negotiamini, dum venio. Unde et de sancta ecclesia in Proverbiis dicitur: Facta est quasi navis institoris de longe portans panem suum. Sindonem fecit et vendidit, et cingulum tradidit Chananaeo. Negotiator ergo est Christus et sui, negotiator antichristus et sui; cui per Ezechielem Dominus sub specie regis Tyri dicit: Tu Cherub protegens, et posui te in monte sancto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulasti, perfectus in viis tuis a die conditionis tuae, donec inventa est iniquitas in te, in multitudine negotiationis tuae, repleta sunt interiora tua iniquitate. Et post pauca: In multitudine iniquitatum tuarum et iniquitatum negotiationis tuae polluisti sanctificationem tuam. Cuius urbi etiam dicit: In negotiatione tua repleta es et glorificata nimis in corde maris, in aquis multis adduxerunt te remiges tui. Patet ergo, quia vita humana istic non transigitur nisi negotiando. Sed fideles sub caractere Christi vendunt peritura bona et emunt sempiterna. Infideles autem et ipsi sub caractere antichristi vendunt peritura bona et emunt sempiterna mala. Dant illi vitam suam temporalem et accipiunt aeternam; dant isti vitam suam temporalem et accipiunt mortem sempiternam. Et illi quidem se et sua omnia vendunt et centuplicata cum pleno foenore vitae aeternae recipiunt; isti vero se et sua omnia vendunt et nil eorum nisi mortis aeternae accumulatum foenus postea repperiunt; quorum negotiis nemo militans Deo se implicabit. Perfidia enim sive impietas generalis caracter est illis omnibus, paganis scilicet, Iudaeis, hereticis, tanquam filiis alienis et Deo mentitis. Sed quid est, quod horum impiorum pars caracterem crucis in dextera manu et in fronte portat? Ergone hoc caractere computabuntur inter negotiatores Christi? Nonne fures sunt et latrones? Cuius ergo crucem pro caractere suae perfidiae praeferunt? Procul dubio illius blasphemi et procacis latronis, qui per crucifixum filium suum, scilicet latronem, Domino secum crucifixo procaciter convitiabatur. Sed quid est, quod latrones isti caracterem crucis sic exhibent, ut Christi nomen invocent? Non mirum, quia hoc ad Christi nostri improperium et dispendium et ad sui latronis gloriam et compendium faciunt. Nam illorum complex et condiscipulus quamvis dicit Deo: Si filius Dei es, salvum fac temet ipsum et nos, omnipotentiae Christi insultabat et detrahebat atque inimicis materiam eum subsannandi praebebat. Cui improperando poenam crucis, et quia par latronibus esset, nec praesentem nec futuram confusionem suam ex confusione Christi protervus ille felle draconis ebrius sentiebat. Quem socius quondam suus dum increpat et Christum regem et dominum etiam in cruce morientem corde credere et ore confiteri non dubitat, caracterem latronis, cui addictus erat, in Christi caracterem commutat, sub quo ex poena latronis mereatur triumphum martyris. Sic heretici quicquid quasi dextrum agere videntur aut habere praecipuum, totum antichristi est negotium, utputa per recognitionem caracteris eius, scilicet perfidiae, in dextera et fronte effectum, licet ipsi antichristi suum antichristum cum Iudaeis vocitent Christum.
──────── CAP. XLIII: Quo caractere symoniani noscantur esse antichristi. ────────
Ut ergo Arriani hoc caractere antichristi esse noscuntur, quo praedicant Filium Patre minorem et Spiritum sanctum utroque, sic et symoniani nichilominus hoc caractere antichristi esse noscuntur, quo Spiritum sanctum, ut putatur, vendunt et emunt aut vendi et emi posse credunt et dicunt. Qui non solum occulte sicut alii heretici sub antichristo negotiantur, sed insuper aperte et saeculariter tamquam vile mancipium Spiritum sanctum venalem proponunt et pretium saeculare pro eo paciscuntur et accipiunt. Quem non potest quisquam vendere aut emere, nisi caractere antichristi, hoc est perfidia, notatus in dextera manu et in fronte, scilicet in suae cogitationis et actionis principali parte, ut iugiter possit suo negotio antichristum ditare. Unde et propheta Iudaeam plangens ait: Facti sunt hostes eius in capite, inimici illius locupletati sunt, quia Dominus locutus est super eam. Sed et alius plasten ydoli arguens inquit: Cor insipiens adorabit illud, et non liberabit animam suam, neque dicet forte: mendacium est in dextera mea. Sed hoc negotium non perficitur, nisi ubi uterque, venditor scilicet atque emptor, caracterem antichristi praeferre invenitur; quem quia Petrus non habuit, vendere non potuit, licet magus caractere illo signatus emere voluerit. Ubi attendendum, a quanta inbecillitate heresis haec ad quantum roborem pervenerit. Primo enim venditorem non invenit, deinde longo post tempore venditorem quidem repperit, sed qui solius emptoris et non alterius pretium quaesierit. Hinc iam venditor ab emptore non solum suam et suorum, sed insuper ecclesiasticam pecuniam non erubescit omnimodis exigere. Ei michi! contigit me ab his qui interfuerunt tam horrendum facinus cognovisse, videlicet post pretiosa marmora parietum et emblematum basilicarum pro hoc negotio distracta etiam tegulas tectis earum cogente et iubente venditore direptas, ut sibi a miserrimo emptore iam sero super tale factum lamentante promissi pretii summa persolveretur. Dicat, si quis valet, quaenam heresis aliquando tantam desolationem ecclesiis Dei machinata est, quantam haec. Et praedicatur a sapientibus mitius agendum cum symonianis quam actum sit cum aliis, et temperandam eis severitatem canonum plus quam Novatianis, erga quos clementiorem et remissiorem catholica se ostendit. Parcatur volo lupis, furibus et latronibus, si ipsi aliquando pepercerunt aut parcunt ovibus, aut si eas aliquando ideo rapiunt vel furantur, ne mactent et perdant. Permittantur impune crescere et filios procreare, sed provideatur, an pusillo gregi agnorum hoc expediat. Coquatur haedus in lacte matris suae, Domino etiam vetante, sed caveatur, ne sic fiat hyrcus multandus inrevocabili maledictione. Suspendantur a morbidis ovibus cyrurgica ferramenta, scabiosis costis earum sal mordax, acetum et sulphura viva, sed videatur, ne paulatim serpant in omnes dira contagia. Parcatur quoque sacrilegis, quibus leges nullae parcunt, sed caveatur, ne haec erga eos pietas sit in Deum et in suos impietas, et pia loca, si quid eis superest, amittant. Parcatur fratricidae Cain, si ipse etiam ammonitus a fratricidio quievit. Parcatur homicidis, si non ad mortem peccaverint. Parcatur raptoribus, si non solum rapere desierint, sed si rapta quoque, quae adhuc sibi violenter retinent, rite restituerint.
──────── CAP. XLIIII: Quam sint rei ecclesiae symoniani, et de numero nominis Christi. ────────
O quot et quantorum fratricidiorum et homicidiorum prae ceteris hereticis symoniani habentur rei, qui excepta plebeia manu tot catervas domesticorum Dei, scilicet clericorum, monachorum et sanctimonialium, quotidie occidunt cum sacrilegio immani. Quorum stipendia dum saecularibus vendendo et donando alienant, et corpora eorum intolerabili inedia rerumque omnium penuria interficiunt et animas nichilominus ad peccata, quibus moriuntur, cogunt. Ubi enim caelibem et spiritualem vitam ducturi nil sui stipendii, quo subsistant, sibi relictum sentiunt, ad saecularium hominum suffragia coacti refugiunt; quibus necesse est animas subiugare cogantur, dum corpora relevare conantur. O quot pauperes, viduas et orphanos stipe ecclesiastica alendos necaverunt! O quot pia loca destruxerunt, ubi debitam pauperibus et ecclesiis portionem decimarum et oblationum perpetuo saecularibus vendiderunt aut donarunt! Unde iam necesse est, ut contra christianae militiae privilegium suis stipendiis militet quisquis militare Christo volet. Inde est, quod nec clericos nec monachos aut sanctimoniales quisquam ad regularem propositum cogere aut libera fronte provocare audet, nisi secundum uniuscuiusque eorum voluntatem. Sed hinc iam breviter de numero nominis bestiae hoc intimemus, quod sicut nomen Christi nostri, quod est Iesus, Graecis elementis consideratum DCCCLXXXVIII exprimit, sic et antichristi nomen DCLXVI; qui calculus in plerisque Graecis dictionibus Graece consideratis invenitur, ex quibus est Tjeitan, qui apud nos scribitur Titan, cuius pluralis est Titanes, qui intelliguntur gigantes quondam fabulose aggressi expugnare caelites, et solis, qui resipuisse dicitur prius complices; unde adhuc sol dicitur Titan, qui et Apollon Graece, id est perdens, dicitur, quod fervore suo omnem succum virentium decoquendo perdat herbarum. Quo nomine regem abyssi Apocalipsis nominat, qui, ut ibidem subiungitur, Latine habet nomen exterminans, cuius derivatum Graecum AΠOΛΛΥEIN, quod significat perditionem, si consideres, nichilominus DCLXVI reperies. Sive ergo gigantem sive perditionem antichristum nomines, nil obest, quia et gigas est, qui Deo adversatur et extollitur supra omne, quod dicitur Deus aut quod colitur, et perditio est, quia homo peccati et filius perditionis est, qui quamvis salutem omnibus promittat, nec semet salvat, ut psalmista clamat: Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine virtutis suae. Ante quem retrorsum quoque accingendus velut ante contrariam sibi fortitudinem gigas ille accinctus praeliatur, de quo et psalmista testatur: Exultavit ut gigas ad currendam viam. Cui beatus Ambrosius succinens ait: Procedit de thalamo suo pudoris aula regia geminae gigas substantiae alacris, ut currat viam. Cuius gratia sicut nos salvamur videndo, sic et priores patres nostri salvari meruerunt sperando, dicente Petro apostolo: Per gratiam Iesu Christi credimus salvari quemadmodum et illi. Quem sub nomine futurae salutis in octonario numero illi praeferebant, velut Noe octavus in arca et Abraham in circumcisione Isaac die octava. Quem et nos sub nomine exhibitae et exhibendae salutis in eodem retinemus numero, per resurrectionem eius factam die octavo et per adventum Spiritus eius ab ipsa resurrectione octavae septimanarum die primo credentes nos per octonarium numerum Iesum nunc in animabus resurgere et in corporibus in novissimo die. Qui non frustra eo numero significatur, quo senarius et septenarius continetur, ut instar conditoris mundi demonstret post perfectionem bonorum operum tanquam post senarium nos septenarium quietis animarum habituros tandemque resurrectionis etiam corporum octonarium percepturos.
──────── CAP. XLV: De numero nominis antichristi. ────────
Unde et antichristus, ut nichil minus quam diabolus credatur, quantum potest mysterium Iesu Christi, ceu fallendi peritissimus, ad se signis et numeris retorquere conatur, abusus etiam illius nominibus, ut et ipse dicatur Messias vel Christus, gigas vel fortis, cum vere sit filius perditionis, qui venit omnia perdere, quae dominus Iesus secundum nomen suum venerat quaerere et salvare, quia perierant. Ad cuius iniuriam atque suarum tenebrarum dissimulationem Titan vel Apollo quasi sol nominari affectat, ut putetur principalis ille sol, quem sic Malachias praenunciat: Vobis, qui timetis nomen meum, orietur sol iustitiae; cum sit omnino mancipium piceae sulphureaeque gehennae, rebellis incommutabili soli et perdens omnem virorem et germen fidei; quique ex nefando incesto clam concipiendus et nasciturus, in ipsa sua conceptione ab ipso principe tenebrarum arripiendus et in filium adoptandus et habendus, ut eius potentia signisque mendacibus prima spes nostra, id est virginis hominis, scilicet sanctissimae Mariae, partus, evacuetur, dicaturque et habeatur hic manzer vice illius filius hominis, qui tamen longe illo superior et potentior sit. Et haec omnia et multo his plura finget, ut regis nostri humilitatem superbia, pietatem impietate, clementiam crudelitate, veritatem mendacio subvertat per quasdam suas tergiversationes, quibus quia nonnulla verisimilitudo inerit, facilius sibi incautos subiugabit. Ob hoc numerum sui nominis numero nominis Iesu Christi coaequare frustra laborat, quia eidem non appropinquat. Nam licet senarium sibi usurpet, septenario et octonario caret. Per quod prudentibus claret antichristum et suos nonnisi perfectionem malorum operum nec ad septenarium quietis animarum nec ad octonarium resurrectionis corporum nisi in mortem secundam pertingere posse, quia praeter visibilis et temporalis operationis suae senarium nil sibi curant mercedis reponere in futurum. Haec iccirco de signis et caractere antichristi numeroque nominis eius forsan diffusius necessario disseruimus, ne quis insidiarum eius et secretae iniquitatis ignarus suspicetur in fine mundi ab illo aut mortuos ad vitam suscitandos aut caractere illius visibili homines in dextera et in fronte inurendos aut numero nominis eius inscribendos, et frustra iactet se talia nullo sui corporis cruciatu accepturum, si tunc advixerit, cum forte iam ultroneus his omnibus se subiecerit. Heu! quot et quanti tempora antichristi non viderunt et tamen in corpore eius sunt, qui tanto plures et fortiores sibi inviscerat, quanto callidius malitiam suam eis occultat. Avidius enim venenum potatur, quod nobile vinum non solum ex pretioso poculo, sed etiam ex colore putatur.
──────── CAP. XLVI: Qualiter satanas profanam trinitatem contra divinam extruat. ────────
Quapropter antiquus draco nocendi semper cupidus et fingendi peritus inter tot et tanta, quae eum attemptare et simulare superius monstratur, etiam hoc omnimodis efficere conatur, ut secundum quod tres sunt, qui testimonium dant veritati in caelo et tres, qui in terra, sic et ipse e contrario tres, qui suae falsitati testimonium dent in hoc turbido, quem adhuc permittitur occupare, aere, transfigurat et tres, qui in terra. Ad hoc enim eius superbia prorupit, ut iam eotenus similis altissimo fieri quaerat, ut tamen supra omne quod dicitur [Deus] aut quod colitur sese extollat. Unde rebellis Deo contra beatam et individuam eius trinitatem constituit suam altrinsecus abhominationem, se videlicet atque antichristum suum et pseudoprophetam amborum, ut ipse pater mendacii patri veritatis, et antichristus Christo ceu mendacium veritati, atque pseudopropheta velut conspiratio mendacis et mendacii spiritui veracis et veritatis resistat. Qui nichilominus pariter contra tres, qui testimonium dant veritati in terra, tres ex suo ore spiritus immundos in modum ranarum evomunt, qui polluant, invadant et vendant, quos aqua abluit, Spiritus imbuit sanguisque Christi redemit. Qui sane spiritus immundi ranis non incongrue aequiperantur, quae limpidas et fluentes aquas devitant et limosas paludes affectant, in quibus improba et incondita garrulitate concrepant et suam generationem multiplicant et educant. In quibus non invenis, ubi deambulaturus et requieturus figaris, sed ubi polluendus et absorbendus infigaris; in quibus nil aliud procreatur nisi nebulae, foetores, acutae carices cannaeque palustres et scirpi, venenosi serpentes et pernitiosi vermes atque steriles arbores. Talis quippe reproborum multitudo, quae velut stativa et amara aqua terram prius aridam et hominibus habitabilem in paludes squalidas et invias vertit, in quibus iam nil non debitum igni inextinguibili invenitur, in quibus iam nil nisi inepta et contentiosa carnalium et garrulorum loquacitas, ebrietatem suam defendentium et sobrietatem spiritualium et taciturnorum sua improbitate inquietantium auditur; quales sunt poetae et philosophi gentilium, fabulatores Iudaeorum atque hereticorum, qui velut lutulentae ranae in limosis paludibus naenias suas irrationabiliter et pertinaciter declamant. Quibus utique principantur et carmina inspirant tres illorum auctores: gentilibus videlicet satanas, Iudaeis antichristus, hereticis autem pseudopropheta. His enim tribus diabolus sibi tres sectas totius generis humani venari, aucupari et piscari molitur et per se quidem tanquam veemoth gentiles, per antichristum tanquam per avem Iudaeos, per pseudoprophetam tanquam per leviathan christianos. Ex quibus quotquot capiuntur ad aquas furtivas tanquam vecordes retrahuntur, quia aut sapientia saeculari aut felicitate temporali seu nomine christiano seducuntur. Quorum tertius tanto est pernitiosior, quanto geminae aquae, sapientiae scilicet atque baptismi, prae illis professor. Quod ex hoc quoque innuitur, quod a tempore illius draco et bestia prima velut feriati in Apocalipsi videntur. Gentilibus siquidem ab initio a diabolo possessis et Iudaeis ab antichristo pervasis draco et bestia iam securi otiantur, quia solus pseudopropheta seducendis sibique subiugandis Christianis posse praevalere non dubitatur. Ab his tribus spiritibus immundis aedificata Babylon de trium professionum hominibus datur a Domino, ut propheta ait, in possessionem ericii illius, qui in veritate non stetit, et in paludes aquarum, scilicet in coetus profanarum turbarum, quarum mentes errorum nebulae, corpora autem omnimodae libidinis foetores possident. In quibus nil nisi intractabilis ira et vana pompa ypocrisisque et insidiae, hebitudo quoque atque sterilis et proterva verbositas procreantur, inter quae et sanguisugae duae sunt filiae dicentes: Affer, affer. Avaritia enim extat hirudo saevissima, non missura cutem nisi plenam cruoris. Cuius duae sunt filiae, cupiditas et rapina, quae licet omnibus inhaereant carnalibus, tamen symonianis vivacius et manifestius. Isti enim non praetermittunt invicem sibi dicere: Affer, affer; verbi gratia cupidus venditori emptor dicit: 'Da mihi invisibilem gratiam'; rapax venditor emptori nichilominus dicit: 'Da mihi visibilem pecuniam'. Vel certe emptor dicit: 'Affer mihi Spiritum sanctum', venditor econtra: 'Affer mihi nummum sanum'. Unde claret eos accolas paludum Babyloniae esse, qui nil conferre possunt sine morsu, sine vulnere, sine sanguine. Qui nisi prius haustu alicuius acroris venenum innatae sibi avaritiae reiecerint, nonnisi pestem invitare norint.
──────── CAP. XLVII: Quod nichil prosit hereticis nec ad fidei nec ad salutis effectum, etiamsi grandibus vocibus catholicum decantent symbolum. ────────
Pergant ergo nunc symoniani grandibusque vocibus confiteantur Iesum in carne venisse, cuius non satiantur corporis vexatione et dilaceratione, cuius pascuntur nece. Correpti et convicti obstinate et impudenter, ut eis moris est, recitent catholicum symbolum, omnibus, ut dicitur, novum instrumentis humanae vocis conclament et proclament se credere in Iesum Christum filium Dei unigenitum, qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de caelis et incarnatus est de Spiritu sancto et Maria virgine et homo factus est et cetera. Vociferentur quoque, si possunt et malunt, ferrea aut aenea voce, centenosque sonos pectora eorum anhelent, quibus profiteantur se credere et in Spiritum sanctum, dominum et vivificantem, qui ex Patre Filioque procedit, qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur, qui locutus est per prophetas, et unam sanctam catholicam et apostolicam ecclesiam et cetera. Nonne supradictas plagas corpori Christi, quod est eius ecclesia, inferendo negant eum in carne venisse? Nonne supradictas blasphemias et iniurias Spiritui sancto irrogando negant eum dominum et cum Patre et Filio adorandum et conglorificandum atque per prophetas locutum? Et quod negare praedicantur Novatiani, praedicandum est symonianos confiteri? Quamvis enim Novatiani claris et magnis vocibus audiantur simbolum nostrum decantare atque eidem subscribere, convincuntur tamen negare Iesum Christum in carne venisse, non quia sana membra eius sauciant, sed quia saucia curari ab ecclesia Dei posse desperant. Et aliquo modo audiendi sunt symoniani, quandocumque vociferantur se credere Iesum in carne venisse aut Spiritum sanctum adorandum cum Patre et Filio, qui non solum saucia Christi membra non curant, sed sana quoque usque ad mortem sauciant? Verum ut in comparatione symonianorum deprehendatur, quanto sit tolerabilior heresis Novatianorum, istic ex Ystoria tripartita putavimus inserendum, quis et unde extiterit error eorum: Postquam, inquit, scripta et subscripta est a concilio Niceno fidei diffinitio, requisivit imperator Acesium Novatianorum religionis episcopum, si et ipse consentiret in fide et paschalis diffinitione festivitatis. At ille: 'Nichil', inquit, 'novi, o imperator, synodus diffinivit. Sic enim olim et a temporibus apostolorum ipse percepi et terminum fidei et tempus paschalis festivitatis'. Porro denuo imperatore requirente: 'Cur ergo te a communione separas?' ille ea quae sub Decio gesta sunt persecutionis tempore replicavit et subtilitatem acerbissimae regulae deduxit ad medium, quia non oporteat eos, qui post baptisma peccant peccatum, quod ad mortem esse scripturae divinae pronunciant, communicatione sanctorum fieri dignos, sed invitandos quidem ad poenitentiam, spem vero remissionis non a sacerdotibus, sed a Deo solummodo sustinere, qui potestatem habet peccata remittere. Sed his actenus. Hinc iam cum lectoris respirationi, tum scriptoris recreationi consultum ire cupientes necessarium duximus, ut huius opusculi istic secundus figatur limes.
EXPLICITUR LIBER SECUNDUS.
INCIPIUNTUR CAPITULA LIBRI TERTII.
I. Contra eos, qui dicunt se non consecrationem, sed res ecclesiae comparasse.
II. Comprobatio nil prodesse possessionem sine privilegio eius.
III. De sententia Calcedonensis concilii contra supradictos.
IIII. De sanctificatione sanctificante res ecclesiasticas, subsequentibus inde sanctorum patrum testimoniis.
V. Qualiter symoniani suo negotio expugnent ecclesiam Dei, et quod pene omnes laici et clerici de ecclesia quaerant iugiter negotiari.
VI. De baculis et anulis per manus saecularium potestatum datis.
VII. De tempore Ottonum et studio Heinrici imperatoris et de malitia regis Francorum.
VIII. De quadripertia venditione apud Latinos et de Magni Constantini devotione erga clericos.
VIIII. De differentia clericorum et laicorum et de studio beati Gregorii in talibus.
X. Quanto liberior sit Graecorum ecclesia quam Latinorum a potestate laicorum.
XI. Qualiter et per quos ecclesiae suis privilegiis privatae sint.
XII. De praesumptione feminarum et dignitate sacratarum rerum.
XIII. De dignitate sacerdotii veteris legis et de praesumptione et poena regum Iuda et Israel.
XIIII. De praesumptione Saulis et poena.
XV. Quanta flagella premant principes cum populis pro praesumptione sacerdotalis officii.
XVI. De studio sanctorum regum erga divinum cultum et remuneratione et peccato et vindicta plebium.
XVII. De meritis Israelis et Iudae in typo hereticorum et catholicorum.
XVIII. De differentia sacerdotii catholicorum et hereticorum et de primitiis symonianorum.
XVIIII. Qualiter ipsi sacerdotes sub lege communionem impiorum vitaverint et ab eis contaminata qualiter purificaverint.
XX. De periculo sacerdotum et indisciplinata ambitione clericorum nostri temporis.
XXI. De praecipuo malo Italiae et de quodam vano episcopo et officio sacerdotum, principum et plebium.
XXII. De nociva taciturnitate sacerdotum et loquacitate adulatorum.
XXIII. De periculo male tacentium sacerdotum et male loquentium et de individua unitate divinitatis et suorum.
XXIV. De exemplari individuae Trinitatis in omnibus creaturis.
XXV. Quod individua sit sanctificatio ab his quae sanctificat, et qualiter sanctificentur.
XXVI. De poena divisorum, et quod Spiritum sanctum non accipiant nisi sequaces fidei apostolorum.
XXVII. De Spiritus sancti gratia post resurrectionem in discipulos et vindicta in Anania.
XXVIII. Quanta operatus sit vel operetur idem Spiritus in ecclesia usque in finem saeculi.
XXVIIII. Sententia sancti Augustini de animae potentia et retractatio ex ea, et quales sint promoti a laicis et metropolitani eorum.
XXX. Recapitulatio de depositione hereticorum et sententia Ezechielis in eos.
XXXI. De impropriis dictionibus in supradictis prophetae et beati Gregorii verbis subiunctis.
XXXII. De criminosis catholicis promotis vel post lapsis et de ministerio et de depositione eorum.
XXXIII. De qualibuscumque promotis a symonianis et repulsione obiectionis adversariorum.
XXXIIII. Argumenta ex mundanis legibus contra promoventes vel promotos symonianos.
XXXV. Replicatio sententiae Domini de bonis pastoribus et mercennariis.
XXXVI. De mercede mercennariorum et promotione eorum.
XXXVII. De eo quod catholici nullum pro crimine promoveant, et quod symoniani pro solo crimine omnem.
XXXVIII. In quo audiendi sint mercennarii et in quo non attendendi.
XXXVIIII. De malis scienter vel nescienter promotis et de ministerio eorum sententia Paschasii.
XL. De furibus symonianis, et qualiter ovile intrent.
XLI. Qualiter symoniani imitentur saeculi fures, et quae sit eorum vox, quam non audiunt oves.
XLII. Quanta vigilantia oves furibus debeant obsistere ingressis ovile.
XLIII. De differentia mercennariorum et furum, et quod heretici non sint a catholicis tolerandi sicut male viventes catholici.
XLIIII. Exemplis propositis ostenditur hereticos nec ad horam a catholicis antiquis toleratos, et mercennarios toleratos.
XLV. De eo quod sanctus Gregorius adhuc diaconus Eutycium devitavit, et quod sanctus Ieronimus non expectandum in eis publicum iudicium asserit.
XLVI. De synodis censentibus, qualiter heretici sint reconciliandi, et de Quartodecimanorum aliqua excusatione.
XLVII. De libellis protestationum et auctoritate eorum.
XLVIII. De constantia aliquorum catholicorum, ne cederent vel acquiescerent hereticis.
XLVIIII. De beato Iohanne episcopo temptato quidem, sed custodito, ne venderet gratiam, et de ammonitione eius contra hereticos.
L. De cautela beati Antonii et visione eius, et de vigilantia beati Ieronimi.
LI. De duabus generationibus Cain et Abel usque in finem mundi secundum dicta Crisostomi.
LII. De reprobatione communionis et baptismatis et ordinationis eorum et de non retractanda dampnatione eorum secundum sententiam papae Felicis ad Zenonem et Aeacium.
LIII. Compendiosa retractatio superiorum, et quod heretici iure mulis comparentur.
EXPLICIUNTUR CAPITULA.
INCIPITUR LIBER TERTIUS.
──────── CAP. I: Contra eos, qui dicunt se non consecrationem, sed res ecclesiae comparasse. ────────
Sicut in rerum natura nichil rotunda et aperta veritate solidius et potius, sic nichil angulosa et latebrosa falsitate inanius et peius. Tanta est enim veritatis evidentia simul et efficacia, ut sicut lux vera non solum omnium oculos feriat, sed etiam in tenebris luceat. E contrario tanta est falsitatis obscuritas simul et inbecillitas, ut veritatem, qua comprehenditur et penetratur, nec comprehendat nec sentiat. Quam homines ex iusta damnatione incurrisse ipse auctor veritatis veritas in euangelio sic voluit ostendere: Hoc est iudicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim eorum mala opera. Omnis, qui male agit, odit lucem et non venit ad lucem, ne arguantur opera eius. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera eius, quia in Deo sunt facta. Ac si diceret: Medicus venit in mundum, omnem hominem invenit aegrotum. Quorum quidam magis eligentes infirmi remanere quam medicum adeundo infirmi apparere, falsitatem fecere. Quidam magis eligentes infirmi apparere quam infirmi remanere, medicum adeundo veritatem fecere. Sive ergo illi sive isti pariter habebantur infirmi. Sed illorum opera erant mala per superbiam medico repugnantum et infirmitatem suam negantum. Istorum autem bona per humilitatem medico cedentum et infirmitatem suam confitentium. Quod plane iudicio deprehenditur etiam in symonianis inque per manus eorum, ut dicitur, ordinatis, dum pars ipsorum sententiis sanctorum patrum contra symonianos prolatis sapienter acquiescit reatumque suum humiliter patefaciens medelam competentem exposcit, pars autem insipienter resultans culpam suam superbe defendit medelaque se non egere contendit. Nec mirum, dum procul dubio ad generationem illam pertineat, quae secundum Salomonem munda sibi videtur nec tamen lota a sordibus suis habetur. Quae dum suam falsitatem veritate exsuperari et confutari sentit, quibuscumque potest modis tergiversari et eam suffulcire et nebulis obtegere non desinit mandatumque Dei propter suam adinventionem irritum facere contendit. Ex qua utique generatione et illi erant, quos in euangelio veritas confutat dicens: Ve vobis, scribae et Pharisei, ypochritae, qui dicitis: Si quis iuraverit in templo, nichil est; qui autem iuraverit in auro templi, debet. Caeci, quid maius est: aurum an templum, quod sanctificat aurum? Et quicumque iuraverit in altari, nichil est, qui autem iuraverit in dono, quod est super illud, debet. Caeci, quid maius est: donum an altare, quod sanctificat donum? Nec iniuria caeci et ypocritae dicuntur, quoniam legi divinae attestanti: Quicumque tetigerit templum et altare, sanctificabitur, sic adversantur, ut impudenter persuadere quaerant sanctificantem nichil esse, sed sola sanctificata pensari et attendi debere. Quorum sequaces nunc symoniani dum redarguuntur de sanctificatione sive sanctificatore omnium Spiritu sancto negotiari, ad aliud falsitatis suae angulum refugiunt indeque has supervacuas excusationum nebulas evomunt: 'Absit, ut mercemur consecrationem ecclesiasticam, sed solam possessionem ecclesiasticam', ac si praepostero vestigio callem Phariseorum tenentes astruere contendant solum sanctificatorem honorari debere, sanctificata autem nil esse. Adversus quos quia superiori narratione sanctificatorem defendere pro viribus laboravimus, nunc defensum ire sanctificata, praeduce eodem Spiritu sancto, aggrediamur. Et primo, illud quale sit, eventiletur, quo pars praefatorum negotiatorum se quidem palliare et defendere, heresem autem statuere et confirmare conatur, asserendo se minime invisibilem Spiritus sancti gratiam, sed visibiles ecclesiarum res tantum pretio comparasse, quia contigit eos consecrationem a metropolitano gratis accepisse. Quod non assererent, si saltem scintillam alicuius prudentiae seu frontem alicuius verecundiae haberent. Sed quia nec sapiunt nec erubescunt ad excusandas excusationes in peccatis, ex foliis ficus, cui maledixit Dominus, perizomata brevia et volatica velut protoplasti male consuunt et a paradiso Dei cum anathemate eiciendi pudendis suis opponunt; unde quia hoc pallium mendacii eorum breve est, utrumque operiri non potest, quoniam, si eo caput coopertum ire temptant, pedes mox nudant. Quodsi pedes cooperiunt, caput simul discooperiunt; aut enim ex initio aut ex fine actio seu intentio eorum denudatur. Si enim solum patrimonium seu censum ecclesiae comparare voluerunt, quare nec mora post venditionem et emptionem sedem episcopi et auctoritatem eius etiam non consecrati invadunt? Cur de inferiori ad superiorem gradum prosiliunt, cur episcopale iudicium et consilium super delinquentes proferunt, quo debito consecrationem canonice electis ad episcopatum dandam expetunt, nisi quia possessionem ecclesiasticam retentant, quam prius coemerunt, nec quenquam super se ecclesiam occupaturum confidunt? Qui si ad hoc tantum aecclesiasticas facultates comparant, ut eis utantur, quare non contenti earum usu insuper benedictionem, quam se non comparasse dicunt, impudenter exigunt? Sed forte, quod non puto, dicent se, quando praedia ecclesiastica emerunt, nescisse se ob hoc etiam consecrandos, sed se tanquam laicos quae emerant putasse possessuros. Monstrent ergo omnibus se tunc nescisse et cessent episcopalem gratiam exigere, quam pretium dando pro rebus ecclesiasticis nec cogitabant nec exigebant. Et quamvis cum sacrilegio habeant sola quae comparaverunt, nec sibi inde iustitiam episcopis debitam praesumant, sed sicut laici non solum ex beneficiis, sed etiam ex praediis suis quicquid episcoporum est persolvant. Dimittant alios accipere consecrationem, episcopalem auctoritatem, animarum procurationem, quae procul dubio spiritualia sunt et invisibilis gratiae. Sed recognoscunt, quod utique antequam negotiarentur cognoverunt, ad episcopos res ecclesiarum pertinere, et se illas aliter non posse retinere nisi sub episcopali habitu et nomine, consecrationem, quam in aliis ecclesiarum bonis prius emerunt, velut sibi iure debitam requirunt. Nonne, cum quis laicus fundos aut lacus comparat, pariter quoque quicquid sibi inde gratis proveniet comparat? Nonne etiam ipsam culturam, qua possessionem exercet, comparat?
──────── CAP. II: Comprobatio nil prodesse possessionem sine privilegio eius. ────────
Si enim culturam ipsam, immo licentiam habendi et colendi non comparat, possessio comparata quid commodi ei praestat? Videtur enim nil aliud quam suae pecuniae iacturam voluisse facere et insuper suae personae et suis acerbas iniurias et caedes emisse, quandocumque praesumet exercere culturam, quam in comparato fundo non comparavit. Qua ex re constat omnimodis nullum potentum, immo nullum hominum comparare in rebus visibilibus, nisi quod non videtur. Verbi gratia comparat quis numerosas urbes, provincias, regna. Quid in his comparavit nisi licentiam habendi et dominandi? Ad minora veniatur: comparat quis equum; quid in eo comparat nisi licentiam habendi, equitandi et faciendi inde quicquid vult? Aliter enim quilibet quid comparat? Constat ergo nil nisi licentiam vel usum rerum quae veneunt comparari. Quam ob rem desinant symoniani latrones damnationis suae patibulum dealbare, immo quia parricidae et fratricidae sunt, culleum, quo insuendi et puniendi sunt, cessent frustra superungere et tandem vel sero discant se non possessiones ecclesiasticas, sed solam licentiam possidendi comparasse. Quae licentia benedictio est episcopalis tanquam privilegium possessionis. Certe sicubi locorum edictum sic proponeretur, ut inpraetermisse observaretur, ne quid videlicet sine subscriptione regiae manus a quovis inibi possideretur, quid dicendus esset aliquis eorum iure comparasse nisi solam subscriptionem regiam, sive gratis sive non gratis eam consequeretur? Neque enim sine illa licentia iuri eius cederet possessio quamvis comparata. Itaque principalius licentia sive gratuita sive empta dominium possessionis in alterum tralegat, quam possessio concessa vel empta licentiam. Sic episcopalis dignitas potius possessionem, quam possessio episcopalem dignitatem sibi vendicat. Et tamen tale est episcopale officium, ut sine his, quibus debet impendi vel adhiberi, non sit officium, velut si quis dicatur habere licentiam agrum colendi, et ei ager, quem colat, desit. Nonne ea licentia supervacua est et nulla? Pari exemplo episcopus, qui superintendens dicitur, nullus erit, si ei defuerit, quibus superintendat. Et quid plura? Quicquid inseparabiliter quodlibet continet aut inseparabiliter continetur a quolibet, neutrum eorum sine altero vendi aut comparari valet. Continet autem episcopalis dignitas res Deo sacratas, continetur quoque ab eis, immo in eis, utputa et ipsa a Deo consecrata, ac si quodlibet subiectum sic sua accidentia contineat, ut id quoque ab ipsis principalius contineatur. Unde sicut in omnibus rebus visibilibus, quandocumque venduntur, non tantum ipsarum visibilis materia, quantum substantialiter ei accidentia, quae utique per se invisibilia sunt, venduntur, licet neutrum sine altero vendi patiatur: sic et in rebus Deo consecratis, in quibus magis consecratio earum vel sanctificatio, quae est Spiritus sancti gratia, per se quidem invisibilis venditur, licet quoque ipsae res vendantur. Denique verbi gratia qui arborem comparat, magis comparat eius formam, scilicet proceritatem, grossitudinem et, ut breviter dicatur, quantitatem eius et qualitatem, quae per se sunt invisibilia, quam subiectam sensibus per formas materiam. Sic qui equum, sic qui fundum et quaecumque eiusmodi sunt.
──────── CAP. III: De sententia Calcedonensis concilii contra supradictos. ────────
Sed iam multifariam deprehensi et confutati asseclae Symonis magi frivolas technas, quibus velut larvis naturales et veras facies suas obtegendo, quoscumque possunt, impune derident et deludunt, deponant et aut resipiscant aut soli pereant sensuri quia delusores Deus ipse illudet. Quos licet praecedentibus humanae scientiae argumentationibus quaesierimus arguere, habemus tamen in promptu divinas sanctorum patrum sententias, quae solae sufficiunt ora eorum opilare et tergiversationem sistere. Siquidem sancta et universalis synodus Calcedonensis unanimi consensu eandem super oeconomum, id est dispensatorem, per pecunias promotum sententiam intentavit, quam super episcopum vel presbyterum ceterosque ministros clericalis ordinis, scilicet ut promotor deponatur, et promotus alienus sit a sollicitudine, quam pecuniis quaesivit, et mediatores tam turpis ac nefandi dati et accepti, si clerici fuerint, deponantur; si vero laici aut monachi, anathematizentur. Putasne sentis, symoniane, pallium tuum caelesti tibi flamine decussum teque nudum sub hiemalibus tempestatibus superno fulmini relictum, sentisne sescentorum XXX patrum trabalibus telis confossus, quid comparando sollicitudinem vel dispensationem ecclesiasticam habeas minus illis, qui ipsam quoque consecrationem compararunt? Ecce oeconomus res ecclesiasticas dispensare, non autem consecrari pretio quaesivit; neque enim oeconomus consecratur, et tamen si pretio promovetur, nichilominus damnationem incurrit, quam episcopus aut presbyter pretio promotus. Cur hoc, nisi quia non solum in maximis, sed etiam in minimis ecclesiasticae procurationis officiis Spiritus sanctus operatur? Quod experimento noverat ille dispensator fidelis, qui dicebat: Si nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei, hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Denique de spiritualibus nolens ignorare Corinthios ait: Divisiones gratiarum sunt, idem autem spiritus; et divisiones mynistrationum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Qui mox secundum quod in tertium caelum raptus novem caelestium agminum ordines conspexerat, novem quoque diversarum gratiarum distributionibus in hoc nostro regno caelorum, id est in praesenti ecclesia, enumeratis subiunxit: Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. Et considera, quod apostolus, qui prius sub ternario numero spirituales gratias comprehenderat, mox eas in novenarium dilatat significans, quod instar beatae Trinitatis tres tantum diversitates hominum in huius temporis ecclesia inveniantur, doctorum scilicet, continentium et coniugatorum. Quae tamen tres si pro officiorum diversitate velut personaliter considerentur, novem procul dubio in hac ecclesia diversitates hominum caelestis militiae instar repperiuntur, secundum quod venerabilis pater Dionisius Areopagita subtiliter et sufficienter in suis scriptis de caelesti gerarchia attestatur.
──────── CAP. IIII: De sanctificatione sanctificante res ecclesiasticas, subsequentibus inde sanctorum patrum testimoniis. ────────
Unde non mirum, si dispensator cuiuscunque et quantulaecunque rei ecclesiasticae per pecuniam promotus, etiamsi non consecretur, damnatur ab ecclesiasticis regulis cum suis auctoribus et mediatoribus, acsi consecraretur, quia necesse est sancta sint, quaecunque sanctuarii et altaris famulantur et debentur usibus. Quodsi sancta sunt, sicut vere sunt, necesse est sanctitatem et sanctificationem in se habeant, qua sancta sunt. Sanctitas autem vel sanctificatio nec est nec esse potest sine Spiritu sancto, immo ipsa est Spiritus sanctus, velut quisquis sapiens vel castus est, necesse est sapientiam vel castitatem in se habeat, qua sapiens vel castus est. Itaque constat sanctificationem vel sanctitatem, scilicet Spiritum sanctum, sanctificatis vel sanctis rebus aut personis inesse. Quapropter quicumque stipendium seu beneficium ecclesiasticum vendit aut emit, Spiritum sanctum procul dubio vendit aut emit; non ut ipse Spiritus sanctus in re aut cum re vendita aut empta habeatur, sed ut ab ea, quam sanctificabat, offensus effugetur, et ab immundo spiritu polluenda pervadatur, iuxta quod per Malachiam dicitur: Contaminavit Iudas sanctificationem Domini, quam dilexit. Neque enim sanctificatio contaminari potest, sed metonomicos pro eo quod continet id quod continetur contaminari dicitur; ubi res ea, quam hactenus sanctificabat, qualiter dictum est, contaminatur. Pro talibus, quandiu non resipuerint, nec orandum sanctus Hieronimus super eundem prophetam sic aperte ostendit: Quia igitur hoc fecerunt, prophetae ad eos sermo dirigitur, et a peccato maledictionibus retrahuntur. Nec dixit: 'Maledicat Dominus ei qui fecit hoc', sed 'qui fecerit', in futurum tendens maledictionem, ut peccatores ad poenitentiam provocet. 'Doctorem', inquit, 'atque discipulum', sive ille sacerdos sit sive levites, una maledictione ferientur. 'Et offerentem munus Domino exercituum'; subauditur: Disperdat Dominus eum, qui pro huiuscemodi hominibus voluerit ad altare munus offerre, quorum solum remedium est non facere quae fecerunt. In qua tam docti viri stricta quidem, sed districta sententia animadvertant, quid mereantur, qui res Deo sanctificatas contaminant, dum ex illis sibi negotiantur. Per quorum negotium fit saeculare quod sacrum est, ut beatus Gregorius edocet. Unde quia sacra legunt, id est furantur, merito sacrilegi dicuntur. Furantur enim sanctificationem, dum illam subtractis rebus vel invasis, quas sanctificabat, tanta fraude subtrahunt et auferunt, ut velut incautus homo furtum passus affectent se ecclesiastica affectatione divites, nichil eius iam habentes. Quos utique sacrilegos cavendos Pius apostolicae sedis pontifex ita denuntiat dicens: Ab omnibus illius usurpationibus contumelia depellenda est, ne praedia sibi secretorum caelestium dicata a quibusdam irruentibus vexentur. Quod si quis praesumpserit, sacrilegus habeatur et sicut sacrilegus iudicetur. Ipsos autem, qui hoc agunt, clericos et Domini sacerdotes persequi eosque infamare audivimus, ut malum super malum addant et deteriores fiant, non intellegentes, quod ecclesia Dei in sacerdotibus consistit et crescit in templum Dei. Et sicut qui ecclesiam Dei vastat, eius praedia et donaria expoliat et invadit, fit sacrilegus, sic et, qui eius sacerdotes insequitur, sacrilegii reus existit et sacrilegus indicatur. Et beatus papa Urbanus: Ecclesiasticae res, inquit, fidelium oblationes appellantur, quia Domino offeruntur. Non ergo debent in aliis usibus quam ecclesiasticis et fratrum christianorum communem vitam degere volentium vel indigentium converti, quia vota sunt fidelium et pretia peccatorum atque ad praedictum opus explendum Domino traditae. Si quis autem, quod absit, secus egerit, videat, ne damnationem Ananiae et Saphirae percipiat et reus sacrilegii efficiatur, sicut et illi qui praedictarum rerum pretium fraudarunt. Et post pauca: Haec, fratres, valde cavenda sunt et timenda, quia res ecclesiae non quasi propriae, sed ut communes et Domino oblatae cum summo timore non in alios quam in praefatos usus sunt fideliter dispensandae, ne sacrilegii reatum incurrant, qui eas inde abstrahunt, ubi traditae sunt, et quod peius est, anathema maranatha fiant, et si non corpore, ut Ananias et Saphira fecerunt, qui mortui ceciderunt, anima tamen, quae potior est corpore, mortua alienata a consortio fidelium cadat et in profundum baratri labatur. Hoc enim si quis fecerit, post debitae ultionis acrimoniam, quae erga sacrilegos iure promenda est, perpetua damnetur infamia et carceri tradatur aut in exilio perpetuae deportationis trudatur, quoniam iuxta apostolum tradi oportet huiusmodi hominem satanae, ut spiritus salvus sit in die Domini. Beatus quoque Lucius papa sic: Res ecclesiarum vestrarum, inquit, et oblationes fidelium, quas significastis a quibusdam irruentibus vexari vobisque et ecclesiis vestris auferri, indubitanter maximum est peccatum, teste scriptura, quae ait: 'Qui abstulerit aliquid patri vel matri et dicit: hoc non est peccatum, homicidae particeps est'. Pater ergo noster sine dubio Deus est qui nos creavit, et mater nostra ecclesia, quae nos in baptismo spiritualiter generavit. Et ideo qui Christi pecunias et ecclesiae aufert, fraudat et rapit, homicida in conspectu iusti iudicis esse deputabitur. Unde scriptum est: 'Qui rapit pecuniam proximi sui, iniquitatem facit; qui autem pecunias vel res ecclesiae abstulerit, sacrilegium facit'. Unde et Iudas, qui pecuniam fraudavit, quae usibus ecclesiae, id est pauperibus, quos ecclesia pascere debet, distribuebatur, iussu Salvatoris, cuius episcopi vicem tenent, non solum fur, sed fur et sacrilegus effectus est. De talibus enim, id est qui facultates ecclesiae rapiunt, fraudant
vel auferunt, Dominus comminans omnibus per prophetam loquitur dicens: 'Deus, quis similis erit tibi? ne taceas neque compescaris Deus. Quoniam ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput', et cetera usque ad finem psalmi. Haec fieri prophetae, haec apostoli, haec successores eorum et omnium catholicorum patrum vetant decreta et tales praesumptiones sacrilegia esse diiudicant. Quorum nos sequentes exempla omnes tales praesumptores, ecclesiae raptores atque suarum facultatum alienatores una vobiscum a liminibus sanctae matris ecclesiae anathematizatos apostolica auctoritate repellimus et damnamus atque sacrilegos esse iudicamus. Et non solum eos, sed omnes consentientes eis, quia non solum qui faciunt rei iudicantur, sed etiam qui facientibus consentiunt. Par enim poena et agentes et consentientes apprehendit. De quibus etiam beatus Stephanus papa et martyr ait: Infames esse eas personas dicimus, quae pro aliqua culpa notantur infamia, id est omnes qui christianae legis normam abiciunt et statuta ecclesiastica contempnunt. Similiter fures, sacrilegos et omnes capitalibus criminibus irretitos, et cetera. Idem unde supra: Quicquid in sacris Dei rebus et episcopis iniuste agitur, pro sacrilegio reputabitur, quia sacra sunt et violari a quoquam non debent. Idem: Laicis, quamvis religiosi sint, nulla tamen de ecclesiasticis facultatibus aliquid disponendi legitur unquam attributa facultas.
──────── CAPUT V: Qualiter symoniani suo negotio expugnent ecclesiam Dei, et quod omnes paene laici et clerici quaerant de ecclesia iugiter negotiari. ────────
His sane beatorum pontificum et martyrum decretalibus sententiis eorumque sanguine subscriptis sole clarius monstrantur invasores vel vastatores rerum ecclesiasticarum infames, fures, sacrilegi, homicidae quoque et excommunicati et perpetuo carceri aut exilio tradendi. Eant ergo ypocritae et impudenter contendant se non consecrationem ecclesiasticam, sed res ecclesiae comparasse. Et ne forte adhuc se palliare laborent asserendo se non irruisse nec invasisse neque vexasse aut vastasse res ecclesiasticas, discant omnia haec se facere aut fecisse, ubi emunitatem earum et privilegia a sanctis patribus corroborata suo pretio irrumpunt et usum illarum ecclesiasticis personis et pauperibus debitum praesumunt sibi aut praesumpserunt. Nam ut latrones suis telis et fures scalis vel quibuslibet machinis in alienas edes irruunt et quod alieni iuris est aut vi aut dolo sibi diripiunt, sic et illi sua pecunia tamquam suis telis et machinis ecclesias Dei impugnant et expugnant et quod familiae ecclesiasticae debebatur sibi vendicant. Quodsi quis scelestus sponsam alterius pecunia iniquissimo et avarissimo tutori illius data aut promissa invaderet cum omni suppellectile eius, nonne pecuniam illam et sua omnia impugnasse et expugnasse veraciter diceretur et iuste convinceretur? Cuius praesumptionis noxa sacris canonibus excommunicatione usque ad mortem tam in raptorem quam in tutorem et in omnibus fautoribus eorum vindicatur et mundanis legibus sanguine vel perpetuo exilio expiatur. Ex qua animadversione intellegitur, quam abiecta et ignobilis sponsa Christi reputetur, cuius iniurias nemo qui doleat invenitur, cuius pudicitiam sacrilegis raptoribus prostitutam, venditam et addictam nemo qui defendat, nemo qui saltem illam ab eis eripiat et sponso vel constupratam restituat. Et putatur in aeternum hoc passurus Hiesus, quem nunc nulla ecclesiastica vel laica persona super raptum sponsae suae conquerentem respicere et audire dignatur, quod vilissimus virorum aequo animo non patitur, cum saepe, si a iudicibus et patronis suis querimonia eius respuitur, quibuscumque potest modis, etiam flammis pessimis raptum sponsae suae quamlibet abiectus ulciscatur? Quid, rogo, iam restat sponsae Christi? nisi sub intolerabili et inemendabili calamitate tabescens se ipsam illo desperabili elogio, si potest, consoletur, quo dicitur: Pater meus me vendidit, rex comparavit; cui conquerar, qui mihi ex illis iustitiam faciat? Siquidem a quibus iam redimetur, cum ab ipsis, quorum tutelae post Deum fuerat commissa, venundatur? A summo enim graduum ecclesiae usque ad minimum omnes de ecclesiasticis rebus sibi negotiari non praetermittunt. Imperatores quoque, reges, principes, iudices et quotquot aliquid in saeculo possunt ante omnia istud exercent et quaerunt hoc, qui deberent res ecclesiasticas ecclesiastico iuri defendere gladio spirituali hoc, qui et materiali. Nec perpendunt, quam scelerati et detestabiles Deo et hominibus fiant dissipando, quae Christi pauperibus tuenda susceperunt. Nam si tutor pupilli cuiuslibet patrimoniolum, quod tutandum accepit, pro lucro suo venderet aut pro libitu donaret seu tutelam semel acceptam in aliquem prodigum et stirpatorem substantiae pupillo relictae sciens et praemeditatus tralegaret, abhominabilis et homicida omnibus haberetur et iudicaretur. Quid putamus, quam abhominabiles et quot homicidiorum rei fiunt, qui pro libitu suo dilapidant patrimonia ecclesiarum, quarum tutores sint positi ab eo, cui derelictus est pauper, qui est etiam pater orphanorum et iudex viduarum? Inde est, quod reges saeculi et principes ecclesiis Dei tutores et defensores assignati, relicto officio desuper sibi commisso, gladium, quem ut ministri Dei et vindices in ira omni operanti malum ostentant, sine causa portant, quo aut numquam aut vix aliquando vindictam malefactorum laudemque bonorum procurant. Et o utinam ab hoc suo officio sic frigerent aut inteperent, ut ad alienum praeripiendum non incalerent aut aestuarent! Nam relicto militari negotio, quo rempublicam et patriam tueri debuerant ab externis incursibus, relicto quoque iudiciario legum suarum tenore et terrore, quibus praevaricatores divinae iustitiae et humanae prohibere ab internis et quotidianis excessibus, omnem suam potestatem, omnem terrorem, omne ingenium, omne studium ad expugnandum et sibi penitus vendicandum res ecclesiasticas, quibus tutores dati fuerant, transferunt. Qui etiam non contenti suo foro, ecclesiasticae succedunt, praesident et principantur synodo et terrena potestate terribiles efficiunt, ut omnia procedant et determinentur eorum nutu et iudicio. Ipsi primatibus et metropolitanis in electione episcoporum fiunt priores, qui deberent tantummodo consensum et desiderium cleri, plebis et ordinis cuiuscumque civitatis suo secundum Deum consensu confirmare, ut beatus Caelestinus papa edocet: Emeritis, inquit, in suis ecclesiis clericis peregrini et extranei et qui antea ignorati sunt ad exclusionem eorum, qui bene suorum civium merentur testimonio, non praeponantur. Nullus invitis detur episcopus. Cleri, plebis et ordinis consensus et desiderium requiratur. Tunc autem de altera eligatur ecclesia, si de civitatis ipsius clericis, cui episcopus ordinandus est, nullus dignus, quod evenire non credimus, poterit reperiri. Primo enim illi reprobandi sunt, ut aliqui de alienis ecclesiis merito praeferantur. Habeant unusquisque suae fructum militiae in ecclesia, in qua suam per omnia officia transegit aetatem. In aliena stipendia minime alter obripiat nec aliter debitam sibi alter audeat vendicare mercedem. Sit facultas clericis resistendi, si se viderint praegravari, et quod sibi extraordinarium agnoverint, non timeant refutare; qui si non debitum praemium, vel liberum de eo qui eos recturus est debent habere iudicium. Cui concordans beatus Leo papa et doctor ait: Nulla ratio sinit, ut inter episcopos habeantur, qui nec a clericis sunt electi nec a plebibus sunt expetiti nec a conprovincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrati etc.
──────── CAPUT VI: De bacillis et anulis per manus saecularium potestatum datis. ────────
Haec cum ita venerabiles omni mundo et summi pontifices Spiritu sancto dictante decreverint, ut metropolitani iudicio electio cleri, principis autem consensu expetitio plebis et ordinis confirmetur, ad reprobationem sanctorum canonum et totius christianae religionis conculcationem praepostero ordine omnia fiunt, suntque primi novissimi et novissimi primi. Est enim prima in eligendo et confirmando saecularis potestas, quam velit nolit subsequitur ordinis, plebis clerique consensus, tandemque metropolitani iudicium. Unde taliter promoti, sicut superius praedicatur, non sunt inter episcopos habendi, quia substitutio eorum capite pendet deorsum, quia quod debuit eis fieri postremum, factum est primum et ab illis, quorum interest nichilum. Quid enim ad laicas pertinet personas sacramenta ecclesiastica et pontificalem seu pastoralem gratiam distribuere, camyros scilicet baculos et anulos, quibus praecipue perficitur, militat et innititur tota episcopalis consecratio? Equidem in camyris baculis, superius ad adtrahendum et invitandum uncinatis et inflexis, inferius vero ad repellendum et feriendum accuminatis et armatis, designatur, quae in eis committitur, cura pastoralis; quae utique sua compositione vel factura admonet pastores, ut recti et plani sint suaeque actionis vel contemplationis arduum et rigidum verticem causa invitandi et attrahendi ad se gregem Dei condescendentes leniter dimittant et inflectant, sic tamen, ut sibimet ipsis quoque semper intendant nec unquam a suimet consideratione mentis obtutu reflectant. Quorum finis indicat, ut severa increpatione indisciplinatos terreant, et si pertinaces fuerint, extrema sententia ab ecclesia repellant. Quae omnia apostolus breviter insinuat ita: Rogamus vos, corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. Porro anulus signaculum secretorum caelestium indicat, praemonens praedicatores, ut secretam sapientiam Dei cum apostolo dissignent et loquantur inter perfectos, quam velut signatam reticent imperfectis, quibus nondum solido cibo, sed solo lacte opus est, sive ut tanquam amici sponsi fidei arram sponsae ipsius, quae est ecclesia, sine intermissione exhibeant et commendent. Quicumque ergo his duobus aliquem initiant, procul dubio omnem pastoralem auctoritatem hoc praesumendo sibi vendicant. Nam post haec encenia quod liberum iudicium de talibus rectoribus iam datis clerus, plebs et ordo seu metropolitanus eos consecraturus habere poterunt, quis tantum superest ve, nisi conivent? Sic enceniatus prius violentus invadit clerum, plebem et ordinem dominaturus, quam ab eis cognoscatur, quaeratur aut petatur. Sic metropolitanum aggreditur, non ab eo iam iudicandus est, sed ipsum iudicaturus; neque enim iam requirit aut recipit eius iudicium, sed solum exigit et extorquet servitium, quod ei solum in oratione et unctione est relictum. Quid enim sibi iam pertinet aut prodest baculum et anulum, quos portat, reddere? Nunquid quia a laica persona dati sunt? Sed etiam a laico baptisma datum non est iterandum, sed oratione et unctione a sacerdote, si supervivitur, supplendum; sine quibus, nisi forte supervivatur, regnum caelorum indubitanter intratur, cum sine aquae lavacro nullus. Unde palam est omne episcopale officium in baculo et anulo eis datum, sine quorum initiatione et auctoritate episcopari nequeunt, cum sine unctione visibili constet sanctis apostolis hoc attributum in sola perceptione curae pastoralis, quae baculo et anulo visibiliter monstratur et datur. Rogo ergo, cur redditur quod habetur, nisi ut aut denuo res ecclesiastica sub hac specie iussionis vel donationis vendatur, aut ut priori venditioni corroborandae a metropolitano suisque suffraganeis subscribatur, aut certe ut praesumptio laicae ordinationis pallietur colore et velamento quodam disciplinae clericalis? Quod si nec factum est nec fit, me hinc aliquis mentitum arguat. Sed, quod gravius est, non tantum prioribus temporibus recolitur et praedicatur tale quid facium, sed nostris quoque cernitur et scitur usitatum. Nonne saeculi principes prius vendiderunt et vendunt ecclesiastica sub falso nomine investitionis, deinde metropolitani sub tenore consecrationis?
──────── CAPUT VII: De tempore Ottonum et de studio Heinrici imperatoris et de malitia regis Francorum. ────────
Ut enim de prioribus saeculis reticeatur, adhuc retinet memoria multorum hanc reciprocatae venditionis rabiem grassatam per Germaniam et Gallias totamque Italiam a temporibus Ottonum usque augustae et divae memoriae imperatorem Heinricum, Chuonradi filium. Hic diebus suis tam a se quam ab ecclesiasticis imperii sibi crediti personis tantum sacrilegium removit aliquantulum, quamvis instaret multum et cuperet removere totum. In quo cordis sui optimo desiderio immatura morte praeventus ad vitae aeternae regnum, ut creditur, vel pro hac sola intentione velut pro oculi sui simplicitate est translatus, cum ex multis quoque aliis bonis extiterit laudatus. Cuius syncronos et aequivocus occidentalis Franciae perditor et Dei tyrannus e contrario sicut filius perditionis et antichristus Christo adversatur, cuius gratiam impugnat et expugnare non cessat in cunctis suae ditionis partibus. Quo suo merito draconis, cuius sequax est, cauda putatur, quae innumerabiles et praeclaras stellas caeli, ecclesiae scilicet Francorum, traxerit et trahat miseritque et mittat in terram tenebrosam et opertam mortis caligine. Quem Spiritus sanctus, in quem sine intermissione plus quam Simon magus peccat, aut cito compunctum corrigat aut cito a se interfectum de medio tollat, ne tot blasphemias et iniurias ad suae damnationis cumulum et sanctae christianitatis exterminium diutius ipsi Spiritui sancto inferat. Quem Deus propter peccata populi regnare permisit, ut per eum funditus trahantur ad sortem diaboli, qui nominetenus censebantur esse Christi. Cui sic perditus ille perditor palam et obstinate usque nunc velut alter Iulianus repugnat, ut, quamvis multotiens ac reverendae memoriae pontificibus apostolicae sedis domno Leone et Victore super tanta apostasia admonitus et correptus, peior in dies fiat finemque suis pravitatibus rebellis Deo et sacerdotibus eius ponere contempnat, noxius quoque terrae, quam ceu sterilis arbos occupat, cuius nequitiae imitatores sive compares et consortes cum hac profana pecunia praesumunt adire et frequentare limina Symonis Petri, credentes illi posse placere iam pecunias contra suam sententiam acquisitas exemplo Symonis magi, nec timent cum illo ab ipso principe apostolorum sibi quoque dici: Pecunia tua tecum sit in perditione. Quorum iam pecunia, quantacumque sit, immunda fit, quandocumque symoniana pecunia accedens illam contingit. Sed ad propositum redeatur.
──────── CAPUT VIII: De quadripertita venditione apud Latinos et de Magni Constantini devotione erga clericos. ────────
Distrahitur ergo passim et sparsim res ecclesiastica prius a principibus et eorum familiaribus, deinde a metropolitanis et eorum familiaribus. Neutra quippe venditio fit sine mediatoribus. Quanto tolerabilius venderetur, si saltem exemplo orientalis et transmarinae ecclesiae a metropolitanis tantum eorumque familiaribus venderetur, quia bis tantum et non quater venderetur. Quamvis enim multimodis erroribus ecclesiae Constantinopolitani imperii vexentur, ab hoc tamen immunes per omnia noscuntur. Denique, sicut auditu et visu comprobavi et insuper ab ore orthodoxae memoriae imperatoris Constantini Monomachi in ipsa regia urbe pro apostolicae sedis responsis positus agnovi, nec ipse imperator nec laicorum quilibet ullam dispositionem ecclesiarum aut ecclesiasticarum ordinationum seu facultatum aliquando sibi praesumit, sed cuncta simul, postquam semel relicta sunt, relinquuntur disponenda metropolitanis et ecclesiasticis personis a tempore maximi et primi Constantini, qui super his memorabilem et omnibus catholicis reverendam sententiam protulit. Praesidens enim sanctae synodo, quae apud Niceam congregata est, cum querelam quorundam conspiceret coram se delatam, ait: Vos a nemine indicari potestis, quia solius Dei iudicio reservamini; dii etenim vocati estis, iccirco non potestis ab hominibus diiudicari. Ite et inter vos causas vestras disponite, quia dignum non est, ut nos indicemus deos. Unde ipsa sancta synodus sic promulgavit: Antiqui moris est, ut urbis Romae episcopus habeat principatum et suburbica loca et omnem provinciam sua sollicitudine gubernet. Qui vero apud Aegyptum sunt, Alexandriae episcopus omnium habeat sollicitudinem. Similiter autem et circa Antiochiam et in ceteris provinciis privilegia propria reserventur metropolitanis ecclesiis. Porro quod decretis Romanorum pontificum insertum de rebus et negotiis ecclesiasticis reperitur, hic quoque inserendum arbitramur. Quod tale est: Nemo, qui scripturas divinas legit, ignorat, quod in principio nascentis ecclesiae discipulis in unum congregatis cum multitudine credentium, in quibus erat cor unum et anima una, quique vendentes praedia et possessiones suas afferebant, et dividebatur singulis, prout cuique opus erat. Futuram namque ecclesiam in gentibus apostoli praevidebant maximeque, quia Dominus illis praedixerat: 'Euntes in mundum universum praedicate euangelium, vel quia expellendi erant a Iudaea, noverant se et in gentibus dispergendos ecclesiamque congregandam ex rudi populo. Iccirco praedia in Iudaea minime sunt adepti, sed pretia tantummodo ad fovendos egentes. At vero cum inter turbines et adversa mundi succresceret ecclesia, adeo usque pervenit, ut non solum gentes, sed etiam Romani principes, qui pene totius orbis monarchiam tenebant, ad fidem Christi et baptismi sacramenta concurrerent. E quibus vir religiosissimus, Constantinus primus, fidem veritatis patenter adeptus, licentiam dedit per universum orbem sub suo degentes imperio non solum fieri christianos, sed etiam fabricandi ecclesias et praedia tribuenda constituit. Denique idem praefatus princeps donaria immensa et fabricam templi primae sedis beati Petri principis apostolorum instituit, adeo ut sedem imperialem, quam Romani principes praesiderant, relinqueret et sedi beati Petri suisque praesulibus profuturam concederet. Ab illo etenim tempore et deinceps viri religiosi non solum possessiones et praedia, quae possederant, sed etiam semet ipsos Domino consecrarunt, aedificantes basilicas in suis fundis in honore sanctorum martirum per civitates ac monasteria, in quibus coetus Domino servientium conveniret. Denique reges et praesides ac magistratus non solum hanc licentiam attribuerunt, sed etiam ipsi propria largiti sunt per universa regna terrarum, unde alerentur egentes, qui nil in mundo possidebant, ecclesiaeque fabricarentur atque restaurarentur, Deoque et ecclesiae eius rite famulantium servorumque illius supplementa absque necessitate tribuerentur, ut haec accipientes secundum monita apostoli possent orationes, postulationes, obsecrationes, gratiarum actiones fieri pro omnibus hominibus, pro regibus et qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam vitam habeant; et hoc bonum et acceptum esse coram Deo idem magister gentium protestatur, et cui sollicitudo omnium ecclesiarum incumbebat, quique episcopos regere per Spiritum sanctum constituit ecclesiam Dei, quibus ait: 'Pascite qui est in vobis gregem Dei, providentes non coacte, sed sponte secundum Deum, neque turpis lucri gratia, sed voluntarie'. 'Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus'. Quae enim sunt negotia saecularia, sancti canones manifestant et inibent sic: 'Dum perspicuum sit, quod quidam, qui in clero videntur electi, propter lucra turpia conductores alienarum possessionum fiant et saecularia negotia sub cura sua suscipiant, Dei quidem ministerium parvipendentes, saecularium vero domos discurrentes et propter avaritiam patrimoniorum sollicitudinem sumentes, decrevit supradicta synodus nullum deinceps clericum aut possessiones conducere aut negotiis saecularibus se miscere praeter pupillorum et orphanorum ac viduarum, aut si forte episcopus civitatis ecclesiasticarum rerum sollicitudinem habere praecipiat'. Ubi liquido patet, quia alia sunt negotia saecularia, alia ecclesiastica. Nonne Moyses in saeculo erat, cum crebro in tabernaculo intraret et exiret, qui intus in contemplationem raptus, foris infirmantium negotiis urgebatur; intus Dei archana considerans, foris carnalium onera portabat. Cuius typum in ecclesia sacerdotes agere debent, ut, dum foras exeunt ad exercenda negotia pro necessitatibus subditorum, intus ad se redeant per contemplationem mandatorum. Sicut Paulus, qui caelestibus secretis inseritur et tamen per condescensionis viscera carnalium cubile scrutatur. Sicut Iacob ascendentes et descendentes angelos vidit, quia videlicet rectores ecclesiae non solum Deum contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Et dum sacerdotes horum facta imitantur, et se custodiunt et subditorum onera portant et videntur tales esse, quales idem egregius Paulus praecipit, ut qui utuntur hoc mundo tanquam non utantur, et qui gaudent tanquam non gaudentes, et qui emunt tanquam non possidentes.
──────── CAPUT VIIII: De differentia clericorum et laicorum et de studio beati Gregorii in talibus. ────────
Ex quibus pariter edocemur, quod sicut clerici saecularia negotia, sic et laici ecclesiastica praesumere prohibentur. Et sicut clerici a laicis, sic laici removentur a clericis tam ex licentia mutuae accusationis quam et testificationis. Et quemadmodum clerici a laicis habitu et professione, sic discreti debent esse actu et conversatione, ut neuter eorum officium alterius aut hereditariam sortem sibi praeripiat, sed uterque terminos a sanctis patribus et orthodoxis principibus positos attendat. Nam sicut clerici a laicis etiam intra parietes basilicarum locis et officiis, sic et extra separari et cognosci debent negotiis. Ideo laici sua tantum, id est saecularia, clerici autem sua tantum, id est ecclesiastica negotia, disponant et provideant. Habent inde utrique sibi regulas praefixas tam a sancto papa et martyre Stephano ceterisque pontificibus sanctorumque patrum conciliis quam et a principibus catholicis. Quod satis in beati Gregorii gestis ostenditur, ubi sic legitur: Nemo laicorum quodlibet sacri palatii Lateranensis ministerium vel ecclesiasticum patrimonium procurabat, sed omnia ecclesiastici iuris munia ecclesiastici nichilominus viri subibant, nimirum laicis ad armorum solam militiam vel agrorum curam continuam deputatis. Ob hoc se nonnulli procerum sub optentu religionis primo tonsurare coeperunt. Quorum tergiversationi Mauricius imperator prudenter occurrens data per Longinum stratorem lege praecepit, ut, quisquis publicis fuisset administrationibus implicatus, ei ad ecclesiasticum venire officium non liceret. Quam legem Gregorius super hoc valde laudavit dicens: 'Qui saecularem habitum deferens ad ecclesiastica officia venire festinat, non relinquere cupit saeculum, sed mutare'. Hic quoque beatus pontifex nichilominus per diversas provincias pro custodia sacrae religionis rebusque pauperum strenue gubernandis ecclesiae suae viros industrios rectores patrimoniorum ascivit, in quibus Cyprianum diaconum patrimonii Siculi, Pantaleonem notarium Siracusani et ceteros, qui ibidem nominantur, usque Candidum presbyterum Gallicani. Unde etiam Ianuario Kalaritano inter cetera scribit dicens: 'Indicatum nobis est, quod laicis quibusdam curam vestri patrimonii commisistis. Quod de cetero cavendum a fraternitate vestra est, nec saecularibus viris atque non sub regula vestra degentibus cuiuslibet res ecclesiae committantur, sed probatis de vestro officio clericis, in quibus si quid reperiri poterit pravitatis, ut in subditis emendare quod illicitum gestum fuerit valeatis. Quos videlicet apud vos habitus sui officium magis conveniet quam excuset'. Qui etiam de sacerdotibus Mauricio imperatori scribens inter cetera sic ait: 'Sacerdotibus autem non ex terrena potestate dominus noster citius indignetur, sed excellenti consideratione propter eum, cuius servi sunt, eis ita dominetur, ut etiam debitam reverentiam impendat. Nam in divinis eloquiis sacerdotes aliquando dii, aliquando angeli vocantur. Et per Moysen de eo, qui ad iuramentum ducendus est, dicitur: "Applica illum ad deos", videlicet ad sacerdotes. Et rursum scriptum est: "Diis non detrahes", scilicet sacerdotibus. Et propheta ait: "Labia sacerdotis custodiunt scientiam et legem requirunt ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est". Quid ergo mirum, si illos vestra pietas dignetur honorari, quibus in suo eloquio honorem tribuens eos aut angelos aut deos ipse etiam appellat Deus? Ante Constantinum imperatorem quique pagani in republica principes fuerunt, qui verum Deum nescientes deos ligneos et lapideos colebant, et tamen eorum sacerdotibus honorem maximum tribuebant. Quid igitur mirum, si christianus imperator veri Dei sacerdotes dignetur honorare, dum pagani, ut praedixi, principes honorem impendere sacerdotibus noverunt, qui diis ligneis et lapideis serviebant'. Nichilominus ex aliis ipsius pontificis dictis ostenditur, quod eius iudicio et consensu ordinationes episcoporum celebrabantur, quod ex duobus incunctanter apparet, pro quibus sic populo et clero scribens iubet: 'Quanto apostolica sedes Deo auctore cunctis praelata constat ecclesiis, tanto inter multiplices curas et illa nos valde sollicitat, ubi ad consecrandum antistitem nostrum expectatur arbitrium. Defuncto igitur Laurentio ecclesiae Mediolanensis episcopo, sua nobis relatione clerus innotuit se in electione filii nostri Constantii diaconi sui unanimiter consensisse. Sed quoniam eadem non fuit subscripta relatio, ne quid, quod ad cautelam pertineret, omittamus, iccirco huius praecepti auctoritate suffultum Genuam te proficisci necesse est. Et quia illic multi Mediolanensium coacti Languobardorum barbarica ferocitate consistunt, eorum te voluntates oportet convocatis eis in commune perscrutari. Et si nulla eos diversitas ab electionis unitate disterminat, siquidem in praedicto filio nostro Constantio omnium voluntates atque consensus perdurare cognoscis, tunc eum a propriis episcopis, sicut antiquitatis mos exigit, cum nostrae auctoritatis assensu solaciante Domino facias consecrari, quatinus huiusmodi servata consuetudine et apostolica sedes proprium vigorem retineat et a se concessa aliis sua iura non minuat'. Sed cum post annos aliquot Constantius functo insigniter pontificio dormisset in Domino, clerus et plebs Mediolanensis Deusdedit diaconem eligentes ab Agilulfo rege terrerentur, quatinus illum eligerent, quem Languobardorum barbaries voluisset; at illi decretum suum Gregorio dirigentes consilium et licentiam petunt; quibus ipse inter cetera sic rescripsit: 'Illud, quod vobis ab Agilulfo indicatis scriptum, dilectionem vestram non moveat. Nam nos in homine, qui non a catholicis et maxime a Langobardis eligitur, nulla ratione consensum praebebimus, quia vicarius sancti Ambrosii indignus evidenter ostenditur, si electus a talibus ordinatur'. Et post pauca: 'Ut igitur in ordinando Deusdedit diaconem, qui a vobis electus est, nulla possit mora contingere, Pantaleonem notarium nostrum transmisimus, qui eum, ut moris est, adnitente consensus nostri auctoritate faciat consecrari'.
──────── CAPUT X: Quanto liberior sit Graecorum ecclesia quam Latinorum a potestate laicorum. ────────
Igitur, ut praedictum est, haec sanctorum patrum et religiosorum principum statuta de personis et rebus ecclesiasticis inviolabiliter hactenus in transmarino imperio observantur, et solis metropolitanis vel episcopis ceteris disponendae relinquuntur. Unde quaelibet ecclesiae administratio solo eorum disponitur arbitrio, sive gratis sive non gratis velint eam committere cuilibet clerico, nec nisi a metropolitanis aut episcopis eorumque familiaribus vendi solet aliquando. Quod quamvis ex sola venditione sit hereticum et nimium detestabile, est tamen ecclesiis Dei illis magis tolerabile quam nostris, quae, ut superius ostenditur, iugiter venduntur quater. Neque enim arrogantia et avaritia principum nostri saeculi et imperii patitur terminis praefixis coherceri, sed transgressis divinis et humanis legibus, quae inter arma silent, etiamsi ecclesiastica, omnia sibi praesumentes possident, ut in eis degere aut ex eis vivere sine illorum datione aut venditione contingat clericorum neminem. Quo fit, ut qui liberiores omnibus esse deberent hominibus, utputa quorum pars hereditatis est ipse Deus, quique vicissim sunt sors Dei, existant contemptibiliores omnibus. Nam quamlibet vilis laicorum servus aut mercennarius nulli praeter eum cuius est famulari cogitur eique soli subiacet cum suis rebus, ab aliis liberrimus. Sic cuiuscumque laici mediocris aut divitis possessio eius tantum cuius est subiacet dominio nec invaditur nec venditur a principum aliquo. Soli sunt clerici, sola est ecclesia, quibus omnium incurrit calumnia, violentia, potentia et rapina in tantum, ut, si quid forte ecclesiis Dei laici contulerint pro animarum suarum redemptione, mox fiat calumniosum et venale, quod prius ab ipsis donatoribus possidebatur pacifice. Et a quibus maxime vendicantur et venduntur nisi ab eis, qui se ecclesiarum Dei advocatos vel defensores profitentur? Ab ipsis scilicet imperatoribus, ab ipsis principibus eorumque satellitibus. Ipsi sub nomine et optentu defensionis praesumunt sibi, alienant vel vendunt non solum ecclesias, sed et quicquid est earum iuris tam in rebus et personis quam et in officiis. Unde vel correpti animadvertant, quanto minus Deum revereantur quam sub eorum potestate constitutos cuiuscumque conditionis homines, quorum verentur et cavent invadere possessiones. Arbitrantur cedendum hominibus sub se, cum non reputent cedendum Deo supra se. Verentur et erubescunt homines, quibus terrenum vel civile ius conservant, cum nec revereantur nec erubescant Deum, cui nec terrenum ius nec caeleste fas reservant. Et cum non dubitent se sacrilegos praebere Deo, cuius hereditatem sibi vendicant, religiosi et catholici principes ab hominibus dici et haberi affectant, cum vere sint inimici Dei, adversus quem unanimiter conspirant, ut hereditate sanctuarium eius possideant. Unde, iuxta quod psalmista inprecando prophetat, ponendi sunt sicut Oreb et Zeb et Zebee et Salmana, qui utique alienigenarum principes et Israelitarum hostes erant. Quorum malitiam nostri temporis principes secuti videant, quo sint perducti. Denique, ut ex praecedentibus beati Gregorii dictis evidenter apparet, ad hoc eos iam perduxit ambitio perfidi Symonis, ut intolerabilior nunc eorum principatus incumbat catholicis ecclesiis quam Langobardorum quondam tyrannidis. Neque enim Langobardi, quamvis tunc barbari et Arriani, sed nec eorum rex Agilulfus, quamvis Romanae libertati et dignitati nimium infensus, resistere Romano pontifici temptaverunt, quin Mediolanensis ecclesiae metropolitanum iuxta suae apostolicae sedis antiqua et canonica privilegia substituisset. Nec praeiudicavit consensus regis et eius gentis desiderium nec extorsit apostolico praesuli suum super metropolitanorum electione iudicium, licet potentia armorum et crudelitate barbariei suae depopularentur et perterrefacerent omne Italicum solum, et quod adhuc maius est, Arriana vesania omnem persequerentur catholicum. Quod sane privilegium non solum in Italia tunc a barbaris et Arrianis pervasa retinuit, verum et in Germania totisque Galliis, sicut clare praedicatur in eius gestis et dictis.
──────── CAPUT XI: Qualiter et per quos ecclesiae suis privilegiis privatae sunt. ────────
Et haec canonica auctoritas solida et specialis reservata est Romanis pontificibus in omnibus metropolitanis, metropolitanis quoque omnibus in omnibus eorum suffraganeis, sicut in gestis beati Bonifatii Magontini archiepiscopi reperiet quisquis quaesierit. Nec ipse tunc Pipinus rex nec filius eius primus Francorum imperator Magnus Karolus hunc canonem infringere fuit aggressus, sed nec pronepotum seu heredum regni et imperii eorum ullus usque ad Ottonum tempus. Ipsis enim ad imperium adolescentibus et proficientibus, Romanorum pontificum decrescere et deficere cepit virtus, adeo ut prae ignavia et insipientia eorum atque pro arrogantia neophitorum principum omne ecclesiasticum officium et ius paulatim surriperetur et extorqueretur eorum manibus, vix inane pristinae dignitatis nomen, non autem ipsam suam dignitatem retinere laborantibus. Sic debilitato et abiecto capite clericalis ordinis omne mox corpus eius sibi pro libito suo substernendum impune usurpavit potestas saecularis; quae primo quidem non praeripuit cuncta ecclesiastica simul et statim, sed ceterarum nequitiarum more separatim et pedetemptim. Nam primo ambitiosis ecclesiasticarum dignitatum vel possessionum cupidis favebat prece, dein minis, deinceps verbis concessivis; in quibus omnibus cernens contradictorem sibi neminem, nec qui moveret pennam vel aperiret os et ganniret, ad maiora progreditur; et iam sub nomine investiturae dare primo tabellas vel qualescumque porrigere virgulas, dein baculos laicos tandemque ecclesiasticos. Quod maximum nefas sic iam inolevit, ut id solum canonicum credatur, nec quae sit ecclesiastica regula sciatur aut attendatur. Et quidem memini me vidisse a saecularibus principibus aliquos pastoralibus baculis et anulis investiri de episcopatibus et abbatiis, metropolitanosque eorum et primates, quamvis praesentes essent, nec inde requisitos nec aliquid contra hiscere ausos. Quibus sub tanto adulterio uxorum et nece filiorum deprehensis suae neglegentiae et praevaricationis merito accidit illud maledictum Mosaicum dicens: Uxorem accipies, et alius coram te dormiet cum ea. Quo, ut beatus Hieronimus in conmentario Zachariae prophetae attestatur, nichil crudelius, nichil miserius inveniri potest, ut timore mortis propriae nec salutem filiorum nec uxorum pudicitiam defendere viri audeant. Hoc ipsum et Amos propheta ad Amasiam impium sacerdotem comminans loquitur: Uxor tua in civitate fornicabitur, et filii tui et filiae in gladio cadent, et humus tua funiculo metietur. Incunctanter enim sacerdotis uxor ab aliis violatur, quandocumque ecclesia a laicis, quibus non pertinet, administratur vel ordinatur. Cuius etiam humus funiculo metietur, ubi ecclesiastica possessio a sorte dominici sacerdotii alienatur et ad laicorum sortem et dominium revocatur. Qui si defensores ecclesiae et non praedones vel invasores essent, procul dubio pro qualicumque culpa seu neglegentia sacerdotum eam defendere non neglegerent nec ius illius sibi vendicarent. Factum enim personae, ut beatus Gregorius docet, non est convertendum in damnum ecclesiae, sed sic est castiganda persona, ut per omnia indaemnis conservetur facultas ecclesiastica. Habet enim ecclesia suas leges, suos iudices, quibus cum consilio religiosorum et sapientum aut corripiantur aut corrigantur culpae praepositorum et ministrorum eius. Quas si ecclesiastici dissimulant aut minime curant, demum saeculares principes et fideles laici pro defensione et recuperatione, quam matri suae ecclesiae debent, necesse est insistant eosque oportune importune conveniant et moneant, ne destructoribus ecclesiarum Dei et indisciplinatis tacendo et dissimulando faveant, sed secum ad reformandum eius suos canones exurgant. Quodsi nec monitis resistere pravis curaverint, faciat laica potestas tandem quod liberae et dilectae matris non degeneres filii, cuius si pudicitiam cognoverint ab adulteris captivari, nec mora accinguntur vindicaturi, etiamsi pater eorum admonitus neglegat tam intolerabile sibi malum ultum iri. Caventes enim maculam suo generi infamiamque non modicam suo nomini, etiam patre cessante non cessant boni filii matris suae iniurias ulcisci. Qui si eam adulteris ereptam suo legitimo matrimonio non restituerint, sed suae libidini maternam pudicitiam prostituerent, nonne peiores et detestabiliores quibuslibet adulteris essent? Nonne tolerabilius fuerat ab aliis non defendisse quam defensam sic sibi usurpare et addicere? Rogo, considerent hoc christiana pietate principes christiani et laici et tandem cognoscant, quanto flagitiores sint, si spiritualem matrem suam sic defendant, ne patri suo restituant, sed sibi ipsis tantum prostituant. Et cui patri? Illi nimirum, cui nullus carnalis pater ne dicam praeferendus, sed nec quidem est aequiparandus, iuxta quod dicitur: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; quos etiam si in via spiritualis patris contrarios habemus, odisse et fugere debemus.
──────── CAPUT XII: De praesumptione feminarum et dignitate sacratarum rerum. ────────
Verum cur haec tantum de viris laicis conquerimur, cum ipsae quoque laicae feminae, quibus nec loqui in ecclesia permittitur nec dominari in virum, non solum laicis res ecclesiasticas dispensandas committunt, sed insuper pastoralibus baculis et anulis de episcopatibus et abbatiis clericos investiant, quos eis aut favor aut obsequium saeculare seu pretium temporale conciliat et commendat. Principantur et ipsae nichilominus omni ecclesiasticorum concilio et iudicio, dum ad nutum illarum etiam absentum alii praeponuntur, alii deponuntur, alii quamvis culpabiles aut praetermittuntur aut defenduntur. Sic hac perversissima abusione, iuxta quod impius Porfirius calumniatur, senatus noster sunt feminae, a quibus insuper dantur sacerdotalia insignia; nec licet ecclesiasticos nisi earum dono sua sibi assumere, quae nec dicam feminae, sed nec masculorum quispiam nisi clericus debet contingere aut ferre, beato Stephano papa et martire sic denuntiante: Vestimenta ecclesiastica, quibus Domino ministratur, et sacrata debent esse et honesta, quibus in aliis usibus nemo debet frui quam in ecclesiasticis et Deo dignis officiis, quae nec ab aliis debent contingi aut ferri nisi a sacratis Deo hominibus, ne ultio, quae Balthasar percussit, super haec transgredientibus et talia praesumentibus veniat divina et corruere eos faciat ad ima. Ex quo tanti pontificis decreto necesse est caveant laici et laicae ecclesiastica vestimenta suo contactu temerare et a minoribus prohibiti maiora sibi praesumere. Quibus enim non conceditur claviculam hostiarii, qua serat et reserat valvas templi sancti, vel funiculum tintinnabuli, quo significat certas horas operis Dei, multo minus conceditur contingere baculum et anulum episcopi, quibus principaliter insignitus non solos hostiarios, sed reliquos ordines ecclesiasticos ipsumque templum cum omni sua supellectile, altare quoque cum omnibus suis utensilibus Deo omnipotenti consecrat. Pari modo quibus non licet contingere cingulum aut mappulam subdiaconi hostias ad altare laturi, multo minus licet anulum episcopi, quo insignitur, dum assistit altari et sanctificat immolatque agnum Dei vel dum consecrat chrisma Spiritus sancti seu dum benedicit populum Dei. Nec mirum, si tantopere veritatem Christi in novo testamento revereamur, cum eius umbram in veteri decreverit Dominus sic reverendam et honorandam, ut in libro Numeri inde per Moysen dicat: Erunt sub custodia Levitarum tabulae tabernaculi et vectes et columnae et bases earum et omnia, quae ad cultum pertinent huiuscemodi, columnaeque atrii cum basibus suis per circuitum et paxilli cum funibus. Castra metabuntur ante tabernaculum federis, id est ad orientalem plagam, Moyses et Aaron cum filiis suis, habentes custodiam sanctuarii in medio filiorum Israel. Quisquis alienus accesserit, morietur. Deinde vasa altaris in quanta voluerit Dominus reverentia haberi, post aliqua ibidem ostendit dicens: Ignium receptacula, fuscinulas ac tridentes, uncinos et batilla cunctaque vasa altaris operient simul velamine iacinctinarum pellium et inducent vectes. Cumque involverint Aaron et filii eius sanctuarium et omnia vasa eius in commotionem castrorum, tunc intrabunt filii Caath, ut portent involuta, et non tangant vasa sanctuarii, ne moriantur. Quorum periculum denuo cavendum denuntians ait Moysi et Aaron: Nolite perdere populum Caath de medio Levitarum; sed hoc facite eis, ut vivant et non moriantur, si tetigerint sancta sanctorum. Aaron et filii eius intrabunt ipsique disponent onera singulorum et divident, quid portare quis debeat. Alii nulla curiositate videant quae sint in sanctuario, priusquam involvantur, alioquin morientur. Quod longo post tempore Oza Levites incurrit, ubi arcam Domini inclinatam sustentare temptavit, quam solis sacerdotibus contingere licuit. Ex quibus perpendant, quid mereantur, qui sola temeritate tractant et ferunt vestes et vasa ecclesiastici ministerii, si occiduntur caelitus, qui sola curiositate ducti haec tantum viderint aut subita necessitate permoti sustentare temptaverint. Et certe Levitae et consecrati erant, quos tanta animadversio cohibebat: quanta putamus severitate laicos ab his deterrebat? Sed ne forsan autumet quis haec tantum populo sub lege custodienda et non nobis sub gratia, apostolum dicentem audiat: Quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt', nec non beatum papam Stephanum consimilia his superius decernentem; Dominum nostrum quoque in euangelio maioris iustitiae perfectionem suis inculcantem, quibus sic praemisit: Nisi habundaverit iustitia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, non intrabitis in regnum caelorum. Et revera lex nec iram nec subsannationem nec verbi convitium in fratrem morte punit nisi solum actuale homicidium, gratia autem non solum ipsum homicidium, sed eius quoque fomitem et seminarium, iram scilicet manifestumque convitium, et tanto graviori morte, quanto melior extat anima corpore, cuius morte, quam solam sentiebant illi, velut servi perterriti ab excessibus reprimebantur, cum nos velut liberi sola caritate aeterni patris iustitiam operare debeamus. Quam si, utputa disciplinam eius, abicimus indisciplinateque illius voluntati resultamus, non solum exhereditabimur, sed insuper morte animae perpetuo plectemur, quam nobis imminere credentes vitare contempsimus. Et tamen in hoc quoque ab illis distamus, quia nobis tanquam liberis copia satisfactionis reservatur; illis autem tanquam servis nec mora vindicta temporalis mortis adhibebatur, quae procul dubio umbra perpetuae habebatur. Itaque, ut ait apostolus, in libertatem vocati, ne abutamur libertate nec tardemus reverti ad patrem nostrum nec desperando aut nimium sperando differamus de die in diem, quia sicut qui desperat, sic et maledictus est qui in spe peccat.
──────── CAPUT XIII: De dignitate sacerdotii veteris legis et de praesumptione et poena regum Iuda et Israel. ────────
Nichilominus et hoc perpendant, quia, quamvis duodecim tribus Israel totidem tunc haberent principes, in quibus et Naason de tribu Iuda, cui non erat auferendum sceptrum et dux de femore eius usque regem regum Christum, nullus tamen illorum nisi solus Moyses praesumpsit ex contribulibus suis ordinare pontificem, sacerdotes et levitas cunctasque illius temporis instituere et disponere cerimonias. Siquidem ipse vice summi pontificis et maximi primatis Aaron fratrem suum et filios eius inferioris gradus sacerdotes infulis sacerdotalibus induit, consecravit et inunxit. Ipse quoque tabernaculum utrumque erexit et cum omnibus utensilibus suis altaribusque et vasis inungendo et aqua cum hysopo aspergendo dedicavit, qua etiam populum aspersum sanctificavit: Lecto enim, ut ait apostolus ad Hebreos, omni mandato legis a Moyse universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hyrcorum cum aqua et lana coccinnea et ysopo, ipsum quoque librum et omnem populum aspersit dicens: 'Hic sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus'. Etiam tabernaculum et omnia vasa ministerii sanguine similiter aspersit, et omnia pene in sanguine mundantur secundum legem, et sine sanguinis fusione non fit remissio. Hic deinde mortuo Aaron fratre suo filium eius Eleazarum vestibus patris induit in monte, ut pontificatu fungeretur illius vice. Nunquid alicubi reperitur principes aut populos aliarum tribuum designasse aut instituisse pontifices ac reliquos mynistros tabernaculi vel templi Domini seu praesumpsisse quicquam sortis aut iuris eorum? Ipsi enim per se et inter se suas ordinationes et causas, prout eis videbatur, agebant, et tota tribus Levitica suis tantum pontificibus disponenda subiacebat, nemine principum aut plebis contradicente, sed potius cunctis ad praeceptum et nutum eorum pendentibus tam ex oblationibus quam et ex observationibus reliquis. Quos quicumque non audiret, de medio populi sui interiret. Et hoc legitimum Leviticae tribui a ceteris inviolabiliter constat redditum usque ad pessimum regem Ieroboam, qui suo scismate regnum et sacerdotium bipertitus est, instituens alia altaria aliosque sacerdotes idolis, quorum utique sacerdotes fiebant non Mosaice, sed symoniace. Nam quicumque, ut ystoria testatur, volebat, implebat manum suam, et fiebat sacerdos eorum, qui non sunt dii. Porro Iudas et Beniamin cum aliqua parte Leviticae tribus retinuerunt suae sorti aliquandiu sacerdotium, quamvis exorbitando interdum; unde et templum et altare nonnunquam aliquorum sacerdotum et regum malitia profanabat, nonnunquam successorum eorum devotio expiabat. In cuius regni primitiva unione et postremo scismate concordia catholicorum discordiaque hereticorum praefigurabatur quam maxime, et paucitas catholicorum in Iudaeis Hierosolimitanis, pluralitas vero hereticorum in Israhelitis Bethavenitis. In quibus pariter etiam considerandum est, quia qui non nisi falsum sacerdotium sibi retinuerunt cum ipsa lege Mosaica, quam frustra legebant, atque cum psalmis Daviticis, quos daemoniis et non Deo decantabant, prius irrevocabilem et perpetuam captivitatem incurrerunt. Illi autem, qui divinitus institutum sacerdotium sibi retinuerunt, licet cadendo et resurgendo, non nisi septuagenariam et hanc longo post illos tempore; ex qua tanquam meliorati et renovati cum lege et psalmis, cum sacerdotibus suis et prophetis, cum ipsis quoque sacris vasis plurimisque ethnicorum principum donariis sunt reversi, templum et sanctam civitatem restructuri. Equidem illis tanquam uxori pertinaciter meretricanti dedit Dominus semel libellum repudii, ut iam libidines suas expleat sine aliquo respectu maritalis zeli; istis autem tanquam filiis lascivis et dissolutis, ut resipiscerent, paterna flagella
adhibuit, iuxta quod per Zachariam dicit: Zelatus sum Syon zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam; haec dicit Dominus exercituum: Deversus sum ad Syon et habitabo in medio Hierusalem, et vocabitur Hierusalem civitas veritatis, mons Domini exercituum, mons sanctificatus. Quod cum ex multis aliis, tunc ex hoc uno patenter colligi potest, quia, quamvis Ieroboam sacerdotium decem tribuum, quibus praeerat, sibi praesumpserit super altare Bethel stando et tura iaciendo, nulla tamen visibili plaga percussus evasit. Porro Ozias rex Iuda, cum id, quanquam zelo Dei indiscrete fervens, attemptaret, lepra percussus est, etiam priusquam ad altare incensi cum turibulo, quod solum iam arripuerat, accederet. Qui, ut beatus Ieronimus iuxta istoriam asserit, fuit vir iustus et fecit rectum in conspectu Domini, aedificans templum, aquaeductum fabricans, offerens vasa et pro hoc merito adversarios superans, quod maximum pietatis indicium est, habens multos in suo imperio prophetas. Hic, quandiu vixit Zacharias sacerdos cognomento Intellegens, placuit Deo et cum omni veneratione delubrum eius ingressus est. Postquam vero Zacharias obiit, volens per semet ipsum offerre donaria, sacerdotalem ordinem non tam pie quam audacter invasit et reclamantibus Leviticis et ceteris sacerdotibus: 'Nonne tu es Ozias rex et non sacerdos?' audire noluit, statimque lepra percussus in fronte est. Quam, corporis partem sacerdos auri lammina protegebat. Ob eam rem terrae motum in templo Dei exortum constat, cuius etiam Zacharias propheta et titulus Amos meminit. Fuit ergo leprosus usque ad diem mortis suae et habitavit in domo separata seorsum, filio suo regnum optinente. Quo utique leproso vivente et quantum in re est sacerdotium dissipante, Isaias visionem Dei videre non potuit. Quandiu ille regnum tenuit in Iudaea, propheta oculos non levavit ad caelum, non ei sunt reserata caelestia, non apparuit ei dominus Sabaoth, nec in misterio fidei ter sanctum nomen auditum est. Quando vero ille mortuus est, universa haec aperto sese lumine prodiderunt. Et post pauca: Donec Ozias vivit, non intellegis, Isaia, te miserum, non conpungeris, non moveris; sed quando ille mortuus est, tunc animadvertis immunda te habere labia, tunc indignum te esse cognoscis visione Dei. Isaias ut iustus tantum in sermone peccaverat, ideo sola labia habebat immunda; et quantum ego arbitror, quia Oziam in templum irruentem non corripuerat nec iuxta Heliae exemplum libera voce impium designarat.
──────── CAP. XIIII: De praesumptione Saulis et poena. ────────
Saul quoque, qui, ut legitur, erat vir electus et bonus, et non erat de filiis Israel melior illo, et parvulus in oculis suis, nonne pro usurpato sibi sacerdotio reprobatus regnum, quod ei Dominus praeparabat, in sempiternum perdidit atque semet ipsum interfecit? Quod tamen quanta necessitate usurpaverit, istic iuxta istoriam nos meminisse non piguit: Philistei, inquit, congregati sunt ad praeliandum contra Israel, XXX milia equitum et sex milia curruum et reliquum vulgus sicut arena, quae est in litore maris plurima. Et ascendentes castra metati sunt in Machmas ad orientem Bethaven. Quod cum vidissent viri Israel se in arto sitos, afflictus enim est populus, absconderunt se in speluncis et in abditis, in petris quoque et in antris et in cisternis. Hebrei autem transierunt Iordanem, terram Gaad et Galaad. Cumque adhuc esset Saul in Galgala, universus populus perterritus est, qui sequebatur eum. Et expectaverunt VII diebus iuxta placitum Samuhelem, et non venit Samuel in Galgala, dilapsusque est populus ab eo. Ait ergo Saul: 'Afferte michi holocaustum et pacifica'. Et optulit holocaustum; cumque complesset offerens holocaustum, ecce Samuel veniebat, et egressus est Saul in occursum eius, ut salutaret eum. Locutusque est ad eum Samuel: 'Quid fecisti?' Respondit Saul: 'Quia vidi, quod dilaberetur populus a me, et tu non veneras iuxta placitos dies, porro Philistei congregati fuerant in Machmas, dixi: Nunc Philistei descendent ad me in Galgala, et faciem Domini non placavi. Necessitate compulsus optuli holocaustum Domino'. Dixitque Samuhel ad Saul: 'Stulte egisti nec custodisti mandata domini Dei tui, quae praecepit tibi. Quod si non fecisses, iam nunc praeparasset Dominus regnum tuum super Israel in sempiternum. Sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit sibi Dominus virum iuxta cor suum, et praecepit ei Dominus, ut esset dux super populum suum, eo quod non servaveris quae praecepit Dominus'. Cui longo post tempore hoc ipsum nulla necessitate, sed sola voluntate praesumenti de praeda Amalech ait idem Samuhel: 'Nunquid vult Dominus holocausta aut victimas et non potius, ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae et auscultare magis quam offerre adipes arietum: quoniam quasi peccatum violandi est repugnare, et quasi scelus idolatriae nolle acquiescere. Pro eo ergo quod abiecisti sermonem Domini, abiecit te, ne sis rex'. Dixitque Saul ad Samuel: 'Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini et verba tua, timens populum et obediens voci eorum. Sed nunc porta, quaeso, peccatum meum et revertere mecum, ut adorem Dominum'. Et Samuel ad Saul: 'Non revertar tecum, quia proiecisti sermonem Domini, et proiecit te Dominus, ne sis rex super Israel'. Et conversus est Samuel, ut abiret. Ille autem apprehendit summitatem pallii eius, quae scissa est, et ait ad eum Samuel: 'Scidit Dominus regnum Israel a te hodie et tradidit illud proximo tuo meliori te. Porro triumphator in Israel non parcet et penitudine non flectetur; neque enim homo est, ut agat penitentiam'. Et non vidit Samuel ultra Saul usque ad diem mortis suae. In qua tam districta divinitatis in utrumque regem sententia animadvertant christiani principes nec devotionem nec necessitatem fuisse excusatam, quin uterque divinitus ob sacerdotium sibi praesumptum puniretur. Et Ozias quidem corporis sui salutem et munditiam atque regnum, Saul vero spiritui nequam traditus Spiritum sanctum perdidit et regnum, mortemque animae et corporis et a semet ipso interfectus totiusque domus suae invenit interitum. Et certe neuter praesumpsit sibi aut rationale aut stolam sanctam vel lamminam auream seu quamlibet sacerdotalium vestium, nisi quod prior optulit holocaustum, alter vero arripuit turibulum ad turificandum. Notandum quoque, quanto excusabilius et tolerabilius sit quod necessitas cogit, quam quod voluntas praesumit. Nam quamvis Saul necessitate compellente holocaustum optulerit, non tamen Dominum aut prophetam sic exacerbavit, ut omnino derelictus esset ab eis, quia postea multis eum triumphis Dominus clarificavit, et propheta multotiens illum visitavit, salutavit et in sermone Domini ad Amalech deletum ire praecepit. Ubi autem voluntate id praesumpsit, statim ab eo spiritus Domini bonus recessit, spiritusque Domini malus eum exagitare coepit, nec postea victoriam habuit neque Samuelem vidit.
──────── CAP. XV: Quanta flagella premant principes cum populis pro praesumptione sacerdotalis officii. ────────
Quod necesse est attendant christiani principes et sacerdotalis officii quippiam sibi praesumere cessent, ne non tantum simplicem, sed dupplicem quoque confusionem sicut diploidem induant. Neque enim Deus ultionum dominus, Deus ultionum fortis et zelotes tantum nefas inultum praetermittere solet, sed aut in praesenti saeculo aut in futuro aut certe in utroque vindicare. Proinde attendant bella externa, seditiones internas, gentem super gentem, regnum contra regnum, terrae motus magnos per loca, terrores de caelo et tempestates, pestilentias et fames, quae sine intermissione Christianos conturbant, et ante haec omnia iniecisse manus apostolis Dei et ministris, et vel tot flagellis correpti tandem cognoscant, ne forte etiam post flagella mortem perpetuam incurrant. Super haec attendant, quia cum in Francorum terra reges ex genere prodeant, quis regum a centum et amplius annis recolitur in filiis suis vel usque in quartam generationem regnasse? Siquidem Ottones, prae omnibus ante se regibus sacerdotalis officii praesumptores, vix attigere tertiam. Post quos primus Heinricus nullam. Quod et in aliis regnis et principatibus contigisse, qui disquisierit, invenire poterit. Et tamen mirabili caecitate arbitrantur huiusmodi principes se obsequium praestare Deo, si ex pecuniis vel praediis taliter acquisitis construant novas ecclesias vel alia pia loca, cum non solum nil eis prosit, sed plurimum quoque obsit, sicut ex verbis beati Gregorii superius monstratur satis. Et revera quid prodest principibus mille ecclesias destruere et unam construere exemplo principum illorum, quos praenominavimus, qui de spoliis multarum ecclesiarum et praesertim provinciarum miserae Italiae duos episcopatus construxere, ut vel sic humano iudicio approbarentur, qui divino reprobantur; et quasi magnum aliquid fecerint, nomine tenus iuri tradiderunt apostolicae sedis, cum sibi tamen et successoribus suis omne dominium inde detinuerint. Nimirum sive isti sive quicumque imitatores eorum alii aut fallunt aut falluntur, si credunt principi apostolorum contra suam in Symonem magum sententiam tales oblationes vel pecunias iam posse placere, quasi eum poenituerit suae prioris sententiae. Et cur non perpendunt non esse suum ecclesias Dei facere, sed factas defendere. Ad hoc enim gladium a Christi sacerdotibus accipiunt, ad hoc inunguntur, ut pro ecclesiarum Dei defensione militent et, ubicunque opus est, pugnent, non ut ecclesias instituant et vel eas vel aliquid earum sanctificent aut praesumant. Quodsi alicubi aedificanda sunt ovilia intellectualibus ovibus, sint pastoribus earum devoti et strenui adiutores, non ut aliarum lacte et lanis, sed tantum illarum quarum interest aedificentur: Qui enim, ut sapiens ait, aedificat domum suam impensis alienis, quasi qui colligat lapides suos in hieme. Et certe quanti penditur hoc a Deo et sanae mentis hominibus, si solus helemosinae gratia quilibet divitem vel mediocrem spoliet aut occidat quemlibet hominem, ut nudum vestiat aut moribundum vivificet? Et quanto laudabilior foret, si miseros neglegeret, quam ut eis misereretur taliter? Quapropter saeculariter potentes, ne potenter tormenta patiantur, inter alia ecclesiastica sacramenta caveant anulis et virgis ecclesiasticis quemlibet insignire, scientes hoc non sui officii, sed sacerdotum esse. Ipsi enim ut servi domestici iuxta euangelicam parabolam iussu patrisfamilias prodigo filio revertenti proferunt stolam primam, id est catecizant; ipsi eum induunt, id est baptizant; ipsi calciamenta imitationis priorum patrum in pedibus eius, ipsi multo magis anulum praedicationis seu ecclesiasticae desponsationis dant in manu eius. Quorum enim non est baptizare et praedicare, multo minus est anulum dare, quo specialius commendatur praedicatio et magisterium rectorum ecclesiae, quorum est etiam vitulum saginatum adducere et occidere, sacramenta scilicet corporis et sanguinis Christi familiae eius epulaturae praeparare. Quodsi principes saeculi mercedi animarum suarum in defensione et procuratione ecclesiasticarum personarum et facultatum cupiunt prospicere, per sacerdotes sacerdotales vices, habitacula et sumptus conservari suffragentur, ubicunque ecclesiasticus status incolomis invenitur, exemplo sanctissimi regis David, qui, ut sacerdotalibus sortibus sacerdotium tunc incolume per congrua et debita officia Domino disponeretur, institit et de hostium Domini manubiis suique iuris facultatibus ad templum Domino aedificandum expensas Salomoni filio providit et praeparavit, sicut finis libri primi Paralipomenon enucleatius ostendit.
──────── CAP. XVI: De studio sanctorum regum erga divinum cultum et remuneratione et vindicta plebium. ────────
Nichilominus ubicumque ecclesiasticus status et divinus cultus imminutus est aut annullatus, zelo et modo regis Iosiae ad recuperandum et vindicandum accingantur piaque devotione sacerdotes eius, etiamsi suum neglegere officium non timeant, exemplo Ezechiae humiles piis querelis et admonitionibus aggrediantur. Sic enim de illo in Paralipomenon libro refertur: Ezechias anno et mense primo regni sui aperuit valvas domus Domini et instauravit eas, adduxitque sacerdotes atque levitas et congregavit eos in plateam orientalem dixitque ad eos: Audite me, levitae, et sanctificamini. Mundate domum domini Dei patrum vestrorum, auferte omnem immunditiam de sanctuario. Peccaverunt patres nostri et fecerunt malum in conspectu domini Dei nostri, derelinquentes eum. Averterunt facies suas a tabernaculo Domini et praebuerunt dorsum. Clauserunt hostia, quae erant in porticu, et extinxerunt lucernas incensumque non adoleverunt et holocausta non optulerunt in sanctuario domino Deo Israel. Concitatus est itaque furor Domini super Iudam et Hierusalem, tradiditque eos in commotionem et in interitum et in sibilum, sicut ipsi cernitis oculis vestris. En corruerunt patres nostri gladio, filii nostri et filiae nostrae, et coniuges captivae ductae sunt propter hoc scelus. Nunc igitur placet mihi, ut ineamus foedus cum domino Deo Israel, et avertat a nobis furorem irae suae. Filii mei, nolite neglegere. Vos elegit Dominus, ut stetis coram eo et ministretis illi, colatis eum et cremetis incensum'. Cuius devotioni non suffecit solos sibi subditos corrigere, verum et extraneos admonere, sicut inibi post pauca subditur: Perrexerunt cursores cum epistolis ex regis imperio et principum eius, et in universum Israel et Iudam iuxta id, quod rex praeceperat, praedicantes: Filii Israel, revertimini ad dominum Deum Abraham, Ysaac et Iacob, et revertetur ad reliquias, quae effugerunt manum regis Assiriorum. Nolite fieri sicut patres vestri et fratres, qui recesserunt a domino Deo patrum suorum, et tradidit eos in interitum, ut ipsi cernitis. Nolite indurare cervices vestras sicut patres vestri, tradite manus Domino et venite ad sanctuarium eius, quod sanctificavit in aeternum. Servite domino Deo patrum vestrorum, et avertatur a vobis ira furoris eius; si enim vos reversi fueritis ad Dominum, fratres vestri et filii habebunt misericordiam coram dominis suis, qui illos duxere captivos, et revertentur in terram hanc. Pius enim et clemens est dominus Deus vester et non avertet faciem suam a vobis, si reversi fueritis ad eum. Et quid plura? Bene et feliciter principari cupientibus efficiunt ad suam suorumque salutem acta et dicta salutaria regis istius, cuius industria sic Deo placuit, una prece CLXXXV milia hostium suorum interimeret atque sibi XV annos vitae moriturus impetraret, cum viri sanguinum et dolosi dies suos non dimidient. Denique David in sua pietate et iustitia sibi in semine suo acquisivit sedem regni in saecula. Porro nec Ieroboam nec successorum suorum quisquam excepto Hieu ad tertiam generationem pro sua impietate iniustitiaque pervenit, quin potius mingens ad parietem non est derelictus ex aliquorum posteris. Attendant hoc principum consiliarii et laterales, attendant hoc eorum plebes nec se putent principum suorum praesumptionis expertes, sed noverint se per omnia culpae eorum participes, immo auctores. Denique accipiter, licet conetur, sine pennis et plumis non praedatur. Unde rectore, qui unus est, delinquente innumera populi multitudo prosternitur et flagellatur saepe, quia nil tale sine favore seu suffragio eorum potuit efficere. Timentes enim vel amantes hominem magis quam Deum non solum favent male facientibus dominis, sed insuper ex malitia eorum audaciam sumunt et in quos possunt superbiunt et insurgunt. Qui si unanimes prava conantibus obsisterent et reclamarent, sicut nonnunquam pro suis incommodis seu commodis, vel sicut pro accepta vel sibi promissa ab aliquibus pecunia solent, facillime suos principes et maiores a malo revocarent. Denique nisi principibus sacerdotum turba clamoris sui improbitate favisset, Pylatus dominum Iesum relaxasset, nec suum velle ipsi principes ex captione Domini complessent. Sed esto necessitate inbelle et vile vulgus qualemcumque principum voluntatem sectantur, vel caveant, ne ipsa necessitas fiat eis male agendi voluntas simul et libertas; quos si debent ab omnium hominum laesione refrenare, multo magis ab ecclesiasticarum rerum praesumptione, recolentes, quia, si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus; si autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Nec non recolant, quia plebes numerosius, et aliquando earum principibus temporalem poenam evadentibus, puniuntur, quia plures ipsae sunt, principes vero pauciores, vel quia ab ipsis tanquam a suis radicibus praesumptio et nequitia principum maxime procedit. Hinc est, quod Pharao cum omni suo populo interiit, Bethsamitarum quoque LXX viri et L milia plebis, quod arcam Dei viderint; quodque David, qui dinumerare populum iusserat, evadente, LXX milia hominum ab angelo tribus diebus caesa sunt. Et notandum, quod in causa divina specialius offendendo principes cum populo suo interierint, in humana autem delinquendo principes populo caeso evaserint.
──────── CAP. XVII: De meritis Israelis et Iudae in typo hereticorum et catholicorum. ────────
Sed quia exemplis Israelitarum principum et plebium deterrendos simul et invitandos nostri temporis principes et populos aliqua ex parte curavimus, superest, ut qui cupit duorum iam populorum, Israelis scilicet atque Iudae, dinoscere, quanti apud Deum eiusque veros Israelitas habeatur oratio et operatio, revolvat prophetas et specialius Osee et Amos, tum Abiam regem Iudam vice et voce catholicorum adversus Ieroboam et suos procul dubio hereticos proclamantem talia: Audi, Ieroboam et omnis Israel, num ignoratis, quod dominus Deus Israel dederit regnum David super Israel in sempiternum ipsi et filiis eius pactum salis? Et post pauca: Nunc ergo vos dicitis, quod resistere possitis regno Dei, quod possidet super filios David, habetisque grandem populi multitudinem atque vitulos aureos, quos fecit vobis Ieroboam in deos, et eiecistis sacerdotes Domini, filios Aaron atque levitas, et fecistis vobis sacerdotes sicut omnis populus terrarum, Quicumque venerit et initiaverit manum suam in tauro et in bubus et in arietibus septem, fit sacerdos eorum qui non sunt dii. Noster autem dominus Deus est, quem non relinquimus, sacerdotesque ministrant Domino de filiis Aaron et levitae sunt in ordine suo. Holocausta quoque offerunt Domino per singulos dies mane et vespere et thimiama iuxta legis praecepta confectum, et proponuntur panes in mensa mundissima, estque apud nos candelabrum aureum et lucerna eius, ut accendatur ad vesperum. Nos quippe custodimus praecepta domini Dei nostri, quem vos reliquistis. Ergo in exercitu nostro dux Deus est et sacerdotes eius, qui clangunt tubis et resonant contra vos. Filii Israel, nolite pugnare contra dominum Deum patrum vestrorum, quia non vobis expedit. Hinc si quis typum sacerdotii hereticorum in populo Israelitico a Iuda separato prudenter consideret, quid dogmata et ordinationes eorum efficiant, luce clarius intelleget. Sic enim inde in quarto libro Regum legitur: Translatus est Israel de terra sua in Assyrios usque in diem hanc. Adduxit autem rex Assyriorum de Babylone et de Cutha et de Ahiat et de Ematli et de Serpharvaim et collocavit eos in civitatibus Samariae pro filiis Israel, qui possederunt Samariam, et habitaverunt in urbibus eius; cumque ibi habitare coepissent, non timebant Dominum, et immisit eis Dominus leones, qui interficiebant eos; nuntiatumque est regi Assyriorum et dictum: 'Gentes, quas transtulisti et habitare fecisti in civitatibus Samariae, ignorant legitima Dei terrae, et immisit in eis Dominus leones; et ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritum Dei terrae'. Praecepit autem rex Assyriorum dicens: 'Ducite illuc unum de sacerdotibus, quos inde captivos adduxistis, et vadat et habitet cum eis et doceat eos legitima Dei terrae'. Igitur cum venisset unus de sacerdotibus his, qui captivi ducti fuerint de Samaria, habitavit in Bethel et docebat eos, quomodo colerent Dominum. Et unaquaeque gens fabricata est deum suum, posueruntque eos in fanis excelsis, quae fecerant Samaritae, gens et gens in urbibus suis, in quibus habitabant, et nichilominus colebant Dominum. Et cum Dominum colerent, diis quoque suis serviebant iuxta consuetudinem gentium, de quibus translati fuerant Samariam; usque in praesentem diem morem secuntur antiquum. Non timent Dominum neque custodiunt cerimonias eius et iudicia et legem et mandatum, quod praeceperat Dominus filiis Israel. Fuerunt igitur gentes istae timentes quidem Dominum, sed nichilominus et idolis suis servientes, nam filii eorum et nepotes, sicut fecerunt patres sui, ita faciunt usque in praesentem diem. Quae utique res gesta hereticos, quorum typus est, insinuat Deum timere nec timere, colere nec colere. Denique quamvis legem Moysi se habere et observare seque Deum adorare et timere iactent, usque in hodiernum diem non coutuntur Iudaei Samaritanis, quorum duorum religio qualis sit, Dominus in euangelio Samaritanae ostendit dicens: Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Iudaeis est. Unde et magistris illorum Saduceis resurrectionem mortuorum evacuare quaerentibus ait: Erratis nescientes scripturas neque virtutem Dei. Quos cum exemplo de Abraham, Isaac et Iacob proposito confutasset, subiunxit: Vos ergo multum erratis. Qui quantum aberraverint, quantumque Pharisei praecucurrerint, liber Actuum apostolorum sic aperit: Saducei dicunt non esse resurrectionem neque angelum neque spiritum; Pharisei autem utrumque confitentur. Unde ab ipsis Saducei daemonium habere perhibentur.
──────── CAP. XVIII: De differentia sacerdotii catholicorum et hereticorum, et de primitiis symonianorum. ────────
Praeterea quantum catholicorum sacerdotes, licet male viventes, differant ab hereticis, hinc colligitur, quod imminente Babilonica captivitate a sacerdotibus Dei cultoribus ignis altaris in puteo absconditus post LXX annos a Neemia etiam sub aqua et in aqua vixisse cum lignis sacrificioque superposito deprehenditur; qui iuxta legem altari restitutus holocaustorum iugiterque fotus opera religiosorum sacerdotum a diebus Cyri regis Persarum non defecit usque regnum Antiochi, qui procul dubio typus fuit antichristi, cuius prophetae habentur heretici; quorum sicut primi, sic et maximi in utroque testamento sunt symoniani. Quod non solum ex aliis scripturis, sed etiam ex Machabeorum comprobatur gestis. Siquidem typus antichristi Antiochus sacerdotium Iudaeorum Iasoni typum Symonis magi praeferenti vendidit primus. Quod sic ibidem refertur: Post Seleuci vitae excessum cum suscepisset regnum Antiochus, qui nobilis appellabatur, ambiebat Iason, frater Oniae, summum sacerdotium, adito rege, promittens ei auri talenta LX et CCC et ex reditibus aliis talenta LXXX, super haec promittebat et alia CL, si potestati eius concederetur gymnasium, et ephoebian sibi constitueret et eos qui in Hierusolymis erant Antiochenos scriberet; quod cum rex annuisset, et optinuisset principatum, statim ad gentilem ritum contribules suos transferre coepit. Et post pauca: Erat autem hoc non initium, sed incrementum quoddam et profectus gentilis et alienigenae conversationis propter impii et non sacerdotis Iasonis nefarium et inauditum scelus, ita ut sacerdotes iam non circa altaris officia dediti essent. Videsne symoniaca heresi etiam Iudaicum sacerdotium sic destructum, ut pro scelere venditionis et emptionis ad incrementum gentilitatis sit translatum? In quo evidenter ostenditur symoniacam heresim seminarium et propagationem esse non christianitatis, sed gentilitatis. Neque enim symoniacus aliud efficere aut velle potest, nisi ut contribules suos, utique christianos, ad gentilem ritum transferat, quod certe nefarium et inauditum scelus esse constat. Unde idem Iason non sacerdos, sed impius arguitur, quo nomine paganus proprie ostenditur. Simulque considera, quod hac prima conspiratione symonianorum, Antiochi scilicet, Iasonis atque Menelai, qui de tribu Beniamin natus pecunia praefato Iasoni summum sacerdotium extorserat, LXXX Iudaeorum in Hierusalem caesa, XLII vincta non minus fuerunt venundata. Tunc quoque Antiochus Menelao ductore tanquam antichristus ducibus symonianis templum, quod cum sacramentis suis portendebat catholicam ecclesiam et sacramenta eius, ingressus accepit altare aureum, candelabrum luminis et universa vasa eius, mensam propositionis, libatoria, fialas, mortariola aurea, velum, coronas et ornamentum aureum, quod in facie templi pendebat, et comminuit omnia, iubens deinde templum contaminari et cognominari Iovis Olimpi. Et accepit argentum et aurum et vasa concupiscibilia et thesauros occultos, quos invenit, et sublatis omnibus abiit in terram suam. Quae utique singula illius templi ornamenta praefigurabant ecclesiae sacramenta, sicut orthodoxorum patrum multiplicia testantur scripta. Ex quibus ornamentum aureum, quod in facie templi erat, titulum fidei, qua Dei esse cognoscimur, et qua ad Deum intratur, aperte significabat. Quae profecto per hereticos ab antichristo comminuta et captivata in comminutione et captivatione illius ornamenti aurei praemonstratur; qua captivata repellit Dominus tabernaculum suum, ubi habitavit in hominibus, traditque in captivitatem virtutem eorum et pulchritudinem eorum in manus inimici et concludit in gladio populum suum et hereditatem suam spernit. Iuvenes eorum comedit ignis, et virgines eorum non lamentantur. Sacerdotes eorum in gladio cadunt, et viduae eorum non plorantur. Quare hoc? Quia secundum lamentantem Hieremiam reppulit Dominus tabernaculum suum, maledixit sanctificationi suae. Unde nec ipsum templum iam cognominatur Domini, sed Iovis Olimpi, ut indicetur principi aeris huius cessisse, quicquid visibilium sacramentorum in illo solebat esse Domini. Sed tanti auctor sceleris Iason, a Menelao expulsus sacerdotio, fugiens de civitate in civitatem, omnibus odiosus, ut refuga legum execrabilis, ut patriae et civium hostis et qui multos de patria expulerat, peregre periit et qui insepultos abiecerat multos, et ipse inlamentatus et insepultus abicitur, sepultura neque peregrina usus neque patrio sepulchro participans. Cuius supplantator Menelaus post caedem sanctissimi sacerdotis Oniae aliorumque multorum sanctorum a fratre suo Lysimacho supplantatur, non multo post iuxta aerarium templi seditione populari interempto. Quem sacrilegum scriptura astruit, non solum quia pecunia sacerdotium optinuit, sed quia insuper sacra vasa et supellectilem sanctuarii furto exportavit; quod scelus symoniacorum specialius esse nemo ambigit. Non solum enim sacerdotium emtum ire aggrediuntur, sed quicquid ecclesiis Dei superesse potuit diripiunt et furantur. Nec venditor quoque impunitus evasit, qui insanabili et invisibili plaga percussus, vermibus consumptus atque foetore exercitui eius sibique intolerabili repletus, peregre miserabili obitu est defunctus in montibus, utputa typus eius, quem in monte sancto iuxta Danielis prophetiam spiritu oris sui interficiet dominus Iesus.
──────── CAP. XVIIII: Qualiter ipsi sacerdotes sub lege communionem impiorum vitaverint et ab eis contaminata purificaverint. ────────
Ecce si sic perierunt tunc pseudoprophetae et pseudochristi symonianorum etiam sub umbra legis Moysi, putamusne, qualiter pereunt nunc sub veritate euangelii Iesu Christi? Quorum communionem quanto suorum corporum periculo facultatumque dispendio Mathathias et filii eius nonnullique alii devitant, in libris Machabeorum cognoscere possunt qui voluerint. Siquidem multa hominum milia utriusque sexus non tantum in civitatibus, verum et in montanis et solitudinibus glorioso tunc martyrio pro lege Dei, quam zelabant, coronata sunt. Quo zelo Mathathias quoque sacerdos et filii eius quinque relinquentes quaecunque habebant in civitate, fugerunt in montes et secesserunt in desertum locum, ibique inter feras vitam in montibus agebant et foeni cibo vescentes demorabantur, ne participes essent coinquinationis. Et in quo iam isti adhuc in Iudaismo minus sanctis patribus nostris in christianismo communionem hereticorum vitarunt? Simul quoque consideremus, quia, donec sacerdotium Iudaeorum viguit, nulla utensilia vel pecunia templi angelicis excubiis defensi potuere diripi aut captivari, quamvis id obstinato animo Eliodorus sub Onia pontifice aggressus fuerit. Quod sine aliqua vindicta constat tunc effectum, ubi sacerdotium venditum vel a non sua tribu fuit praesumptum. Nec minus considerandum est in facto legitimorum sacerdotum illius temporis, quanto studio et qualiter a catholicis expianda sint, quae contaminata invenerint ab hereticis. Sic enim inhibi docemur super his: Elegit Iudas sacerdotes sine macula, voluntatem habentes in lege Dei, et mundaverunt sancta et tulerunt lapides contaminationis in locum immundum. Et cogitavit de altari holocaustorum, quod profanatum erat, quid de eo faceret; et incidit illi consilium bonum, ut destrueret illud, ne forte esset illis in obprobrium, quia contaminaverant illud gentes; et demoliti sunt illud et reposuerunt lapides in monte domus in loco apto, quoad usque veniret propheta et responderet de eis. Et purgato templo acceperunt lapides integros secundum legem et aedificaverunt altare novum secundum illud, quod fuerat prius, et aedificaverunt sancta, et quae intra domum intrinsecus et aedem et atria sanctificaverunt. Et fecerunt vasa sancta nova et intulerunt candelabrum et altare incensorum et mensam in templo et incensum posuerunt super altare et accenderunt lucernas, quae super candelabrum erant, et lucebant in templo. Et posuerunt super mensam panes propositionis et appenderunt vela, consumatisque omnibus ante matutinum surrexerunt. Et de ignitis lapidibus igne concepto optulerunt sacrificium secundum legem super altare holocaustorum novum, quod fecerunt; quibus actis rogabant Dominum prostrati in terram, ne amplius malis talibus inciderent, sed et si quando peccassent, ut ab ipso mitius corriperentur et non blasphemis aut barbaris nationibus traderentur. Qua die autem templum ab alienigenis pollutum fuerat, contigit eadem die purgationem fieri XX et quinta novi mensis Casleu, et cum laetitia diebus octo egerunt in modum tabernaculorum. Et decreverunt communi praecepto et decreto universae genti Iudaeorum omnibus annis agendum per dies VIII. Et ornaverunt faciem templi coronis aureis et scutulis et dedicaverunt portas et pastoforia et imposuerunt eis ianuas, et facta est laetitia in populo magna valde. Et aversum est obprobrium gentium. Quas legalis umbrae lineas euangelica recto pede resculpit veritas, dum paene eodem modo catholici patres pro re et temporis sui qualitate expiant contaminatas ab hereticis ecclesias, quod studii nostri erit alio loco evidentibus demonstrare exemplis. Attamen et illud interim consideretur, quod ante primam captivitatem sub sacerdotibus, quamvis male viventibus, nec altare Domini nec utensilia eius nec ignis sint penitus innovata, sed ab idolatriae sordibus reliquisque contaminationibus per manus legitimorum sacerdotum sola aqua expiationis purificata. Quod secus factum esse post captivitatem occasione sacerdotii venalis superius ostenditur satis, in tantum ut lapides quoque sancti quondam altaris inde remoti fuerint, ignisque novus conceptus ex ignitis lapidibus fuit, cum a sacerdotio Aaron usque ad perfidum Iasonem ignis ab altari holocaustorum non defecerit, nec abominandum idolum desolationis super illud regum quisquam aedificaverit. Quae tertia iam reconciliatio altaris et templi per aliquot legitimos sacerdotes, qualis Christi praecursoris genitor Zacharias etiam regnante Herode extitit, conservata fuit, donec iam praedicante domino Iesu Christo Annas et Cayphas non solum venale, sed et annuale sacerdotium sua ambitione et pecunia rursus effecerunt. Quorum suique similium negotio domus orationis spelunca latronum fuerat facta, protestante Domino; quos paulo post in cruce tanquam in throno pontificali exaltatus damnavit et inrecuperabiliter deposuit, dum velo templi a summo usque deorsum per medium scisso omnia illorum sacramenta denudavit, eorum sacerdotium cum omnibus suis cerimoniis et lege spiritualiter ad se et ad suos coheredes velut ad tribum Iudam nomen eius confitentem transtulit, reprobatis illis, qui eum negarunt exclamando: Non habemus regem nisi Caesarem. Denique quicquid sacerdotalis officii postea tam ab illis quam ab eorum similibus et sequacibus praesumptum illic et actum fuit, diaboli et non Dei cultus extitit, iuxta quod beatus papa et doctor Leo asserit, reclamantibus quoque potestatibus angelicis et dicentibus: 'Transeamus ab his sedibus'. Sic iugi sacrificio ablato, usque in finem perseverat inibi abhominatio et desolatio, secundum quod beatus Ieronimus de tribus et quatuor sceleribus quarundam disserens nationum ait: Amos propheta in eas gentes, quae lectione eius comprehensae sunt, ob eas causas, quas memorat, affuturam iram Dei denunciat. Et quia in sequentibus ait: 'in tribus impietatibus et super quattuor non convertam eum', tertio peccatorum indulgentiam Deum dare posse significat; quem quarto eadem peccata committentibus nec poenitentiam nec indulgentiam daturum denunciat. Nam per ignis similitudinem, quem in praedictas gentes mittendum praedixit, gravem et irrevocabilem Dei iram animadversionemque voluit demonstrare. Quo tanti viri testimonio expergiscantur symoniani et discant, quanto minus sint ipsi convertendi, qui non solum ter aut quater, sed etiam centies aut millies committunt eadem scelera inpraetermisse negotiando de Spiritus sancti gratia. Quae quamvis graviter punienda sint in emptoribus, multo tamen gravius in venditoribus, quia evenit nonnumquam, ut emptor emendo nonnisi semel delinquat, dum denuo cuilibet vendere quod accepisse putatur recusat. Venditori autem quae gratia remanet, aut quae ira non imminet, qui nonnisi vendere solet? Sed ne de aliis tantum sceleribus et non de symoniaca heresi dictum putetur, attendamus, quid de Israel, cuius ambitio in typo hereticorum regnum bipertitum effecit, ab eodem propheta dicatur, et sole clarius cernetur illorum prius negotium, quo inique vendunt, et alterum, quo sibi linguas correptorum quasi prophetarum iniquius redimunt. Ait enim: Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Israel et super quattuor non convertam eum, pro eo quod vendiderit argento iustum et pauperem pro calciamentis; et super vestimentis pigneratis accubuerunt iuxta omne altare, et vinum damnatorum bibebant in domo Dei sui. Et suscitavi de filiis vestris in prophetas et de iuvenibus vestris in Nazareos, et propinabitis Nazareis vinum et prophetis mandabitis dicentes: Ne prophetetis.
──────── CAP. XX: De periculo sacerdotum et indisciplinata ambitione clericorum nostri temporis. ────────
Sed ve, ve vobis sacerdotibus et clericis, quia nos ipsi audaciam et gladium ad praesumendum et invadendum ecclesiastica subministramus laicis, quae nec praesumerent nec invaderent, nisi aut nostra neglegentia aut favor eos ad id animaret. Nempe cum simus canes caelestis patrisfamilias, non solum nullo libero et continuo latratu, nullo acri morsu inportuni a peculio et caulis eius raptores arcemus, quin potius muti, perditis obsecrationum linguis aut repressis redargutionum dentibus, vocibus et caudis velud inertes canes penitus demissi improba et caeca adulatione ad rapiendum invitamus. Nec aliquo timore seu amore Domini nostri offensam incurrere cavemus nec instar damnosi canis praecipitandos nos in rapacem caribdim ultimisque suppliciis obruendos recolimus. Sed quod adhuc plus dolendum est, familiae dominicae efficimur terribiles et raptoribus mites. Insuper tantus stupor nos obsidet, ut credamus laicorum esse quod nostrum est. Inde est, quod nonnulli nostrum caeca ambitione ducti, quo maxime malo intra Italiam laboramus, postpositis ecclesiasticis rectoribus, quorum tantummodo interest, certatim palatia nec requisiti nec vocati irrumpunt, saeculares potestates impudenter adeunt, censum patrimoniorum suorum et facultates principibus eorumque familiaribus adhaerendo et obsequendo expendunt, ut vel sero aliquam ecclesiasticam dignitatem venentur post diuturnas, maximas et continuas angustias, quas insanissima patientia diebus et noctibus perferunt, patientes exilii, inediae, algoris et vigiliarum supra modum. In quo nimirum detestabiliores ambitioso Catilina sunt habendi, qui patriae parricida ob consulatus ambitionem non rennuit fieri. Quodsi ille terrenae dignitatis appetitu terrenum et paganum regnum inquietando et confundendo parricida dictus et habitus est, quia etiam cum interitu urbis, qua editus fuerat, principari temptavit, ubi patres conscriptos suae ambitioni refragari sensit: qui, putamus, dicendi et habendi sunt, qui sua ambitione caeleste et christianum regnum, ecclesiam scilicet matrem suam, confundunt et interimunt, contradicente illis ipso regum rege Christo omniumque venerabilium patrum praeteritorum et praesentium concilio? Quos quis dubitabit dicere supra modum symonianos, qui non solas pecunias, sed semet ipsos insuper in talibus negotiis expendunt? Siquidem tolerabilius est illis, qui simul et semel et in uno suoque loco emunt quod quaerunt, quam qui particulatim et multotiens diebusque vitae suae peregrinando atque discurrendo de loco ad locum. Qui tandem nullo suo merito, sed solo obsequio aut humana gratia dignitatem a saecularibus adepti, quam debuerant, si bene in ecclesiis suis militassent, per ecclesiasticos adipisci, in labores eorum tyrannico furore introeunt. De talibus ecclesia, scilicet clerus et populus cuiuscunque civitatis, conquerendo et eiulando dicere cum Domino potest: Ipsi regnaverunt et non ex me, principes extiterunt, et non cognovi. Neque tamen haec dicendo illos incusamus, qui suae egregiae indolis publicaeque utilitatis causa invitatione et petitione principum atque suorum licentia vel praecepto rectorum in terreno palatio conversantur et deserviunt atque nonnumquam ab ecclesiis rectore privatis nec aliquem suorum, qui proficue succedat, habentibus expetiti regimen suscipiunt; nec dicendi sunt labores aliorum invasisse, sed fratribus in labore deficientibus accurrisse. Et quod laudabilius est, profectum suum suae debitum ecclesiae, cuius stipendiis et in qua militarunt, periclitantibus aliis ecclesiis caritative impendunt nec dignitatem, quae eis ut emeritis in ecclesia sua vel patria debebatur, attendunt. Tales profecto tanto magis sunt reverendi, quanto non sua quaerunt, sed Christi; quibus sane bonisque omnibus iniuriam faciunt, immo omnipotentis voluntati, in cuius ditione cuncta sunt posita, resistunt, quicumque ob hoc importunos se impudentesque ingerunt; quorum indisciplinatorum et girovagorum tanta est multitudo, nec tantum nobilium et litteratorum, quantum et ignobilium atque inlitteratorum, ut ecclesiis claustrisque vacuefactis et vacantibus palatia domusque saecularium vix iam capere sufficiant examina clericorum. In quibus nonnulli inveniuntur, qui ecclesiasticos honores non tantum clericali officio, quantum medicinali aut scurrili seu gnatonico aucupantur. Mentior, si non plures eiusmodi promeruit Italia, quos nulla promovit morum aut litteratorum gratia, sed aut scurrilitas vel fallax adulatio seu, quod excusabilius putatur, sola medicina. Quibus cum nullus Christianorum communicare debeat, ut vere acephalis et sine suorum rectorum litteris et permissu vagantibus, insuper regimen ecclesiasticum committitur, quod tandem adepti non solum tamquam indisciplinati et stulti confundunt et dissipant, sed etiam tanquam libidinosi multimoda fornicatione et foeditate incestant.
──────── CAP. XXI: De praecipuo malo Italiae et de quodam vano episcopo et officio sacerdotum, principum et plebium. ────────
Talibus utique ordinationibus cum nonnullae provinciae sordeant, tum praecipue Italia, in quam huiusmodi solet confluere sentina, quae non solum suo foetore navigare ad regnum caelorum cupientes aegrotare compellat, sed insuper pondere demergat. Nimirum tales tardissimi ad bene audiendum tardioresque ad bene vivendum, cum sint promptissimi ad loquendum et exercitatissimi ad adulandum, aures principum simplices et ex sua natura alios aestimantes callida fraude decipiunt eorumque recta studia depravant. Siquidem prudentia carnis, quae legi Dei ut eius inimica subici non potest, inflati atque nunc simulare moxque dissimulare quodlibet periti verisimilibus argumentationibus et intercisis sanis Christi sanctorumque patrum sententiis abutuntur ad persuadendum, sicque nunc mimica levitate festivi, nunc philosophica gravitate severi, nunc saeculari urbanitate lepidi, nunc pecuniaria largitate importuni, velut alter sceleratus et multiformis Protheus ipsi quoque versipelles, ad suum arbitrium violenti et, quod gravius est, blasphemi reflectunt quicquid apud Deum et homines constabat ecclesiae sanctae utile et honestum. Mirantes enim personas quaestus causa inter alia sua deliramenta et praestigia, quibus tanquam novo aucupio incautos illaqueant, patulis et avidis auribus principum mundanam potestatem maximeque imperatoriam regiamque potentiam supra modum magnificant et ecclesiasticam dignitatem attenuant. Et quia vicissitudo est omnium rerum sub sole, ut aliquando proficiant, aliquando deficiant, secundum exteriorem profectum aut defectum ecclesiasticae causae meritum et potentiam sacerdotalis dignitatis aestimant, ut modo ei velut lunae solem saeculares potestates praeponant, modo velut soli alterum solem apponant, modo — quod tamen rarissime fit — in solo filiationis nomine velut filium patri supponant. Quod impurae et improbae adulationis figmentum diebus nostris sic praevaluit, ut aliquis huiusmodi parasitorum ad confusionem sanctae ecclesiae suamque perditionem dictus episcopus popularem favorem sic sibi conciliare solitus esset: 'Papa, inquam, Romanus est Pater, imperator Filius, ego autem, qui inter ipsos duos discurro, Spiritus sanctus'. Quam blasphemiam quis catholicorum ne dicam declamare, sed vel patienter audire potest? Sed caecus adulator sibique supra modum ex suae adulationis effectu placens, dum conatur ab hominibus aestimari super id quod erat aut videbatur, duarum hereseon blasphemias incurrisse convincitur. Ubi sua praesumptione gradus in sancta Trinitate constituit tanquam Arrius et tanquam Manes Spiritum sanctum se esse professus est. Quo utique sacrilegio multisque aliis Deo et fidelibus eius invisus velut alter Iason peregre periit vagus et profugus. Itaque quicumque principum quaerit hic sibi felicitatem et in futuro beatitudinem parare, caveat talibus acquiescere. Rex enim, qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros habebit impios. Nec habeant Christi sacerdotes et quae ad eos pertinent alio loco, quam quo habuit maximus Constantinus eiusque orthodoxi successores in imperio, sicut paulo superius ex parte monstratur in hoc opusculo. Unde qui sacerdotalem et regalem dignitatem vult irreprehensibiliter et utiliter conferre, dicat sacerdotium in praesenti ecclesia assimilari animae, regnum autem corpori, quia invicem se diligunt et vicissim sese indigent suamque sibi operam vicissim exigunt et impendunt. Ex quibus sicut praeminet anima et praecipit, sic sacerdotalis dignitas regali, utputa caelestis terrestri. Sic ne praepostera, sed ordinata sint omnia, sacerdotium tanquam anima praemoneat quae sunt agenda; regnum deinde tanquam caput sui corporis omnibus membris praemineat et ea quo expedit praecedat. Sicut enim regum est ecclesiasticos sequi, sic laicorum quoque reges suos ad utilitatem ecclesiae et patriae; sic ab una earum potestate populus doceri, ab altera debet regi, quarum neutra populum inconsiderate sequi. Quod sanctorum patrum auctoritas sacerdotibus sic inculcat: Docendus est populus, non sequendus; nosque, si nesciunt, quid liceat quidve non liceat, commonere, non his consensum praebere debemus. Porro de regibus et saeculi principibus ait: Principes saeculi nonnumquam intra ecclesiam potestatis adeptae culmina tenent, ut per eandem potestatem disciplinam ecclesiasticam muniant. Ceterum intra ecclesiam potestates necessariae non essent, nisi ut, quod non praevalet sacerdos efficere per doctrinae sermonem, potestas hoc imperet per disciplinae terrorem. Saepe per regnum terrenum caeleste regnum proficit, ut, qui intra ecclesiam positi contra fidem et disciplinam ecclesiae agunt, rigore principum conterantur, ipsamque disciplinam, quam ecclesiae utilitas vel humanitas exercere non praevalet, cervicibus superborum potestas principalis imponat. Cognoscant principes saeculi debere se reddere rationem propter ecclesiam, quam a Christo tuendam suscipiunt. Nam sive augeatur pax et disciplina ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exigit, qui eorum potestati sanctam ecclesiam credidit.
──────── CAP. XXII: De nociva taciturnitate sacerdotum et loquacitate adulatorum. ────────
Haec ita esse cum nemo Christianorum contradicere audeat, ve nobis sacerdotibus, quia tacemus, quia viri polluti labiis sumus. Si enim sanctissimus Ysaias pollutionem labiorum incurrit, quia regem sacerdotale officium semel tantum attemptantem libera voce sicut Helias non redarguit nec perfecte ab ipsa pollutione purgari iuxta beati Ieronimi sententiam potuit, donec crudeliter sectus occubuit, rogo, quando nostra labia mundabuntur, qui sine intermissione principes ecclesiastica praesumentes non solum non redarguimus, sed insuper laudamus? Et talibus labiis Dominum interpellare aut nominare audemus? Et quid iuvat quotidie dicere: Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa, et: Domine, labia mea aperies, et os meum annunciabit laudem tuam? Nonne iniqua labia sunt, quae iniquitatem non arguunt vel quae aequitatem non defendunt? A quibus liberari si omnibus christianis orandum est, multo magis sacerdotibus, quibus non solum pro se, sed et pro omnibus orationi et praedicationi insistendum est, ne forte, cum multiplicaverint orationem, non exaudiat Deus pollutis labiis eorum offensus. Lex enim veritatis, ut beatus Ieronimus super Malachiam disserit, in ore sacerdotis est doctrina populorum, quae in sacerdote nullo debet mendacio deturpari, sed tota de veritatis fonte procedere, et ut ipse pacem habeat et ceteros pacificet, nulliusque personam accipiat in iudicio, et multos avertat ab iniquitate corripiens alios. 'Labia sacerdotis custodient scientiam'. Et non dixit: 'proferent', sed 'custodient', ut in tempore loquatur oportuno. 'Et legem requirent ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est' et speculator datus a Domino domui Israel. A cuius ore requiretur doctrina et increpatio, ut, nisi annuntiaverit iusto, ne peccet, atque iniusto, ut convertatur, sanguis amborum de manu linguae illius requiratur. Qua animadversione si feriuntur labia ex solo silentio iniqua, qua putas ferientur dolosa, quae non solum reticent, quam corripere iubentur, iniquitatem, sed insuper mentiendo laborant ostendere aequitatem? Unde ve vobis, qui dicitis bonum malum et malum bonum, ponentes tenebras lucem et lucem tenebras, ponentes amarum in dulce et dulce
in amarum. Ve qui sapientes estis in oculis vestris et coram vobismet ipsis prudentes, qui iustificatis impium pro muneribus et iustitiam iusti aufertis ab eo. Qui enim, ut ait Salomon, dicit impio: Iustus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus. Quos propheta cavendos denuntians ait: Popule meus, qui beatum te dicunt ipsi te decipiunt et viam gressuum tuorum dissipant. Stat ad indicandum Dominus et stat ad iudicandum populos. Dominus ad indicium veniet cum senibus populi sui et principibus eius. Vos enim depasti estis vineam meam, rapina pauperis in domo vestra. Quod nequissimum adulationis vitium necesse est tanto animosius insectemur, quanto pernitiosius omnibus pene vitiis intellegimus. Ipsum enim sacerdotalem auctoritatem, ipsum regalem potestatem et modestiam destruit, ipsum, ne Deo et hominibus debita reddantur, fasque nefasque confundit. Adulator quippe blandus inimicus est, periurus principibus, quibus contra iusiurandum suum infidelis est, cum eis aut mala agere suadet aut acta improbo favore effert, ut impoenitentes iram sibi in futuro thesaurizent; pernitiosissimus populis, quos nec sapere nec resipiscere permittit; invisus Deo, contra quem efficax adiutor diaboli a bonis revocare et ad mala provocare homines insistit. Unde venerabilis Prosper prosa metroque eximius ait de talibus: Adulantium linguae alligant animas in peccatis. Delectantur enim ea facere, in quibus non solum non metuitur reprehensor, sed etiam laudator auditur. Cuius inde epigramma tale est:
Lingua assentatrix vitium peccantis acervat
Et delectatum crimine laude ligat.
Nulla sit ut lapso reparandae cura salutis,
Blanditur sonti dum malesuadus honor.
Libera sit potius vox correptoris amici,
Serpere nec fibris caeca venena sinat.
Nec credens medici verbis fallacibus aeger
Noxia laudatae vulnera pestis amet.
──────── CAPUT XXIII: De periculo male tacentium sacerdotum et male loquentium, et de individua unitate divinitatis et suorum. ────────
Itaque haec et huiusmodi quamplurima patienter audiantur, sapienter perpendantur, atque tandem, si suam alienamque perditionem evitare curant ministri Christi et maxime sacerdotes, seu timore seu amore humano caveant non solum malis, sed et bonis tacere, alioquin morientur, si vel intrantes tabernaculum Dei vel exeuntes de se sonitum non reddiderint. Nichilominus ministri diaboli, parasiti et ventriloqui maximeque erronei clerici desinant maioribus vel minoribus suis placere, dum favent malis et detrahunt bonis. Illi loqui praesumant, isti tacere discant. Alioquin desolabit Dominus linguam maris Egipti, et erunt qui beatificant seducentes, et qui beatificantur praecipitati. Quorum nequitiam et poenam psalmista in transgressore psalmo intimat dicens: Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum, labia dolosa in corde et corde locuti sunt. Disperdat Dominus universa labia dolosa et linguam magniloquam, qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Sicut ergo maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine, sic et ve ei qui lactat amicum suum et ducit via non bona. Quapropter, admonente propheta, lingua balborum velociter loquatur et plane, atque cor stultorum intellegat scientiam, et musitatores discant legem, ne forte illi, quod absit, divisioni, quae in Deum non cadit, tacendo consentientes, et isti adulando insistentes et faventes a Deo ut vere scismatici et heretici dividantur pariter. Indubitanter enim scisma vel heresis est Deum et suos invicem conari dividere, beato Paulo Corinthiis sic protestante: Obsecro vos, fratres, per nomen domini nostri Iesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes, et non sint in vobis scismata. Sitis autem perfecti in eodem sensu et in eadem scientia. Significatum est enim mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Cloes, quia contentiones inter vos sunt. Hoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi. Divisus est Christus? Subauditur: ‘minime’. Aliter enim illa eius oratio, quod absit, infructuosa erit, quam Deo patri ad passionem iens fudit; ubi inter alia suis maxime, ut unum essent in illo, deposcebat dicens: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus odio eos habuit, quia non sunt de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Non rogo, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo. De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Sanctifica eos in veritate, sermo tuus veritas est. Sicut tu me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Et pro eis ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, ut mundus credat, quia tu me misisti. Et ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consumati in unum. Videsne, divisor blaspheme, Christi non posse individua dividi? Individua quippe sunt Christus et eius ministri. Et quod magis stupeas, individui sunt puri homines a Deo patre, qui tantum Deus est, mediante Christo, qui Deus et homo est, sicut ipse ait: Ego in eis et tu in me, ut sint consumati in unum. Quae tamen mirabilis et desiderabilis unitas illi tamquam unigenito natura debetur, homini tanquam adoptivo solo gratia praebetur. Denique ut Christus Iesus Deo et homini uniendis sicut singulariter fidelis mediator ambobus apparet, suae naturae divinae et sanctitati, quibus Deo congruebat, humanam naturam et sanctificationem, qua sanctus et sine peccato natus est, univit, ut ex una homini in peccatis concepto sic congrueret, ut consuleret, atque ex altera sic subveniret, ut sanctificationem quoque perditam restitueret. Quae sanctificatio virginis terrae filio divinitus collata et diabolice adempta redditur virginis Mariae filio, qua idem verus homo praedestinatus est filius Dei in virtute secundum spiritum sanctificationis, quem sanctificationis spiritum suis ipse Dei et hominis filius deposcens ait: Sanctifica eos in veritate, scilicet in me, qui sum veritas, qui pro eis sanctifico me ipsum humanitus, cum sim ipsa sanctitas divinitus, ut sint et ipsi sanctificati in me. Ex quo veraciter colligitur sanctificatione sola effici, ut humanis divina iungantur. Itaque si unum fiunt cum Christo in Deo ministri et famuli Christi, quia sanctificati sunt in ipso, manifestum est quicquid ministrorum Christi est unum esse cum illis in Christo, quia sanctificatum est in ipsis Christo. Quodsi peculium carnalis servi unitur et cedit domino per servum, qui eius est, quomodo non magis unitur et cedit Christo quicquid suorum est, praesertim quibus possessio nulla est, nisi quae ipsi de donis suis redonata illis redonatur, quorum pars hereditatis insuper est ipse Dominus, cui et ipsi sunt hereditas.
──────── CAPUT XXIIII: De exemplari individuae trinitatis in omnibus creaturis. ────────
Sed proh dolor! unionem hanc delectabilem et individuam dividui et ab ipso divisi dividere aggrediuntur, cum sanctificationem ita in se contineat, ut ab ea contineatur. Equidem velut luteo glaucomate lippi aut superfluo potu madidi solem aut lunam seu quamlibet lucernam credunt sibi non solum dupplicari, sed et multiplicari, ut egregius Prudentius Martionitas duos deos, bonum scilicet ac malum, sibi confingentes confutans ait:
Nemo duos soles nisi sub glaucomate vidit.
Quapropter, si possunt, perpendant, quam aversi a Deo incedant, qui dividere individua laborant. Denique ipse Deus suam individuam trinitatem unitate commendat atque hoc suae incommutabilis et invisibilis naturae exemplar non solum invisibilibus et mutabilibus, sed visibilibus quoque facturis suis commodat et conservat. Omnia enim, quae in una sapientia sua Deus fecit, trinitate, qua subsistunt, insignivit, ubi omnibus mensuram, numerum et pondus habere dedit. Quae tria contemporaliter et inseparabiliter omnibus creaturis insunt, nec quodlibet eorum prius aut posterius duobus reliquis aut sensibiliter ab illis separabile inveniri poterit. Sive enim mensuram sive numerum sive pondus in quibuslibet corporeis naturis consideres, pariter et inseparabiliter in ipsa tria nasci, esse, crescere, decrescere et interire etiam sensibus corporis senties. Quae nichilominus in incorporeis creaturis, si animadvertas, intelleges. Habent siquidem mensuram, qua circumscribuntur, pondus meritorum, numerum effectuum diversorum. Nempe ut membrorum vel partium diversitas dat corporibus numerum, sic et creatis spiritibus diversitas effectuum. Itaque, ut venerabilis Prosper ait:
Sic operum species praedicat artificem
Fingentem rebus formas, loca, tempora, motus
Mensuris, numeris ponderibusque suis.
Quae licet tria omnibus pariter insint creaturis, tamen unum quiddam efficiunt unitateque coercentur, quatinus iuxta suum modum sic sua dilatentur trinitate, ut sua quaeque artentur unitate, sicque numerum habeant nec habeant instar sui auctoris, quod et tria summa dicitur et unum. Porro iuxta quod beata et incorruptibilis haec trinitas unus Deus recte dicitur et habetur, sic et corruptibilis illa trinitas in singulis creaturis aut unus spiritus aut unum corpus dicitur et habetur. Ex quibus omnibus multipliciter docemur Deum tam in se quam et in omnibus operibus suis commendare atque super omnia diligere monadem et apprime detestari et odisse a se quodlibet abscidentem diadem. Monas enim individua suae naturae beneficio etiam dividua individuae unioni reducit et individue conectit. Dias autem dividua sui vitii maleficio etiam individuum dividere quaerit. Illa tanquam inviolabilis et pacifica nil nisi a dividuis, diversis et privatis retrahere atque suo omnibus communi et praesenti individuo unire novit. E contrario ista tanquam violata violatrix et scismatica nil nisi ab individuo consimili et communi bono abrumpere et abscindere temptat. Haec procul dubio ab illo incommutabili et individua monade ultro recedens prius privatae et solitariae sedis locum sibi in lateribus aquilonis exploravit, deinde hominem a Deo divisit. Haec quoque more suo per meretricem dixit: Nec michi nec tibi, sed dividatur. Haec etiam in euangelio per alium persuadere cupit aeternae monadi divisionem dicens: Dic fratri meo, ut dividat mecum hereditatem; cui beata monas reclamans naturae suae impassibilitatem sic praedicavit: Homo, quis me constituit iudicem aut divisorem super vos? Et si omnia opera divinitatis consideres, monade prorsus ea subsistere, diade autem interire invenies. Quibus sicut monas est subsistendi principium, sic et dias desistendi initium. Nam quandiu diversitas et numerositas membrorum seu partium unione censetur vel toto suo conectitur, subsistit; ubi autem ad diadem accedit, desistere et interire incipit. Quod Moyses quoque innuit, qui cum singulorum dierum opera Deum, quod bona essent, vidisse commemoraverit, de die tamen secunda loquens illud reticuit, significans Deo non videri bonum, ubi quid ab incommutabili eius unitate discedens mutabilitatem pluralitatis incipit et incidit.
──────── CAPUT XXV: Quod individua sit sanctificatio ab his quae sanctificat, et qualiter sanctificentur. ────────
Cum ergo his et pluribus aliis sanctae scripturae testimoniis liqueat domino Deo in suae creaturae universitate quam maxime placere universale et commune bonum, atque e contrario displicere particulare et privatum: cuius scientiae, immo cuius frontis sunt, qui quaelibet sanctificata Deo praedicant impune et sine sacrilegio posse dividi ab ipsa sanctificatione sua, qua cohaerent Deo? Quae qualiter sanctificentur, vetus lex, quae novae tipus est, multipliciter ostendit: aut enim ex debito aut ex oblatione aut ex voto. Ex debito quidem, sicut primogenita, primitiae et decimae, quae exiguntur, utputa sanctificata Domino, priusquam nascantur; ex oblatione, sicut pectusculum, armus, pecus vel quaecumque Domino sanctificantur, ubi recte offeruntur; ex voto autem, quaecumque sponte voventur. Nam ab ipso voto sanctificata Domino noscuntur. Quae pariter in Levitico breviter comprehenduntur, ubi sic praecipitur: Primogenita, quae ad Deum pertinent, nemo sanctificare poterit et vovere; sive bos sive ovis fuerit, Domini sunt. Quod si immundum est animal, redimet, qui optulerit, iuxta aestimationem suam, et addet quintam partem pretii; si redimere noluerit, vendetur alteri, quantocumque fuerit aestimatum. Omne quod Domino consecratur, sive homo erit sive animal sive ager, non vendetur nec redimi poterit. Quicquid fuerit semel consecratum, sanctum sanctorum erit Domino. Omnes decimae terrae sive de frugibus sive de pomis arborum Domini sunt et illi sanctificantur. Si quis autem voluerit redimere decimas suas, addet quintam partem earum; omnium decimarum, bovis et ovis et caprae, quae sub pastoris virga transeunt, quicquid decimum transierit, sanctificabitur Domino. Non eligetur nec bonum nec malum nec altero commutabitur. Si quis mutaverit, et quod mutat et quod mutatum est sanctificabitur Domino et non redimetur. Quod si diligenter investiges, invenies tabernaculum cunctaque eius utensilia oleo sanctificationis inuncta vocari sanctum sanctorum, cetera vero exterius, quae eidem vel ministris eius pertinent, tantummodo sancta. Unde intelleguntur haec sanctificationem, qua sancta sunt, accepisse ab ea communione, qua per devotionem fidelium conexa sunt sanctis sanctorum. Ex quibus tantam sanctificationem sibi mutuabantur et potiebantur, ut pro modo admonitionis quaedam in loco sanctuarii sacerdotibus tantum, quaedam etiam maribus stirpis eorum, quaedam et cunctae illorum familiae emptitiae seu vernaculae debebantur, excepto omni alienigena, inquilino quoque sacerdotis et mercennario nec non leproso et immundo. In quibus sanctificatis si anima praevaricans cerimonias per errorem peccasset, offerebat pro delicto suo arietem immaculatum de gregibus, qui poterat emi duobus siclis iuxta pondus sanctuarii, ipsumque quod intulerat damnum restituebat et quintam partem ponens supra tradebat sacerdoti, et sic ei dimittebatur. Quodsi quis comederet de sanctificatis per ignorantiam, addebat quintam partem cum eo, quod comederat, et dabat sacerdoti in sanctuarium, ne contaminaret sanctificata filiorum Israel, quae offerunt Domino, ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, qui sanctificata commederint. Ego, inquid, Dominus qui sanctifico eos; ex quibus evidenter comprobatur, quia Dominus tabernaculum suum et ministros sic sanctificat, ut, quicquid ipsis pertinet, sanctificatum permaneat. Ex quo si quilibet quantulumcumque sibi per errorem vel ignorantiam praesumeret, aut augmentum restitueret, aut de medio populi sui periret; si autem per superbiam, nullo pacto dirae mortis evaderet sententiam. Hinc, cum Dominus sanctificator omnium nunc leniter ammonendo, nunc aspere deterrendo astruat suam sanctificationem ab eis quos vel quem sanctificat inseparabilem: qui sunt isti, qui iniquitatem contra excelsum locuntur, asserentes sanctificata sine sanctificatione emisse aut dono accepisse? Qui utique vel rebus visibilibus debuerant doceri, quas constat nec sine mensura nec sine numero nec sine pondere, quae semel et simul Deus illis indidit, posse vendi aut donari. Quod si concessum est his, quarum ipse usum et servitium ipsis quoque inimicis suis relinquit et permittit, videlicet ne sine suis qualitatibus habeantur, quanto magis conceditur illis, quas ad solos sumptus ecclesiae suae sanctae ac ministris suis sanctis, non solum ab inimicis, sed ab amicis quoque suis laicis sua sanctificatione decrevit? Procul dubio in huiusmodi scismaticos non absurde dirigi potest illa querimonia Christi: Diviserunt sibi vestimenta mea. Nunquid enim et isti tanquam profani milites ob mercedem illusionum et iniuriarum, quas Christo pertinaciter ingerunt, ut inimicis eius placeant atque amicos ab eo avertant, non dividunt iugiter vestimenta illius, quandocumque res illi soli devotione fidelium collatas et sanctificatas ad victum et vestitum suorum membrorum adhuc istic talibus indigentum praesumunt et sibi dividunt, non ad aliquam sanctificationem sibi, sed ad solam maledictionem et sempiternam dampnationem? Quem insuper felle cibant et aceto potant, quia pauperibus eius debitam alimoniam subtrahentes prae fame et siti vitam eorum intolerabili amaritudine replent, quibus et si de suo videntur interdum aliquid impertiri, tanquam clamys coccinea adhibetur inonestioribus, ut putatur, membris Christi. Neque enim pudori eius in hoc consulunt, sed suo, dum miserorum calamitatibus ob id tantum subveniunt, ne inhumani videantur aut certe importunos sibi non erubescere arguantur.
──────── CAPUT XXVI: De poena divisorum, et quod Spiritum sanctum non accipiant nisi sequaces fidei apostolorum. ────────
Haec cum ita sint, quod Deus coniuncxit, homo non separet, quia pernitiose hoc faciet, secundum quod in euangelio ipse super divortio coniugum interrogatus prohibet. Ut enim illi, cum duo ante coniugium fuerint, iam post coniugium non duo, sed una caro sunt, attestante Domino; vel sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita clericalis ordo atque ecclesiastica possessio una est Domini sanctificatio, quam quisquis saeculariter dividit, nil nisi spiritualem interitum efficit, velut si coniugium moechando, hominem solvat occidendo; quo denique facto necesse est duos irrites, dum unum divides, Deum scilicet atque maritum, si uxorem; nichilominus Deum atque interiorem hominem, si diviseris exteriorem. Sic in Deum et in famulos eius peccas, dum sanctificatam eorum possessionem a sua sanctificatione sequestras. Quod periculosius facis hic quam in adulterio, quia illic unum, hic autem multa hominum milia scandalizas. Quodsi quis scandalizaverit unum de pusillis Dei, cum mola asinaria collo eius suspendenda demergendus est in profundum maris: quid, putamus, meretur, qui tot eius pusillos cum maioribus sua ambitione et invasione scandalizat? Quo scandalo coniugium Christi et ecclesiae suo solvit adulterio, homicidio quoque et sacrilegio, ubi suo maligno zelo eliminat ab ecclesia arram divini matrimonii, Spiritum sanctum scilicet, quo sanctificabatur, vivificabatur et ornabatur. Qui sicut replet orbem terrarum et continet omnia tanquam conditor, ut subsistere valeant, sic et ecclesiam et omnia illius replet ac continet tanquam sanctificator, ut non solum subsistere, sed insuper sancta esse valeant. Quam sanctificationem bona voluntas vel devotio atque oratio invitat ad sanctificandum, quicquid sanctae ecclesiae confertur a fidelibus, qui praecepta dominica servantes ad caelestes thesauros terrena patrimonia de terra levant et transferunt per manus pauperum spiritu, quorum est caelorum regnum, et quorum advocatus et consolator est Spiritus sanctus, a quo omnis sanctificatio, immo qui est ipsa sanctificatio. Ipso totum corpus ecclesiae sanctificatur et regitur, ipse vicarius Christi discipulis eius et fidelibus omnibus ubique patrocinatur pro corporali praesentia illius. Hunc alium paraclitum dari suis, ut cum eis maneat in aeternum, Filius rogavit Patrem. Hunc spiritum veritatis, quae Christus est, non potest accipere mundus in maligno positus, heretici scilicet, iudaei et increduli atque pagani; alioquin, si mundus, qui talibus consistit, in perfidia permanendo spiritum veritatis accipere potest, aut ecclesia nulla est, aut, si est, mendacio arguitur veritas, quae asserit extra eam non posse accipi Spiritum sanctum. Si enim heretici et ceteri perfidi accipere possunt spiritum veritatis, constat catholicos aut non accipere aut nichil ab hereticis differre, immo hoc ipsum catholicos quod hereticos esse. Sed absit haec perfidia ab animis christianis! Veritas quippe inviolabilis suae promissionis sententiam inviolabili subscriptione corroboravit, eidem mox subiungens: Quia non vidit eum nec scit eum. Proinde cum plus sit accipere quodlibet quam videre tantum aut scire, constat mendacem mundum non accipere spiritum veritatis, quem nec videre nec scire praedicatur; qui ergo nec quod minimum est meretur, dubitatur, an quod maximum est mereatur? Et qui indignus iudicatur etiam extrema scintilla, dignus est, cui cedat tota flamma? Sed eadem veritas suos de spiritu suo certificans subiuncxit: Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis erit. Hinc comprobatur Spiritum sanctum a discipulis Christi cognosci et apud eos et in eis manere in aeternum. Quodsi quis calumpniator astruere conatur illis tantum, qui sibi tunc adhaerebant, Spiritum sanctum a Christo repromissum, audiat quod dicitur: ut maneat vobiscum in aeternum. Et ne forte adhuc tergiversetur, recolat quod paulo superius exempli causa assumsimus, ubi Christus rogando Patrem, ut sanctificaret discipulos, ait: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint. Porro sanctificatio nec datur nec habetur sine Spiritu sancto. Constat ergo apostolos eorumque successores apostolica fide corde credentibus et ore confitentibus Spiritum sanctum cognoscere, accipere, et apud eos et in eis manere. Unde, ut reliquas pestes interim praetermittamus, probent symoniani fidem se apostolicam et doctrinam sequendo vendere et emere Spiritum sanctum: et sine controversia concedatur eis accipere et habere Spiritum sanctum et cui voluerint sive gratis sive non gratis impetrare aut dare. Quod si probare non poterunt, sicut vere non possunt, maxime cum ab ipsis primitivae vel totius ecclesiae columnis, Petro apostolorum principe et Iohanne dilecto Domini apostolo et euangelista, noverint nec negare possint auctorem suum pro sola tam nefandi negotii estimatione inrecuperabiliter contritum, cognoscant se esse de mundo illo, qui non potest accipere veritatis spiritum, et resipiscentes festinent fieri de mundo illo, quem elegit Christus de mundo illorum.
──────── CAPUT XXVII: De Spiritus sancti gratia post resurrectionem in discipulos et vindicta in Anania. ────────
Hunc sane Paraclitum misit Pater in nomine Filii sui, ut fideles ipse doceret omnia et suggereret eis omnia, quaecumque dixerit eis idem Filius. Hunc suum Spiritum, qui a Patre procedit, veritas suis misit, ut illi testimonium per eos perhibeat de ipsis; qui nec a Filio ad eos mitteretur nec veniret, si ipse Filius hinc non abisset. Quod eis maxime expediebat, ne carnales remanerent, si Christum non nisi secundum carnem nosse curarent. Hinc veniens arguit mundum immundum de peccato incredulitatis, de iustitia suorum et de iudicio diaboli foras eiecti. Hic quoque spiritus veritatis veniens docet Christi discipulos omnem veritatem, ut per ipsum spirituales effecti discant multa, quae Christus habebat eis dicere; sed quia adhuc carnales erant, non poterant hunc portare. Nec loquitur a semet ipso, sed quaecumque audit loquitur et quae ventura sunt annuntiat eis. Ille Filium clarificat, qui ante passionem eius non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus. Hic est aqua illa viva, ad cuius haustum sitientes idem Filius invitat; hic quoque est spiritus veritatis, qui ante reges et praesides tanquam fidus advocatus loquitur in discipulis, ne sit necesse praemeditari, qualiter respondeant; quibus datur in illa hora, quid loquantur, neque enim ipsi sunt qui locuntur, sed Spiritus sanctus. Hic fecit, ut apostoli testes essent Christi in Hierusalem et ab ea quaqua versum usque ad ultimum terrae. Ipse visibiliter quoque eos inflammavit omniumque linguarum suaeque septemplicitatis gratia donavit. Ipse in apostolis idiotis et sine litteris restitit principibus sacerdotum et magistratibus Iudaeorum, ut prohibiti loqui constanter responderent: Obedire oportet Deo magis quam hominibus, et: Si iustum est in conspectu Dei vos potius audire quam Deum, iudicate. Neque enim possumus quae audivimus et vidimus non loqui, et caesi gaudentes a conspectu concilii irent, quoniam digni fuerint pro nomine Iesu contumeliam pati. Ipse illis orantibus locum, in quo erant, movit eosque, ut verbum Dei cum fiducia loquerentur, replevit. Ipse signa et prodigia multa per manus apostolorum fecit. Ipse cor unum et animam unam multitudini credentium effecit. Ipse debitae coenobitis pecuniae fraudatores verbo Petri occidit dicentis: Anania, cur temptavit satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto? Non es mentitus hominibus, sed Deo. Et utique convenit vobis temptare spiritum Domini. In quibus aperte praedicatur, non hominum, sed Spiritus sancti fuisse pecuniam, qua coenobitae illi temporaliter sic sustentabantur, ne quisquam egens inter illos inveniretur. Cui illi mentiri arguuntur moxque defunguntur, qui temptabant eundem Spiritum sanctum abalienare ab illa pecunia, quam in ipso eorum voto sibi sanctificaverat ad suorum coenobitarum stipendium, et quia aliquid peculiare sibi clam retinere et pauperum Christi victum et vestitum pro parte palam exhibita mercari fraudulenter quaerebant. Ipse Symonem magum ore Simonis Petri sine fine damnavit, quia gratiam eius vendi et emi posse aestimavit. In qua inrevocabili sententia considerandum est, quanto venialior fuerit reatus Ananiae in transitoriae suaeque pecuniae defraudatione, quam perfidi magi in sola aestimatione fraudulenti negotii sempiternae gratiae. Unde ille temptans Spiritum sanctum in fraude rei exterioris et visibilis, quam sanctificaverat, sola morte exterioris hominis plectitur; hic autem fraudem interiori et invisibili gratiae meditatus interioris hominis morte percellitur. Unde, licet uterque in Spiritum sanctum peccaverit, tamen secundum modum culparum Ananias temporali morte punitus perpetuam evasisse putatur, Simon autem morte perpetua damnatus temporalem distulit, quia nec in hoc saeculo nec in futuro remittenda ei erat blasphemia sancti Spiritus. Ananias ne puncto temporis in carne vivere fuit permissus, quatinus mors illa sibi ad occultum remedium et viventibus ad manifestum foret exemplum; Symon vero in anima mortuus aliquandiu temporaliter vivere permittitur ad augmentum sibi futurorum tormentorum et ad exercitionem bonorum, cum tamen contritus et conterendus de medio hominum sit ablatus. In quorum vindicta hoc animadvertatur necesse est, quia, ut ait beatus Prosper: Nichil est infelicius felicitate peccantium, quia poenalis nutritur impunitas, et mala voluntas velut hostis interior roboratur. Reservatur enim aeterno supplicio, quod temporali nec punitur nec resecatur flagello.
──────── CAPUT XXVIII: Quanta operatus sit vel operetur idem Spiritus in ecclesia usque in finem saeculi. ────────
Ad haec hic omnipotens Spiritus Petro apostolo post ostensionem caelestis lintei nuntios Cornelii adesse dixit, eumque gentibus baptizandis dixerit, quarum primitias sui effusione et omnium linguarum inspiratione etiam ante baptismum mundavit. Hic a gentibus circumcisionis et Iudaicarum cerimoniarum onus removit, dicente Petro sic: Visum est Spiritui sancto et nobis. Hic Spiritus Iesu non permisit apostolos ire Bithiniam vel euangelizare in Asiam. Hic Paulum et Barnaban separari in opus euangelii iussit. Hic eundem Paulum in Macedoniam transire praemonuit, quem postea Iudaeorum vincli alligandum et Romanis tradendum praedixit. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei et heredes, coheredes autem Christi. Per ipsum, qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei, revelavit Deus suis, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Ipse per Paulum dat virginibus consilium, nuptis quoque et viduis. Ipsum habemus pignus Christi, clamantem in cordibus nostris: Abba pater. In ipso signati sumus in die redemptionis. Quem si quis non habet, Christi non est. Ipse denique Spiritus, attestante eodem apostolo, adiuvat infirmitatem nostram. Nam quid oremus sicut oportet, nescimus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus; qui autem scrutatur corda, scit, quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis. Ipsum ab ore Christi post resurrectionem apostoli acceperunt, ut remitterent et retinerent peccata hominum. Et quid plura? Ipse cathecismi et scrutiniorum, ipsius quoque baptismatis, missarum quoque et canonicarum horarum leges et solempnia celebrari docuit. Ipse sanctum chrisma instituit, ipse clericorum vel ministrorum diversos gradus et officia in ecclesia disposuit. Ipse diversarum professionum homines non solum habitaculis et victu, sed et vestitu distinxit. Ipse singulis professionibus rectores gradatim in unum consummandos praeposuit. Ipse quicquid famulatui divinitatis conpetit vel humanae conversationi honeste et utiliter expedit dictavit. Ipse quaecumque ecclesiae sacramenta actenus fuerunt, sunt et erunt, praeordinavit. Ipse martirum rosis et confessorum liliis paradisum ecclesiae conpingit. Ipse denique euangelistarum et apostolorum omniumque orthodoxorum calamos et animos imbuit, rexit et praeduxit, ut, quocumque iret eius impetus, illuc et ipsi graderentur sequentes eum. Ipse spiritus vitae est in rotis, in scripturis videlicet canonicis, ut cum sanctis animalibus euntibus eant et cum stantibus stent et cum elevatis a terra eleventur, quia verba eorum spiritus et vita sunt. Ipse eas sic vivificat, ut homines quoque per illas vivificet. Sine quo non solum non prodest quicquam earum littera, sed insuper occidit, ut caro Christi carnaliter intellecta. Ipse quaeque decreta apostolicorum virorum canonesque sanctorum patrum in diversis conciliis ad correptionem et disciplinam ecclesiarum Dei generaliter et specialiter promulgavit, attestante beato papa Damaso, qui hinc Aurelio Cartaginensi archiepiscopo sic scribit: Violatores voluntarie canonum graviter a sanctis patribus iudicantur et a sancto Spiritu, cuius instinctu ac dono dictati sunt, damnantur, quoniam blasphemare Spiritum sanctum non incongrue videntur, qui contra eosdem sanctos canones non necessitate conpulsi, sed libenter, ut praefixum est, aliquid aut proterve agunt aut loqui praesumunt aut facere volentibus sponte consentiunt. Talis enim praesumptio manifeste unum genus est blasphemantium Spiritum sanctum. Quoniam, ut iam praelibatum est, contra eum agit, cuius nisu et gratia idem sancti editi sunt canones. Diabolica vero nequitia plerosque subtiliter fallere solet, et ita quorumdam inprudentiam per similitudinem pietatis saepissime illudit, ut pro salubribus nocitura persuadeat. Iccirco norma sanctorum canonum, qui sunt spiritu Dei conditi et totius mundi reverentia consecrati, fideliter a nobis scienda et diligenter tractanda est auctoritas, ne quoquomodo sanctorum patrum statuta absque inevitabili necessitate, quod absit, transgrediamur, sed fidelissime per ea gradientes cum eis, qui eos instinctu condiderunt divino, mercedis gloriam et laboris cumulum eorum meritis auxiliante Domino habere mereamur, et cetera.
──────── CAPUT XXVIIII: Sententia sancti Augustini de animae potentia et retractatio ex ea, et quales sint promoti a laicis et metropolitani eorum. ────────
Cuius spiritus sanctificatio an totum corpus ecclesiae sanctificet atque regat, si adhuc dubitatur, vel qualiter id agat, si quaeratur, ineffabile et supra humanum modum hoc esse sciatur. Unde necesse est pie credatur et intellegatur, ne, si impie discutitur, offendatur. Potest tamen anima, quantum creaturae conceditur, praedicare homini tantum artificem Spiritum, ut ex illa quantulamcumque mente concipiat ineffabilis diffusionis illius coniecturam, qua fiat ei aliquis gradus ad vel tenuiter cogitandum inconprehensibilem Salvatoris potentiam. Anima quippe, ut beatus Augustinus sancto Ieronimo scribens ait, per totum corpus, quod animat, non locali diffusione, sed quadam vitali intentione porrigitur. Nam per omnes eius particulas tota simul adest, nec minor in minoribus nec in maioribus maior, sed alicubi intentius, alicubi remissius, et in omnibus tota et in singulis tota est. Neque enim aliter quod fit in corpore totum sentit, tamen tota sentit. Nam cum exiguo puncto in carne viva aliquid tangitur, quamvis locus ille non solum totius corporis non sit, sed vix in corpore videatur, animam tamen totam non latet. Neque id quod sentitur per corporis cuncta discurrit, sed ibi tantum sentitur, ubi fiat. Unde ergo ad totam mox pervenit quod non in toto fit, nisi quia et ibi est, ubi fit, nec, ut tota ibi sit, cetera deserit? Vivunt enim et illa ea praesente, ut nichil tale factum est. Quod si fieret, et utrumque simul fieret, simul utrumque totam pariter non lateret. Proinde et in omnibus simul et in singulis particulis corporis sui tota simul esse non posset, si per illas ita diffunderetur, ut videmus corpora diffusa per spatia locorum minoribus suis partibus minora occupare et amplioribus ampliora. Haec ita fieri ab anima cum tanti doctoris sententia tum quotidiana experientia constat. Unde quis fidelium dubitare iam poterit Spiritum sanctum longe ineffabilius sanctificatione sua totam replere ecclesiam, ut pro qualitate ministrorum et rerum eius singula, quae illi conectuntur et debentur, sanctificet? Est enim clericalis ordo in ecclesia praecipuus tanquam in capite oculi, de quo ait Dominus: Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei. Est et laicalis potestas tanquam pectus et brachia ad obediendum et defendendum ecclesiam valida et exerta. Est deinde vulgus tanquam inferiora vel extrema membra ecclesiasticis et saecularibus potestatibus pariter subditum et pernecessarium. Porro in capillis capitis possessiones ecclesiae, in unguibus autem vel reliqui corporis pilis facultates saeculi non incongrue possunt accipi. Quas qui indiscrete vel violenter exteriori homini demit, necesse est graviter offendat interiorem pro iniuria dehonestationis vel praesumptionis. Quod non dubitandum est facere Spiritum sanctum, qui in universitate ecclesiae longe praestantius anima omnia operatur in omnibus, dividens singulis prout vult et annuntians discipulis multa, quae ante passionem Christi non poterant portare. Unde, sicut recedente anima mox foetores et vermes corpus occupant, qui illud cura maxima hominum abhominatione et abiectione in cinerem dissolvunt, sic et res ecclesiasticae recedente ab eis sua sanctificatione mox doemonum iuri cum summa maledictione Dei et sanctorum patrum relictae dispereunt. Quapropter secundum quod Dominus in euangelio ait homini divisionem hereditatis exigenti: Videte et cavete ab omni avaritia. O vos divisi divisores et tandem vel sero individua dividi non posse cognoscite, iamque divisoribus nolite acquiescere, si cupitis animabus vestris et illorum secundum Deum consulere. Nempe sequendo quae videntur et spernendo quae non videntur calamum vani honoris temporaliter capessitis nec supremae beatitudinis aulam aut extremae miseriae carcerem post modicum respicitis. Quae si maxima pars vestrum christiano talia retractaret animo, nequaquam hoc tanto ecclesia iugiter angeretur malo. Sed pro dolor! a laicis potestatibus ecclesiasticam dignitatem adepti, cum iuxta canonicam auctoritatem deberent cum suis auctoribus et fautoribus non solum communione altaris, sed et ingressu ecclesiae privari, primum locum in ea et dispensationem sacramentorum Christi omniumque regimen atque dispositionem adipiscuntur, cuius etiam limina contingere prohibentur, utputa periuri principibus, quibus in tanta praesumptione infideles aut consentiunt aut insistunt, sacrilegi, fures et latrones Deo, cui sancta sua furantur et violenter diripiunt, homicidae insuper pauperibus Christi, quorum patrimonia et pecunias fraudant et suis usibus vendicant, excommunicati Deo et omnibus sanctis eius praeteritis, praesentibus et futuris, quorum disciplinam destruunt et conculcant, quos scandalizare et offendere non curant. Qui vere iam non sunt habendi ut alii intra ecclesiam indisciplinati christiani, sed ut vere blasphemantes Spiritum sanctum heretici, dum proterve et voluntarie transgrediuntur leges conscriptas et subscriptas digito Dei. Quorum peccatis communicant procul dubio primates et metropolitani, qui talibus cito et sine canonica discussione manus imponunt, reclamante apostolo in epistola ad Timotheum. Taliter nimirum talium principum sacerdotumque et fautorum illorum causa quid ecclesia etiam visibiliter nonnunquam patiatur, aperte indicat Micheas propheta: Audite, inquid, haec, principes domus Iacob et iudices domus Israel, qui abhominamini iudicium et omnia recta pervertitis, qui hedificatis Syon in sanguinibus et Iherusalem in iniquitate. Principes eius in muneribus iudicabant, et sacerdotes eius in mercede docebant, et prophetae eius in pecunia divinabant et super Dominum requiescebant dicentes: Nunquid non Dominus in medio nostrum? Non venient super nos mala. Propter hoc causa vestri Syon quasi ager arabitur, et Hierusalem quasi acervus lapidum erit, et mons templi in excelsa silvarum.
──────── CAPUT XXX: Recapitulatio de depositione hereticorum et sententia Ezechielis in eos. ────────
Hinc iam, licet maxima ex parte spicula adversariorum catholicis obiecta Domino donante aut reppulerim aut decusserim aut certe retuderim, adhuc tamen in calce libri huius retundendum arbitror spiculum illud nimio toxico imbutum, quo obstinate impetitur ecclesiastica regula, quatinus, si iuxta eam consequitur hereticos deponendos, consequatur quoque iuxta assertionem illorum eosdem gratiam ecclesiasticam adeptos, a cuius ascensione ut deponantur sit necesse. Quapropter hinc quoque trutinatores verborum interim patienter interrogo, a quo gradu divinae gratiae deponantur, quibus psalmista sic inprecatur: Disperge illos in virtute tua et depone eos, protector meus Domine. Quin etiam a quo gradu ecclesiastico deponantur, pro quibus catholica in die dominicae passionis sic precatur: Omnipotens sempiterne Deus, qui salvas omnes et neminem vis perire, respice ad animas diabolica fraude deceptas, ut omni heretica pravitate deposita errantium corda resipiscant et ad veritatis tuae redeant unitatem. Ecce hic catholica rogat, ut heretica pravitas ab animabus diabolica fraude deceptis deponatur. Psalmista quoque superius, ut inimici eius deponantur. In qua utique depositione nullam deiectionem ab alicuius gratiae vel dignitatis excellentia, quam prius habuerint, intellegere possumus nisi solam praesumptionem hereticae falsitatis, quam sub specie catholicae veritatis sibi pertinaciter arrogant. Sic et symoniani seu quilibet heretici cum deponi iubentur, non ab aliqua ecclesiasticae ordinationis gratia, quam hactenus habeant, deponi iubentur, sed tantum ab exteriori specie ecclesiasticorum graduum, qua ad perditionem suam populique christiani deceptionem per inposturam abutuntur. Quibus maxime aptari potest fabula de asello pelle leonis induto, qui praesumto seu, quod aptius dicitur, simulato leonino vigore turbabat pavidas per sua rura boves, cum nil omnino leoninae fortitudinis, excepto vano terrore, ex his exuviis vel spoliis sibi vel cuiquam acquirere potuerit. Cui dum rusticus pellem leonis detraxit, nil prorsus leoninae potentiae, quam ex pelle illa accepisset aut haberet, ei detraxit, sed solam, quam ex illa ypochrisi contraxerat, praesumptionem, sicut eidem asello rusticus, dum spoliatum cederet, dixisse fertur:
Forsitan ignaros imitato murmure fallis,
At michi, qui quondam, semper asellus eris.
Est quoque aliud, quod in illa oratione poscitur, scilicet ut heretici et scismatici ad veritatis divinae redeant unitatem. In cuius quoque praefatione monemur orare pro ipsis, ut Deus ac dominus noster eos ab erroribus universis et ad sanctam matrem ecclesiam catholicam atque apostolicam revocare dignetur. Unde luce clarius constat hereticos in unitate ecclesiae catholicae atque apostolicae non adesse, ad quam ut revocentur et redeant, ab eadem universali ecclesia oratur. Ergo symoniani aut heretici non sunt et in ecclesia sunt, aut certe heretici sunt et extra ecclesiam sunt. Porro si in ecclesia sunt, catholici sunt atque accipere possunt Spiritum sanctum, sicque iam heretici nec habendi nec dicendi sunt. Si autem extra ecclesiam sunt, certe aut heretici aut pagani sunt et ideo accipere non possunt Spiritum sanctum, quia extra ecclesiam non potest accipi, protestante Domino superius, cuius procul dubio sententiam cum omnes orthodoxi tum egregius Prosper secutus ait: Sicut considerandum est, quid et cui voveas, ita etiam considerandum est, ubi voveas, quia veri sacrificii locus extra ecclesiam catholicam non est. Quod versu quoque declarans subdit:
Novit, qui reddit Domino pia vota tonanti,
Unum divinis cultibus esse locum
In toto mundo, quem vera ecclesia praebet,
Et sine quo nullum iustitiae est meritum.
In quibus plane praedicatur nec veram ecclesiam nec verum sacrificium nec divinum cultum extra catholicam haberi aut esse. Itaque aut symoniani non solum praedicabuntur, sed et habebuntur catholici, aut certe nec verum sacrificium nec veri sacrificii locum nec divinum cultum convincentur habere, sicut nec alii heretici. Quid ergo pariter habent? Solam falsitatem cultumque daemonicum. Sed esto, dicitur apud eos sacrificium, sacerdotium et cetera catholicorum sacramenta et insignia. Et o quam multa dicuntur, quae omnino nil earum rerum, quarum vocabulis indicantur, in se habere comprobantur! Quod cum superius ubertim monstratum sit, etiam ex verbis Ezechielis prophetae monstrari poterit, ubi dicit prophetantibus de corde suo: Ve prophetis insipientibus, qui secuntur Spiritum sanctum et nichil vident. Quasi vulpes in desertis prophetae tui, Israel, erant. Non ascendistis ex adverso neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domini. Vident vana et divinant mendacium dicentes: Ait Dominus, cum Dominus non miserit eos; et perseveraverunt confirmare sermonem. Nunquid non visionem cassam vidistis et divinationem mendacem locuti estis? Et dicitis: Ait Dominus, cum ego non sim locutus. Propterea haec dicit dominus Deus: Quia locuti estis vana et vidistis mendacium, ideo ecce ego ad vos, ait dominus Deus, et erit manus mea super prophetas, qui vident vana et divinant mendacium. In concilio populi mei non erunt et in scriptura domus Israel non scribentur nec in terra Israel ingredientur, et scietis, quia ego dominus Deus; eo quod deceperint populum meum dicentes: Pax, et non est pax. Et ipse hedificabat parietem, illi autem liniebant luto absque paleis. Dic ad eos, qui liniunt absque temperatura, quod casurus sit: erit enim ymber inundans, et dabo lapides praegrandes desuper irruentes et ventum procellae dissipantem. Siquidem ecce cecidit paries; nunquid non dicetur vobis: Ubi est litura, quam linistis? Propterea haec dicit dominus Deus: Et erumpere faciam spiritum tempestatum in indignatione mea, et ymber inundans in furore meo erit, et lapides grandes in ira in consumationem. Et destruam parietem, quem linistis absque temperamento, et adaequabo eum terrae, et revelabitur fundamentum eius, et cadet et consumetur in medio eius: et scietis, quia ego Dominus. Et complebo indignationem meam in parietem et in his, qui liniunt eum absque temperamento, dicamque vobis: Non est paries, et non sunt qui liniunt eum. Prophetae Israel, qui prophetant ad Hierusalem et vident ei visionem pacis: et non est pax, ait dominus Deus. Et tu, fili hominis, pone faciem tuam contra filias populi tui, quae prophetant de corde suo, et vaticinare super eas et dica: Haec dicit dominus Deus: Ve quae consuunt pulvillos sub omni cubitu manus et faciunt cervicalia sub capite universae aetatis ad capiendas animas. Cum caperent animas populi mei, vivificabant animas eorum et violabant me ad populum meum propter pugillum hordei et fragmen panis et interficiebant animas, quae non moriuntur, et vivificabant animas, quae non vivunt, mentientes populo meo credenti mendaciis. Propterea haec dicit dominus Deus: Ecce ego ad pulvillos vestros, quibus vos capitis animas volantes, et dirumpam eos de brachiis vestris et dimittam animas, quas vos capitis, animas ad volandum. Et dirumpam cervicalia vestra, et liberabo populum meum de manu vestra, neque erunt in manibus vestris ad praedandum: et scietis, quia ego Dominus. Pro eo quod merere fecistis cor iusti mendaciter, quem ego non contristavi, et confortastis manus impii, ut non reverteretur a via sua mala et viveret, propterea vana non videbitis et divinationes non divinabitis amplius. Et eruam populum meum de manu vestra: et scietis, quoniam ego Dominus.
──────── CAPUT XXXI: De propriis dictionibus in supradictis prophetae et beati Gregorii verbis subiunctis. ────────
Quae prophetae verba iccirco istic seriatim inseruimus, quia, etiamsi alia deessent, haec sola confutationi hereticorum et praecipue obiectionibus simonianorum sufficerent. Ut enim cetera praemissae prophetiae praetermittamus, quod solum inde praesenti operae est pretium, summotenus attingamus, videlicet parietem a populo aedificatum, quem prophetae liniant luto absque paleis. Siquidem lateres in nonnullis provinciis et maxime orientis sic conficiuntur, ut luto paleae admisceantur, quibus lutea materies colligetur, nec calor postmodum resolvat, quod humor conglutinarat. Unde et ipsae paleae istic temperatura dicuntur, quia contemperant dissolubile lutum, ne resolvatur. Populus ergo sese in parietem hedificat, dum ecclesia Christi fieri laborat. Sed a pseudoprophetis, hereticis scilicet, quia luto visibilium sacramentorum sine temperatura invisibilis gratiae linitur, casurus est. Qui profecto paries non esse paries dicitur, et litura non litura, et prophetae non prophetae, et vivificatae animae non viventes, et mortificatae non morientes. Ubi etiam illorum poena praedicitur, qui cor iusti, quem Deus non contristavit, contristant et manus impii, ne revertatur a via sua mala et vivat, confortant. Quod autem res visibilium sacramentorum, quae apud hereticos christianismi inveniuntur, non solum detrimenta, sed et stercora sint, ex verbis apostoli ad Philipenses ostenditur, ubi sacrificia et cerimonias, quae apud hereticos Iudaismi post passionem Christi observabantur, quanti prius fecerit, quantive inpraesentiarum faciat, praedicat dicens: Secundum iustitiam, quae in lege est, conversatus sum sine querela; sed quae mihi fuerunt lucra, haec arbitratus sum propter Christum detrimenta. Veruntamen et existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam Iesu Christi domini mei, propter quem omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam. Dominus quoque per Malachiam Iudaicum sacerdotium reprobans ait: Ecce ego proiciam vobis
brachium et dispergam super vultum vestrum stercus solempnitatum vestrarum, et assumet vos secum. Quod beatus Ieronimus exponens subdit: Quia ad sacerdotes loquitur: 'Proiciam', inquid, 'facies vestras', ea quae sanctiora putatis in lege et vobis a Deo pro virtutum munere ex hostiis condonata. Armum enim, id est brachium, et pectusculum et linguam et ventriculum et ea, quae in Levitico describuntur, accipiebant ex hostiis sacerdotes. Quae omnia pro peccatis eorum se abicere et in facies sacerdotum mittere contestatur, ut scilicet tales sint qui offerunt talia, qualia et illa quae offeruntur. 'Et assumet vos', inquit, 'secum', id est stercus sollemnitatum vestrarum, ut fetentes facies putrida stercoris commixtione turbentur. Ad haec ex verbis quoque beati Gregorii, cuius inproprias dictiones pro propriis defensores symonianorum accipiunt, ostenditur, quam multa inproprie dicantur. Ait enim in tractatu euangelii teophaniae: Omnia elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de isa quiddam usu humano loquar: Deum hunc caeli esse cognoverunt, quia stellam protinus miserunt. Mare cognovit, quia sub plantis eius se calcabile praebuit. Terra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis eius scissa sunt. Infernus cognovit, quia hos, quos tenebat, mortuos reddidit. Et tamen hunc, quem Deum omnia insensibilia elementa senserunt, adhuc infidelium Iudaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et duriora saxis scindi ad poenitendum nolunt eumque confiteri abnegant, quem elementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamant. Itaque symoniani eorumque obstinati defensores necesse est fateantur beatum Gregorium istic improprie locutum. Alioquin si contendunt proprie locutum, necesse est profiteantur eum fuisse Manicheum, qui insensibiles res non solum animam vitalem, sed et sensualem habere crediderit et praedicaverit. Quod si profiteri timent, necesse est nobiscum confiteantur tandem nec caelos nec mare nec terram nec solem nec saxa nec parietes nec infernum cognovisse aut clamasse suum auctorem nec fecisse in obsequium eius omnia illa quae praedicantur fecisse, sed repentina et inusitata immutatione vel concussione sui cognitum ab hominibus et praedicatum cata tropon metonomian, per quem id quod fit solet indicari illo quo fit; velut homo dicitur pulvis, et caelum aer. Hoc nichilominus tropo Deus cognovisse quid dicitur, cum efficit, ut ab hominibus id cognoscatur. Hoc spiritualem gratiam vel columbam vendi beatus Gregorius fatetur, cum vendi putatur. Siquidem, ut ipse asserit, usu humano locutus, sicut insensibilia sensisse, sic et invendibilia vendi est contionatus.
──────── CAPUT XXXII: De criminosis catholicis promotis vel post lapsis et de ministerio et de depositione eorum. ────────
Itaque his et aliis quam pluribus argumentis constat symonianos nil ecclesiasticae dignitatis optinuisse, quamvis eorum defensores impudenter persuadere laborent honorem in eis acceptum perdurare, nisi Romanae et apostolicae sedis antistes aut metropolitani eorum conprovinciales episcopi eos synodaliter deiciant. Quomodo enim in eis perdurare potest, quod nullatenus acceptum est? Quod vero subiungunt, hoc etiam de cunctis criminibus considerandum, ut, si presbyter adulterium fecerit, deponatur, noverint hoc longe habendum et agendum. Denique in tantum heretici differunt a catholicis, ut quantumlibet criminosus catholicus acceptior sit Deo et tolerabilior hominibus quam quantumlibet iustus, si dici potest, hereticus. Unde catholicus etiam criminosus quicquid boni facit vel habet, procul dubio bonum est merito fidei, sine qua non est. Porro hereticus etiamsi habeatur iustus, quicquid boni facere vel habere videatur, procul dubio malum est merito perfidiae suae, cum qua, quicquid facit, peccatum est. Quod superius tot testimoniis constat monstratum, ut hic non sit inde diutius dicendum. Aut enim ignoratis aut dissimulatis seu neglegtis humanae fragilitatis criminibus vel peccatis nonnunquam sacerdotii dignitas conceditur indignis, quorum promotione aut necessitati vel utilitati proximorum in catholica pro tempore consulitur vel voluntati obsecundatur. Quibus, quia fidei catholicae sunt, credendum est, dum promoventur a catholicis, conferri Spiritum sanctum, quem habent, etsi non ad suam, tamen ad aliorum salutem perficiendam. Et adest ergo eis Spiritus sanctus ministrantibus et abest transgredientibus. Adest enim ministerio, quod fidei eorum a fidelibus creditum recognoscit; abest iniquitati eorum, quam non cognoscit. Dignatur adesse in sacramentis suis sibi obsequentibus, et dedignatur adesse in pravitate morum sibi resistentibus. Itaque quantulacumque fide cordis eorum Spiritus sanctus invitatus ministerio oris et manuum eorum sanctificandis ad suorum salutem rebus infunditur, sed perfidia scelerum offensus ad condemnationem sceleratorum provocatur. Qui quoniam ministri sunt et scelerati, ministerium eorum suscipit, scelera despicit et punit, sic ministris praesens, ut sit sceleratis absens. Quibus sane aptari potest sententia illa prophetae, qua Domino dicit: Prope es tu ori eorum et longe a renibus eorum. Siquidem Spiritus sanctus in cordibus talium ministrorum fidei, cuius est auctor, praesidens secundum Deum postulat pro sanctis et impetrat, quicquit secundum Deum expedit eis. Quod revera metonomicos dicitur agere, quia postulare facit et impetrare, cum ipse cum Patre et Filio postuletur et donet etiam per ministerium criminosis, sed tamen catholicis a catholicis impositum, ut necessitati vel utilitati catholicorum pro tempore et loco consulatur. Quos nimirum ministros etsi plurima mala accusant, nonnulla tamen bona excusant, fides scilicet, quae pro modulo suo spei et caritatis capax est, tum necessitas et utilitas, devotio quoque seu petitio ecclesiae, deinde gratuita ordinatio ab illis qui gratuito eam accepere. Quibus si deest vitae innocentia secundum canonicam disciplinam, adest tamen obedientia vel sola promotio ad ministerium ecclesiasticum sine aliqua venalitate secundum datam ab ipso domino Iesu Christo regulam, qua utique firmatur ex parte una, etiam si infirmatur ex altera. Quae dominica regula si abesset, nil gratiae quis, quamlibet alias innocens, dare et accipere posset. Liquet ergo hac sola regula etiam pravos ad aliquid dirigi, dum ei consentiunt, et sine ille etiam rectos non parum depravari, dum ab ea dissentiunt. Quapropter in ministris modo quo dictum est promotis vel post promotionem in aliquod crimen lapsis acceptus honor perdurat, quamdiu eorum culpas ecclesia aut ignorat aut dissimulat et propter utilitatem aliorum sub spe poenitudinis talium tolerat. Talium depositio quandiu ab illis quorum interest qualibet occasione differtur, officium, quo iam indigni sunt, adimplere permittuntur; totumque, quod ab eis interim fit, pro ministerio prius sibi commisso vel postea permisso sanctum habetur. Quod quamvis ipsis ad poenam, aliis tamen proficit ad vitam. Tales vere deponuntur, cum deponuntur, quia, etsi non merito, officio tamen veram promotionem habuisse noscuntur. Nec cum eis deponuntur aut damnantur, quotquot ab eis ante suam depositionem canonice promoventur, aut quaeque ab eis catholice administrantur.
──────── CAPUT XXXIII: De qualibuscumque promotis a symonianis et repulsione obiectionis adversariorum. ────────
Sed non sic impii symoniani, non sic, quorum depositio non est habiti honoris privatio, sed simulatae vel aestimatae promotionis detectio vel confutatio. Quos cum multa sint quae accusent, nulla sunt quae excusent. Neque enim in eorum, ut putatur, ordinatione necessitati aut utilitati ecclesiae consulitur nec devotioni aut petitioni acquiescitur, sed soli avaritiae utrimque providetur. Nec attenditur fides catholica aut doctrina apostolica, sed perfidia heretica et ambitio symoniana, nec aliqua vitae innocentia, sed sola pecunia. Unde etiam, quod non nisi gratis dari et accipi potest, vendere et emere student. Cui ergo in talibus ordinationibus consulitur nisi avaritiae duorum? Neque enim prior eorum prius aut pro Deo aut pro proximo manum admovet aut os aperit, quam alter manum marsupio admoverit aut os promissioni aperuerit. Et qua fronte astruitur quantumlibet iustos homines vel gratis posse accipere aliquid gratiae a talibus, quibus nil fidei Christianae, sed totum perfidiae doemonicae cooperatum fuisse aut cooperari dinoscitur? Qui etsi videantur interdum aliquos gratis promovere, constat eos non gratis id agere, sed aut obsequium eorum aut aliorum favorem saeculariter tantum requirere. Quae duo si palam absunt, datur tamen conici eos in gratuita, ut putatur, promotione nobilium aut religiosarum personarum sibi clam aucupari favorem seu auctoritatem earum, ut iam ab eis promoti sint suae promotionis securiores, et promovendi ad emendum promptiores, ipsique ad vendendum audaciores. Sic aut praesens negotium ab illis exercetur aut ex praesenti praeteritum confirmatur aut certe futurum invitatur. A quibus omnibus munerum speciebus licet excutiendae sint manus ecclesiasticorum, tamen ante omnia a pecunia, quae nominatim ab apostolo Petro reprobata et cum ipso Symone mago fuit damnata. Praeterea non putatur absurdum istic quoque obviatum ire alii argumentationi vaniloquiorum. Aiunt enim:
Obiectio.
Lex imperatorum sancit, ut, si quis hoc vel illud fecerit, capite plectatur. Evenit autem, ut aliquis saecularis crimen illud committat, pro quo lege data capite plecti debeat. Quod donec iudex, cuius interest, perficere differt aut misericordia aut neglegentia, nunquid interim non vivit? Nunquid non caput, quod iuste debet ammittere, portat? Nunquid tandem, si postea genuerit filium, filius pro paterno crimine sanguinis reus erit? Non plane. Quoniam ille, qui crimen commisit, solus supplicii sententiam sustinebit.
Repulsio.
Quae sane argumentatio pro nobis facere conprobatur, non contra nos, pro cephalis videlicet, hoc est capitatis, non autem pro acephalis. Quia vero gratis a catholicis promoti, licet ante aut post promotionem suam inveniantur criminosi, non sine capite sint, paulo superius ostenditur satis simulque, quod ante illorum depositionem promoti ab eis non pereant pro eis. Quam ob rem constat praemissa argumentatione nil defensionis provisum acephalis nec eorum filiis, quia caput, id est ecclesiasticum officium, nec habent nec habuerunt, quo privari possint. Superflua enim lex esse convincitur, qua quis privari eo quod non habet sancitur. Tale est enim, acsi dicatur: Si quis decollatus hoc vel illud fecerit, capite privetur. Nimirum decollatus est omnis hereticus, heresi sua a capite ecclesiae Christo abscisus, et quotquot deinceps ab eis promoveri videntur. Unde et mortui a mortuis nascuntur, ac per hoc nil nisi morticinum ab eis quisquam consequitur, quibus quit auferatur in sua depositione, praemonstratum est habunde.
──────── CAPUT XXXIIII: Argumenta ex mundanis legibus contra promoventes vel promotos symonianos. ────────
Itaque suo ipsorum iudicio constat actionem horum defensorum infirmatam. Neque enim agitur cum illo, quicum oportet, nec pro illo, quem defendendum suscepit, sed contra illum. Nam dum laborant comprobare acephalos capud sibi habere atque gestare seu iure decollatos generare posse, supervacuam argumentationem ex cephalis, quod caput portent et generent, antequam decollentur, concepere et post longam parturitionem abortientes de suae iniquitatis vulva proiecere. Unde explosa hac, ut vere frivola, a coniunctis causae et consimilibus sumantur argumenta. Age, est aliquis, qui, iudice corrupto a pecunia, favore illius et iniqua sententia optinet aliena praedia. Hunc si postea iustus iudex detectum inde eiciat, et priori domino vel eius heredibus sua, ut iustum est, cedant, nunquid sortes aliquibus donatas aut venditas seu titulos vel ministeria et iura ab invasore ibidem praestita legitimus possessor conservat et non potius sibi suisque posteris consulens ea inde exterminat? Alioquin, si haec ob reverentiam vel gratiam invasoris praetermittit, quasi ille iuste ibidem aliquid disposuerit, sua ignavia ius suum sibi infirmat et alienat atque adversario suo confirmat et revocat. Hoc sane argumento iniustae acquisitionis iustaeque amissionis seu iustae recuperationis potest doceri, quid a symonianis vendatur, quid ematur, quid gratis sive non gratis ab illis promotis conferatur, quid in aliena possessione vel sibi vel aliis proficue disponatur et agatur. Siquidem quamvis invasor profiteatur, attestante sibi iniquo iudice, se iustitiam suam accepisse, habuisse et aliis donasse aut vendidisse, vel postea sibi ablatam iniuste, tamen constat nec eum nec quoslibet per eum aliquando aliquit praeter solam iniustitiam et detrimentum suum in huiusmodi fundis acquisisse. A quibus dum poena legum et multiplicata restitutione praesumptarum rerum multati pariter tam factores quam fautores eiciuntur, non iustitia, quam nullam in eis habuerunt, sed sola iniustitia, quam incurrerunt, privantur. Denique iudex crimine periurii et falsitatis per poenitentiam exuendus deicitur, invasores vero lepra falsitatis quoque et rapinae haud secus absterguntur, sin alias usque ad novissimum quadrantem aeternaliter reddetur, quod hic temporaliter contrahitur. Testis enim falsus non erit inpunitus. Et Nemo diu gaudet, qui iniquo iudice vincit. Amplius. Nonne, si quis rem quamlibet furatus deprehenditur, in quadruplum eam, testante Solomone, reddet et omnem substantiam domus suae tradet? Si autem quis furtivum scienter comparaverit, et pretium datum perdit et nichilominus tenetur noxa et poena furis. Qui vero nescienter, pretium quoque datum perdit et mercem emptam sine nota furis restituet; si tamen iureiurando arguentibus comprobaverit se nescisse furto sublatam, ubi comparavit; alioquin, si vel sibi violenter retinere contenderit aut super furto se excusare distulerit, noxam furis cum nota et poena subibit. Quod necesse est eum passurum, qui vel gratis acceperit a fure furtivum. Qua de re colligatur, quia, si sine infamia, damno et poena non evadit, quisquis a fure quolibet furtivum acquisierit, quandocunque aput eum repertum fuerit: multo magis illi, qui a furibus symonianis aut scientes aut nescientes pretio vel dono columbam Dei furatam, ut videtur acquirunt, et tanto magis, quanto maiora et cariora sunt divina humanis. Ergo aut probetur symonianos sicut et alios hereticos non esse fures et latrones, aut concedatur nil ab eis acceptum vel accipi posse sine infamia, damno et poena, quae certe nequeant declinari sine satisfactione legali. Quodsi adhuc minus compertum habetur, an symoniani sint fures et latrones, diligenter attendatur et fideliter credatur, quia, si heretici sunt, procul dubio fures et latrones sunt, si autem catholici, aut pastores erunt aut mercennarii. Sed ne huic ambiguo diutius haereatur, pastor summe bonus speciatim illud resolvens audiatur. Siquidem suo sermone velut indice pastores, mercennarios, fures et latrones, oves et lupos singillatim demonstrat. Et pastores quidem indicans ait: Qui intrat per hostium, pastor est ovium; huic hostiarius aperit, et oves vocem eius audiunt, et proprias oves vocat nominatim et educit eas, et cum proprias oves emiserit, ante eas vadit; et: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Mercennarios deinde ostendens inquit: Mercennarius et qui non est pastor, cuius non sunt oves propriae, videt lupum venientem et dimittit oves et fugit. Mercennarius autem fugit, quia mercennarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Porro fures et latrones demonstrans ait: Amen amen dico vobis, qui non intrat per hostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Et omnes quotquot venerunt, subauditur non per hostium, fures fuerunt et latrones. Fur non venit, nisi ut furetur et mactet et perdat. Oves quoque specialiter designans ait: Oves pastorem suum sequuntur, quia sciunt vocem eius; alienum autem non secuntur, sed fugiunt ab eo, quia non noverunt vocem alienorum nec audiunt fures et latrones. Iam lupos exprimens ait: Lupus rapit et dispergit oves.
──────── CAPUT XXXV: Replicatio sententiae Domini de bonis pastoribus et mercennariis. ────────
Quae verba Domini quamvis ad plenam dinoscentiam bonorum et malorum sufficiant, tamen propter aliquos tardiusculos breviter replicanda putamus. Et primum de pastoribus bonis hoc tantum insinuamus, quia membra sunt ipsius summi pastoris, in quo uno velut capite omnes consummati per illum sunt, sub illo, cum illo unus pastor unius ovilis. Hii plane, sive sint episcopi sive reliqui rectores ecclesiae et ministri, tanquam filii et vernaculi magni patrisfamilias oves eius non sibi ipsis pascunt, sed illi, non quaerentes sua, sed illius lucra, simplici victu et vestitu contenti, quem paterfamilias ex lacte et lanis ovium suarum eis constituit. Decimas enim et primitias oblationesque fidelium atque debitae subiectionis reverentiam ad hoc tantum exigunt, ut pascere oves sic sufficiant, ne in via inedia et nuditate deficiant. Hii ante oves vadunt easque cognoscunt et cognoscuntur ab eis. Hii ovibus pascua salubria et vitalia provident et pro tempore nunc blandiuntur nunc minantur. Hii pecus pingue et forte diligenter custodiunt, infirmum et debile seu fractum sanare, recreare et consolidare sollerter insistunt. Hii baculis et clamoribus validis lupos arcent ab ovibus, dum potestatibus aeriis seu terrenis suam vigilantiam pro earum defensione opponunt, ne aut diabolus spiritualiter temptando aut quilibet raptor saecularis carnaliter persequendo diripiat eas et dispergat. Unde nonnunquam resistendo talibus gravia pericula constanter subeunt et proprii corporis morte devotas animas pro ovibus alacriter ponunt. Quo maxime indicio cognoscuntur boni pastores esse, quia non fugiunt videntes lupum venire. Tales nimirum intrant in ovile per ostium Christum, gratis electi et promoti ad hoc ministerium, gratis et sincere vocibus et moribus euangelizantes Christum. Neque enim accipiunt temporalia stipendia ab ovibus, quia euangelizant, sed ut euangelizare sufficiant, nec ut temporaliter ditescant aut nitescant, sed ut suae temporali necessitati ad ovium Christi perpetuam salutem consulant. Quibus nil obstat in patria, quod sumptus sumpsere in via, quia non quaesivere ex illis sacculos temporales sibi inplere, sed temporaliter fratribus in Christo vivere, sic sibi debitis hic usi sumptibus, ut illic plenis fruantur mercedibus. Diximus de paucissimis electis, dicamus de plurimis ad pastoralitatis ministerium vocatis. Et primum de nomine mercennarii dicatur. Mercennarius a mercede et anno compositum nomen est, eo quod mercede annua conductus procurat causam vel pascit oves sui conductoris. Quas quamvis pascat, pastor tamen non esse praedicatur a domino, quia oves non sunt eius propriae. Neque enim salutem earum et augmentum quaerit in eis tanquam in propriis, sed mercedem suam tantum ex eis tanquam ex alienis. Quod veniens lupus manifestat, quia mox visus mercennarium fugat; qui non fugeret, si oves suae essent, vel si ipse pastor esset. Sed quia mercennarius est, fugit; neque enim pertinet ad eum de ovibus, quarum nec vitam nec bonam valitudinem, sed solam pastionis mercedem lucratum iri quaerit. Quae utique quia ad eum pertinet, et non oves, non liberat eas aut cum aliquo periculo suo defendit a periculis ingruentibus, sed se tantum pactae mercedi, cuius occasione oves pascebat, reservat. Quarum sicut incolomitatem ante pactam mercedem non quaesivit, sic nec post persolutam quaerit. Quae si pariter pereant, etiam quando pascuntur, non curat; tantum ipse sua mercede non careat. Est tamen necessarius patrifamilias oves eius ad pascua ducendo et reducendo, sed inutilis lupos fugiendo.
──────── CAPUT XXXVI: De mercede mercennariorum et promotione eorum. ────────
Tales procul dubio sunt omnes, qui sub nomine pastoris super cathedram pastoralem sedentes ecclesiam Christi regunt et sua tantum, non Christi quaerunt. Et quae sunt sua? Primi recubitus in coenis et primae cathedrae in synagogis et salutationes in choro et vocari ab hominibus rabbi. Deinde lana et lac ovium, omnes videlicet redditus fidelium populorum, quos in usum suum et lucrum convertunt, quos suae luxuriae et avaritiae studio tam violenti exigunt, ut nonnunquam ab ovibus non solum lac et lanam, sed insuper sanguinem cum eis eliciant et extorqueant, dum tyrannico dominio tenues, quod non habent, reddere cogunt. Qui nullis spiculis se pro ovibus opponunt, sed nec muttiunt, si in aliquo se laedi posse a lupis sentiunt, vel si lana et lacte aliquandiu fraudari ab ovibus male sanis metuunt, dum curari refugiunt. Qui tamen non culpantur, quod haec a Domino sibi delegata iuste accipiunt, sed quod tantum horum datum et usum, non fructum amant et requirunt nec nisi propter haec oves pascunt, quae in tantum pastoribus debentur, ut mala fiant non reddentibus, etiam si bona non sint accipientibus, ubi haec sola exiguntur. Qui quia Christum catholica confessione praedicant, per hostium quidem in ovile ovium ad oves, educturi et reducturi eas, intrant, sed quia servi et non filii sunt, non manent in domo in aeternum. Neque enim dicendi sunt aliunde ascendisse aut extra ecclesiam oves, scilicet ecclesiam, pascere nec venisse, ut furentur et mactent et perdant, sed ad hoc tantum ab aliis invitati, ut mercedem suam accepturi custodiant et pascant. Quod quia plus caritate temporalis mercedis quam sempiternae agunt, non pastores, sed mercennarii sunt, quia non contenti victu et vestitu tamquam domestici patrisfamilias annuas sibi mercedes expetunt, quibus privatos sacculos distendant, ne forte remoti aliquando ab ovium cura, quae non sunt ipsorum, vacui remaneant. Talibus, quia totum quod quaerunt ex ovibus recipiunt in via, dicetur in patria: 'Amen dico vobis, recepistis mercedem vestram'. Isti sane non sunt de paucis illis, qui salvantur, quia non contendunt nunc intrare per angustam portam, sed de multis, qui postea quaerunt intrare et non poterint. Cum enim, ut Lucas testatur, intraverit paterfamilias et clauserit hostium, et incipient foris stare et pulsare hostium dicentes: Domine, aperi nobis, respondens dicet illis: Nescio vos, unde sitis. Tunc incipient dicere: Manducavimus coram te et bibimus, et in plateis nostris docuisti, vel sicut Matheus ait: In nomine tuo prophetavimus et in tuo nomine demonia eiecimus et in tuo nomine virtutes multas fecimus. Et tunc confitebitur illis, quia numquam novi vos. Discedite a me omnes operarii iniquitatis. Qui tamen mercennarii, quamdiu praeesse fidelibus permittuntur, necessarii sunt, quia sacramenta ecclesiastica et fidem catholicam occasione suae mercedis dispensant et praedicant. Unde et toleratur eorum prava vita, et honoratur officium, quo providentur plebibus necessaria. Quorum promotioni ut consentiretur, quia communis necessitas et non privata cupiditas mediastina fuit, non dubitandum a multis fidelibus saluti suae pro temporis necessitate consulentibus concessum sit, quod Dominus duobus consentientibus concedendum repromittit dicens: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re, quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo. Unde necessitate imperante praesens aut praeterita eorum actio non disquiritur, sed soli ministerio et praedicationi fidei christianae in talibus consulitur. Quorum etiam post promotionem qualiscumque conversatio nonnumquam ab ecclesia toleratur, nisi forte a fide ab illis devietur. Ut enim saecularium mercennarii non ex culpis, quibus sibi tantum nocent, examinantur, sed ex sollicitudine et utilitate, qua ovibus possunt prodesse, sic et mercennarii ecclesiae. Et sicut illi, si deprehenduntur fures fuisse, non assumuntur, vel si assumpti furari coeperint, abiciuntur, sic et isti, si ante vel post suam promotionem heresi languere noscuntur. Et sicut illi quaeruntur et ad ministerium quodlibet invitantur spe saecularis mercedis, sic et isti spe ecclesiasticae stipis.
──────── CAPUT XXXVII: De eo quod catholici nullum pro crimine promoveant, et quod symoniani pro solo crimine omnem. ────────
Nec super hoc isti dant aut promittunt suis ordinatoribus aliquod pretium, sed magis accipiunt instar mercennariorum saeculi; qui nisi mercedis, quae convenerit, fuerint securi, nulli se obligabunt servituri. Alioquin ex alienis rebus furtum meditati arguuntur, quod oblato pretio sub optentu alienae utilitatis sibi aucupantur. Sive ergo illi sive isti, necessario et non superfluo, precario et non pretio, utilitati aliorum acciuntur et conciliantur. Unde sive criminosi sive innoxii habeantur, gratis necesse est regendis praeficiantur. Quod apud symoniacos non fieri nemo qui nesciat, quibus sive criminosos sive innoxios nec necessitas nec devotio populorum, sed sola pecunia commendat. Neque enim solent aut vere possunt a se promovendis dicere: Accede, ut promovearis, quia necessarius vel complacitus es ecclesiae, sed quia dedisti aut daturus es nobis solidos centum vel quotlibet. Numquid adhuc auditum est dictum a quantumlibet sceleratis catholicis cuilibet promovendo: Accede, ut promovearis, quia adulterium, periurium et, his similia fecisti? Absit! Sed quid? Necessarius es ministerio et complacitus ecclesiae. Nec promovendus dicit: Da michi gradum ecclesiasticum, quia fornicator aut sacrilegus sum, sed quia volo meum ecclesiae Dei praebere obsequium, ut ex illa merear stipendium debitum. Denique instar principis daemoniorum suos satellites promoventis et coronantis, ut legitur, ob deceptionem suam, qua in crimina praecipitant bonos, symoniani quoque promovent complices suos. Quorum etiam impudentia tanta est, ut suum reatum palam sic omnibus praedicent, venditori dicentes: Dedimus tibi pretium, da nobis quaesitum gradum, aut redde acceptum pretium. Constat ergo secundum beati Gregorii sententiam apud symonianos remunerari vitia, scilicet radicem omnium malorum avaritiam atque hereticam perfidiam, quae tanto graviora sunt fornicatione vel adulterio, quanto gravius est aliquem peccare in Deum quam in corpus suum aut in virum alium. A quibus profecto symonianis laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur. Quod absit, ut a catholicis qualibuslibet agatur, etiam cum criminosi ab eis promoventur.
──────── CAPUT XXXVIII: In quo audiendi sint mercennarii et in quo non. ────────
Hinc iam ab ipso pastore oves discant, in quo etiam mercennarios audire debeant. De illis siquidem in euangelio ait: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisei. Omnia ergo quaecumque dixerint vobis, servate et facite. Ecce quantam obedientiam vult impendi mercennariis malis, pastor summe bonus, ut dicta eorum non solum servet populus in mente, sed etiam compleat opere. Mox, in quo non sunt attendendi, subiungit: Secundum opera eorum nolite facere. Quare hoc, Domine? Nonne praecepisti tuis omnia quae dixerint servare et facere? Adiecit: Dicunt enim et non faciunt. Aesi diceret: Attendite, quia dicunt, et nolite attendere, quia non faciunt quod dicunt. Ubi breviter praemonuit doctrinam oris et ministerium eorum, quod a Deo acceperunt, ad aliorum salutem honorandum et suscipiendum: et carnalia eorum opera, quae a maligno habent, ad suam tantum perditionem cavendam. Sive secundum opera mercennariorum non faciant oves, ne, sicut illi dicunt et non faciunt, sic et ipsae ab eis audiant et non faciant, quia illos attendunt dicere et non facere. Quorum opera qua intentione fiant, Dominus manifestat dicens: Omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. Ubi summatim ostendit nil eos nisi, ut hominibus innotescant et placeant ex praedicatione vel ex ministerio suo, quaerere. Deinde quae ipsorum opera dicat, aperit sic: Alligant onera gravia et importabilia et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere. Dilatant enim phylacteria sua et magnificant fimbrias. Amant autem primos recubitus in coenis et primas cathedras in synagogis et salutationes in foro et vocari ab hominibus rabbi. Quibus redemptoris nostri verbis non reprehenduntur, quod onera mandatorum Dei imponunt hominibus, hoc enim officii eorum esse dinoscitur, sed quod importabilia, et quod ea vel minima sua operatione non alleviant. Nec quia phylacteria habent et fimbrias, sed quia illa dilatant, istas vero magnificant; nec quia primi velut magistri recumbunt aut sedent seu salutantur vel rabbi vocantur, sed quia haec tantum ab eis amantur. Et tamen, licet ministri Christi quam plurimi tales sint, ut nil Christi, sed tantum saeculi quaerant in ministerio Christi, quod amministrant, vult tamen Christus, ut sua illis fideliter reddantur, hoc est audiantur, honorentur, decimis et oblationibus fidelium remunerentur. Qui ergo tam pravi sunt in conspectu hominum, in conspectu Dei, putas, quales sunt? Et tamen eos Deus et clam et palam malos sive ficte bonos tolerat et mercede, quam quaerunt, non fraudat. Quia enim ministri Christi sunt, sed non bene praesunt, simplici honore, praesenti scilicet, digni habendi sunt. Nam qui bene praesunt presbyteri, ut ait apostolus, duplici honore digni habentur, maxime qui laborant in verbo et in doctrina. Dicit enim scriptura: 'Non infrenabis os bovi trituranti'. Et: 'Dignus est operarius mercede sua'. Cuius apostoli sententia de mercennariis, si requiritur, quae sit, epistola eius ad Colosenses sic ostendit: Quidam quidem propter invidiam et contentionem, quidam autem et propter bonam voluntatem Christum praedicant, quidam ex caritate, scientes, quoniam in defensione euangelii positus sum. Quidam autem ex contentione Christum annuntiant non sincere, existimantes pressuram suscitare vinculis meis. Quid enim? dum omni modo, sive per occasionem sive per veritatem, Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Scio enim, quia hoc mihi proveniet in salutem. Ex qua nimirum tanti doctoris sententia, quantum mercennarii sint necessarii, edocemur; de quibus etiam non sincere praedicantibus Christum sic laetatur, ut, sive invidia sive occasione praedicetur, se gaudere et gavisurum tantus apostolus testetur, dummodo Christus annuntietur. Et quis ignorat, quantum crimen sit invidia? Ecce si vel per ipsam velut per contentionem et derogationem bonorum Christus praedicatur, gaudet apostolus. Quanta deinde imperfectio occasionem praedicationis arripere pro solius corporis commodo? Et tamen gaudet nichilominus de huiusmodi praedicatione apostolus. Ergo nec propter bonam praedicationem et ministerium assumantur mala opera, nec propter mala opera contemnantur sanctae praedicationis et ministerii bona. Unde necesse est, si carpatur pendens de sepe botrus vitis, ut caveatur spina sepis.
──────── CAPUT XXXVIIII: De malis scienter vel nescienter promotis et de ministerio eorum sententia Paschasii. ────────
Hos enim ut Dominus in ecclesia sua usque in finem saeculi monstraret futuros, et a magistris ecclesiae aliquando, ut aut promoveantur aut ministrent, dissimulandos, Iudam sacrilegum furem promovere voluit ad gradum apostolicum, quamvis ab initio sciret, quid esset in homine. Sic sancti apostoli a tot milibus sanctorum coenobitarum electum Nicolaum, Epycuri de grege porcum, promovere ad diaconatum nescienter, ut sic dicatur. In quibus duobus evidenter praefigurabatur alios sciri, alios nesciri, dum in ecclesia promoventur, quorum tamen officium aut pro se ipsis approbatur, aut pro aliis interim toleratur. Qui quicquid in sacramentis divinis pro officio sibi credito interim agunt, sanctum est totum, sicut Iudas ante proditionis conventionem et Nicolaus ante suae abhominabilis sectae adinventionem. Quod etiam ex libello Pascasii de corpore Domini approbatur, ubi sic legitur: Licet reus sit sacerdos, officium ministerii sacrum est, et gradus sacerdotii a summo pontifice Christo compensatur, ut nichil minus carnis et sanguinis habeat hoc mysterium a quovis indigno, si tamen apostolicae propaginis institutione consecratio exhibeatur, quia non ex eo, sed ex eius officio a summo pontifice gratia, quam ipsa veritas repromisit, impletur, et in nullo sacerdotium eius et pontificatus officium alicuius merito minoratur. Virtus enim consecrandi est in eo, quod habet his qui ordinatur. Et ideo revertentes, qui baptizati sunt prius, sicut non rebaptizantur, ita qui prius ordinati sunt rursus non ordinantur ad unitatem catholicam, si recesserint, redeuntes. Sed aut ministrant, si hoc utilitas ecclesiae postulat, aut si non, sacramentum tamen ordinationis suae gerunt, et ideo eis manus inter laicos non imponitur. Manet igitur in eis sacramenti virtus sibi inutiliter, etiam rei dum consecrant, satis tamen utilis potestas et ordinatio consecrandi illis, qui gratiam perceptae benedictionis et administrationis fide, spe et caritate communicant. Neque perverso ad salutem proficiunt haec vitae sacramenta de caelesti fonte manantia, quoniam nulla participatio iustitiae cum iniquitate, sicut nec luci cum tenebris. Et tamen tales, licet adulteri sint et homicidae et ex parte diaboli plura admiserint, dum falce euangelica necdum praecisi sacrificant, non cogitandum, qui et quales sint, sed quid dent, vel quid accipiant hii, qui cum fide communicant, neque quis habeat virtutem consecrandi, sed quid habeat. Nam sicut in nomine Christi, ipso teste, etiam a membris diaboli et daemonia pelluntur et virtutes ab eis plurimae operantur, ita eiusdem virtute in sacramentum a malis corpus et sanguis conficitur, licet dictum sit, quod peccatores Deus non audiat, quia et super aquam baptismi et super oleum et super eucharistiam et super capita eorum, quibus manus imponitur, in sacramento haec omnia celebrantur et fiunt. Iccirco valent et per homicidas, et quamvis non habeant Spiritum sanctum, Deus tamen est, qui dat per ministerium eorum eundem Spiritum sanctum et consecrat ex officio munus suae largitatis. De qua praefati viri sententia ne forte restruatur nobis calumnia, quia dicitur hic in fine per ministerium criminosorum dari Spiritum sanctum, quamvis ipsi eum non habeant, quod interposuit in capite attendant, ubi sic ypotetice ait: Nichil minus habet hoc mysterium a quovis indigno, si tamen apostolicae propaginis institutione consecratio exhibeatur, quia non ex eo, sed ex eius officio a summo pontifice gratia, quam ipsa veritas repromisit, impletur. Unde liquet eos habere Spiritum sanctum ministerio, quod apostolicae propaginis institutione accepere, nec tamen sibi ipsis habere. Habent enim ad ministrandum aliis bona nec habent ad declinandum sibi mala. Habent deinde ad bene credendum nec habent ad bene vivendum, sicut superius constat abunde monstratum, et quod ministerium hereticorum non sit Christi, neque enim acceptum est institutione apostolicae propaginis.
──────── CAPUT XL: De furibus symonianis, et qualiter ovile intrent. ────────
Hinc, quia dictum est de mercennariis intra ecclesiam, dicatur et de furibus extra ecclesiam. Quorum hoc est maximum et primum indicium, quod non intrant per hostium, sed aliunde ascendunt. Pro qua utique transgressione et praesumptione fures et latrones a Domino sic pronuntiantur, ut praemissum etiam ipsius iuramentum ob hoc sic legatur: Amen amen dico vobis, qui non intrant per hostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Quod si et absque iuramento dixisset, quis nisi mendax et antychristus ipsi veritati et Christo loquenti non crederet? Sed cum iuramento iccirco curavit profiteri, quod volebat sollicitius audiri et firmius retineri. Et iuxta litteram itaque verum est proverbium veritatis, et nichilominus verum est iuxta intentionem dicentis. Fures siquidem et latrones apud homines sunt, qui non intrant in ovile per hostium, sed aliunde ascendunt, et nichilominus fures et latrones sunt apud Deum, qui non intrant in ecclesiam per Christum, qui est, sicut praedicat, ecclesiae hostium, sed aliunde ascendunt. Hi procul dubio sunt omnes heretici, Iudaei et pagani. Ipsi enim pariter non intrant in ecclesiam per Christum, quem negant in carne venisse. Si quaeritur, quomodo omnes heretici negent Christum in carne venisse, quem nonnulli eorum confitentur in carne venisse, sententia sancti Augustini in tertio huius opusculi libro relegatur inde. Nunc videatur, quomodo ascendunt aliunde. Nimirum aliunde ascendunt verbi gratia Arriani, qui sic personarum trinitatem discernunt, ut substantiae quoque divinae unitatem dividant. Aliunde Sabelliani, qui sic unitatem divinae substantiae praedicant, ut trinitatem quoque personarum confundant. Longum est et super ingenii nostri vires singulatim reliquarum hereseon pestes revolvere. Unde praetermissis aliis symoniani, quos noster pugium specialius impetit, quomodo aliunde ascendant, monstremus. Nimirum et ipsi, contemto hostio Christo et hostiario ipsius Spiritu sancto, aliunde ascendunt, dum sua pecunia velut scalis et machinis dominicum parietem, unanimem scilicet populi Dei consensum et soliditatem, expugnaturi adoriuntur et eum aut reptando transiliunt aut subigendo vel certe impingendo irrumpunt. Neque enim legem hostii dicentis: Gratis accepistis, gratis date, reverentur nec beneplacitum hostiarii praestolantur, sed praecipiti prioratus cupidine acti, pariete transcenso vel suffosso aut rupto, oves pessimi furum et latronum invadunt. Et quidem transcenditur ab illis paries ovilis Dei, cum saecularibus potestatibus abusi praevalent temporaliter ovibus dominari; suffoditur autem, ubi ecclesiasticas personas fundamento ecclesiae cohaerentes extrahunt et sibi attrahunt; rumpitur deinde, ubi mediocres et laicas personas a caritate Christi dissociant et sibi consociant. A quibus et tectum scinditur, ubi praepositos ecclesiae integritate sui officii depopulantur. Sive ergo reptando sive suffodiendo sive irrumpendo in ovile irruant, patet profecto, quia aliunde quam per ostium ascendunt. Denique aut saeculares potestates pretio expugnant aut inferioris ordinis ecclesiasticas personas aut earum praepositos aut certe mediocris potentiae laicos. Minoribus enim populis velut invalidioribus ovibus ad munimentum sui opponuntur hii quattuor ordines, ut saeculares sint eis murus contra incursus visibiles, et ecclesiastici tectum contra invisibiles. Constat ergo symonianos latrones, ut praevaleant oves mactare et perdere, intrinsecus optinuisse per eos, qui defensores adhibiti sunt extrinsecus. Unde nec ipsi sine ultione evadunt, ubi velut imbrices aut lapides aedificio subtracti iam super faciem terrae neglecti et inutiles iacent extra Christi aedificium. Sed et ipsi parietes et tectum perniciose videntur stare aut superesse, fugato inde hostiario et extinctis ovibus, quia relinquuntur solitudini et ruinae, bestiis quoque et immundis avibus.
──────── CAPUT XLI: Qualiter symoniani imitentur saeculi fures, et quae sit eorum vox, quam non audiunt oves. ────────
Hinc consideretur, quam maxime congruat latrocinio symonianorum, quod solet fieri nonnumquam a saeculi latronibus. Nempe violenter ovile ingressi prius hostiarium aggrediuntur eumque nec mora suffocant aut alligant, ut securius oves sibi abigant et perdant. Quod nefas quotidiano experimento constat fieri a symonianis et tanto nequius, quanto divina potiora sunt humanis. Equidem ipsi, ut plebes Dei possint libere devorare et perdere, Spiritum sanctum in eis prius extinguere aut vinctum sibi contendunt mancipare. Nonne videntur eum alligatum trahere, cum eius gratiam confidunt se posse cui voluerint tamquam captivam vendere? Nonne velut a se extinctum neglegunt, ubi sua perfidia in ovibus, quas vivificabat, illum extingunt? Extingui enim dicitur Spiritus sanctus, cum fides, quae utique donum eius est, cuique ipse praesidet, accessu perfidiae extinguitur. Unde et apostolus monet sic: Spiritum nolite extinguere, prophetias nolite spernere. Extingunt plane Spiritum sanctum fures isti in ovibus, ubi communione vel consensu impietatis offensum recedere ab eis et fugere compellunt; quo extincto omnes iam prophetias, hoc est sanctas scripturas, aspernantur. Qua enim reverentia iam suscipient aliorum sententias, qui etiam ipsius magni prophetae et domini prophetarum decretalem sententiam, qua institutioni sacramentorum suorum subscribens ait: Gratis accepistis, gratis date, tam pertinaciter conculcant? Tales etsi videntur intra ecclesiam esse, non mirum quia et fures, cum furantur, videntur intra ovile. Qui utique minus condemnarentur, si extra furarentur. Nonne Iudaei et pagani aliquando videntur intra materiales ecclesiae parietes? Et tamen quales intrant, tales exeunt; immo peiores sunt intus ex praesumptione sua et sacramentorum iniuria aliorumque contaminatione. Quae enim pars fideli cum infideli? Qui tamen, quamdiu intus videntur, numquid pro christianis habentur? Sic procul dubio symoniani, dum videntur intra ecclesiam, tunc magis reprobandi et fures habendi sunt. Qui denique tunc credendi sunt fures et latrones non esse, ubi probabitur eos per hostium intrasse in ovile nec aliunde ascendisse. Sin alias, nec ipsis exceptis nec quibuslibet hereticis, omnes, testante Domino, quotquot praeter hostium venerunt, fures sunt et latrones. Qui ne forte putarentur in aliquo utiles sicut mercennarii, subiunctum est: Fur non venit, nisi ut furetur et mactet et perdat. Ubi sunt ergo, qui praedicant bonis quod a malis symonianis acceperunt bonum non solum nil obesse, sed etiam prodesse, Domino reclamante non venire fures nisi ad furari, mactare et perdere? Unde qui haec sola in se habent et ad haec sola veniunt, quod bonum dare saltem bono cuilibet possunt, nisi forte resipiscentes se prius mutaverint et bonum, quod aliis dare possint, acceperint? Quorum ne dicam factum, sed ipsa quoque vox eorum in tantum funesta est, ut, si eam audierint, non possent non mori oves. Denique ubi eam audierint, desinunt esse oves Christi, ipso protestante, quia non audierunt eos oves. Patet ergo tales iam non boni pastoris oves, quae audierunt fures. Et quid sunt? Raptae, mactatae furibus et perditae, et idcirco nil aliud iam quam latronum victimae. Quibus malis misere non succumberent, si eorum voces non audissent. Quamvis enim latrones irrumpere aliquando ad oves praevaleant, non tamen possunt furari, mactare aut perdere eas, nisi prius illos audiant; nec efficiunt fures quod temptant, quamdiu oves eis auditum suum non accommodant. Quas enim neces symoniani praevalerent catholicis inferre, si praemoniti a bono pastore suo Christo refugerent eos tamquam pastores audire suumque favorem et consensum talibus furibus praebere? Quam ob rem multiplicatio et audacia furum et latronum maxime provenit ex misera patientia ovium, quae iusto Dei iudicio pereunt, quia duobus indiciis velut totidem testibus praeventae et edoctae fures cavere aut neglexere aut contempsere. Equidem duo indicia, quibus fures cognoscerent, suis bonus pastor proposuit ovibus, ut, si forte unum sine conscientia et voluntate earum contingeret, alterum devitarent. Et prius indicium furum et latronum proponitur ex introitu in ovile, si non fit per hostium, sed aliunde. Alterum autem ex incognita ovibus voce, quam hinc necesse est, quae sit, breviter inculcemus, quia de perverso introitu sufficienter inculcatum putatur. Sicut vox verbi gratia Arrianorum est Filium minorem Patre asserere, ipso Filio reclamante: Ego et Pater unum sumus, sic nichilominus symonianorum vox est Spiritum sanctum venalem habere, reclamante eodem, cuius spiritus est, Christo: Gratis accepistis, gratis date. Quam vocem Christi si cognoscunt et sciunt eius oves, necesse est pastorem suum sequantur et non furem, qui procul dubio alienus est; quem ideo non secuntur oves, sed fugiunt ab eo, quia non noverunt vocem alienorum, quorum os loquitur vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Unde nemo se palpet, nemo sibi ad excusandas excusationes in peccatis tamquam folia ficulneae suis pudendis aptet. Quicumque audit vocem symonianorum dicentium: Non do tibi baptismum, non do tibi corporis et sanguinis Christi sacramentum, non do tibi Spiritum sanctum, non do tibi quemlibet gradum ecclesiasticum, nec facio consecrationes ecclesiarum vel quascumque alias administrationes divinorum sacramentorum, nisi dederis mihi pretium, procul dubio non est ovis Christi, contra cuius vocem vocem alienorum audit et cognoscit. Quam ob rem procul dubio alienum iam sequitur, non Christum, a quo iam non cognoscitur, etiam si ei, cuius vocem cognoscere desiit, clamare audiatur: Domine, Domine. Cuius vocem si retinuisset, ab alieno incognitam sibi vocem edenti quantocius fugeret.
──────── CAPUT XLII: Quanta vigilantia oves furibus debeant obsistere ingressis ovile. ────────
Itaque si oves nequeunt symonianis furibus ovile irrumpentibus obsistere, obsistant saltem ingressis in hoc, quod solum possunt, scilicet ne velint aut cogantur eos sic audire, ut velut pastorem sequantur aut certe velut mercennarium audiant tales, sed, ut dictum est, quod solum valent, fugiant ab eis, devitantes eorum communionem, officia et officinas congregatas de sanguinibus ovium, quas mactant et perdunt. Quibuslibet ergo terroribus hominum vel damnis corporum suorum vel facultatum oves Christi obsessae vel oppressae satagant ante omnia animarum suarum laesionem, ne a latronibus vivae absorbeantur, effugere nec timeant eos, qui sic occidunt corpus, ne animam possint occidere, sed eum, qui utrumque potest in gehennam ignis inextinguibilis perdere. Considerent, quia, si inexcusabiles erunt, quotquot in fine mundi sub maximo defectu christianae fidei antychristum sequentur seducti, non solum signis et prodigiis magnis, sed et tormentis omnimodae persecutionis coacti, multo magis inexcusabiles sunt, qui nunc in maxima gloria christiani nominis fures et latrones blandimentis et terroribus seducti secuntur. Ut enim illis praedictum est pseudoprophetas et pseudochristos surrecturos, sic et istis fures et latrones venturos et ovile intraturos, Domino sic in apostolis praemuniente suos: Videte, ne quis vos seducat. Multi enim venient in nomine meo dicentes, quia ego sum, et multos seducent. Tunc si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, et ecce illic, nolite credere, nolite ire neque sectemini. Ecce praedixi vobis. Si ergo dixerint vobis: Ecce in deserto est, nolite exire; ecce in penetralibus, nolite credere. Ecce enim regnum Dei intra vos est. Vos ergo videte: ecce praedixi vobis omnia. Quasi diceret: In vobis est iam seduci et non seduci, ac per hoc inexcusabiles eritis, si cavere neglexeritis aut contempseritis, quia praedixi omnia vobis. Siquidem praemonstravi, regnum Dei ubi sit, catholica scilicet ecclesia, id est intra vos, qui apostolicam fidem et doctrinam corde et ore conservatis et retinetis. Unde ubi haec naufragabitur aut corrumpetur, Christus nec regnum eius ibi esse credatur, etiam si desertum aut penetral dicatur et videatur. O quot et quam heremitae tempore Arrianorum dicebant in suo deserto Christum esse, cum Arriana infecti peste antychristum haberent apud se! O quot et quanti, qui putabantur tunc ecclesiastici, concrepabant et conclamabant Christum in suis penetralibus esse, cum nichilominus antychristum celarent apud se, qualis fuit Eusebius Caesariensis acerrimus propugnator Arrii, beato Hieronimo profitente; qualis fuit Didimus et Eutices et alii quam plurimi tam ex urbibus quam et ex solitudinibus. Quod ergo de praefata heresi, hoc et de aliis dictum
putetur. Quodsi praemissa Domini verba quis consideret, fures et latrones evidentioribus periochis secundum Iohannem expressos quam pseudoprophetas et pseudochristos secundum alios euangelistas inveniet, quamvis eosdem isti pseudoprophetas vel pseudochristos vocitent, quos ille fures et latrones. Quorum cum nullam alii euangelistae praedixerint dinoscentiam, nisi quod signa et prodigia magna darent, quod utique non solum incautos ab errore subducit, sed etiam cautos in errorem inducit, Iohannes tamen ex introitu et voce illorum omnibus eos velut digito praemonstravit, ne quoquomodo quispiam se de ignorantia suae perditionis deinceps excusare possit, si audire et sequi fures sibi designatos non timuerit. Denique si liberum de introitu eius, qui eas recturus est, aliquando aufertur ab ovibus iudicium, possunt tamen non audire vocem alienorum et non sequi, sed fugere alienum. Quodsi etiam veri pastoris habitu quempiam insignitum viderint, non prius eum audire et sequi audeant, quem ex ipsius introitu et voce, pastor an latro sit, resciscant, eique cum Iesu Nave curiositate laudabili dicant: Noster es, an adversariorum?
──────── CAPUT XLIII: De differentia mercennariorum et furum, et quod heretici non sint a catholicis tolerandi sicut male viventes catholici. ────────
Hinc iam ex praecedentibus satis liquet, quantum fures et latrones a mercennariis distent. Siquidem mercennarii in omnibus quae dixerint sunt audiendi, Domino sic praecipiente pro eis: Omnia quaecumque dixerint vobis, servate et facite; fures autem et latrones nec audiri permittuntur, quia mox, [uta] audiuntur, peritur. Et mercennarii quidem tales sunt, ut apostolus quoque de illorum praedicatione gaudeat; fures autem et latrones tales sunt, ut eos idem apostolus adulterantes verbum Dei et inimicos crucis Christi flens dicat. Mercennarii quoque, quamvis quaerunt sua, non Christi, non tamen quaerunt sibi alia, quam quae debentur et iubentur reddi pascentibus oves Christi, videlicet decimas debitasque reverentias, quas requirendo non delinquunt, quia Deo quae Dei sunt reddi quaerunt. Delinquunt autem haec sola sibi quaerendo, quia haec sola sua esse dicunt, qui tamen dum propter haec oves pascuae Dei ad tempus pascunt, Deo etiam quae Dei sunt in hac parte reddunt. Nam quod decimae et ceterae fidelium oblationes Domino tantum debeantur et reddantur, et quod qualibuscumque ministris eius ad temporale stipendium sint deputatae divinitus, sic super Malachiam beatus edisserit Hieronimus: Qui est, inquam, in vobis, o sacerdotes, qui claudat hostium et incendat altare meum gratuito? Nullus enim in vobis est usque ad extremum ministrorum, non dico pontifex, non sacerdos et ceteri, sed ne ianitor quidem, et qui ignem supponit altari ad cremanda holocausta, qui non a me mercedem accipiat laboris sui. Hoc autem dicit decimas significans omnium frugum, quae offeruntur a populis, quas profecto dum latrones exigunt, non sua requirunt. Quippe quibus nullum pro ministerio divino, quo penitus carent, debetur stipendium, sed solum pro suo latrocinio patibulum vel extremum supplicium. Qui tamen, proh dolor! multotiens accipiunt non solum, quod Christi ministris repperiunt deputatum, sed insuper quod interdictum, cum ad nil aliud veniant et valeant, nisi ut furentur et mactent et perdant. Et quis sanum sapiens censet huiusmodi fures et latrones a catholicis tolerandos, quos Dominus censet sic fugiendos, ut testetur non esse oves, qui vel audierint illos? Et qua fronte praedicat quis ministerium horum tolerandum et recipiendum, donec synodaliter deponantur, totumque, quod eorum ministerio interim fit in ovili, bonum esse et sanctum, qui solum furandi, mactandi et perdendi habent ministerium? Si ergo bonum et sanctum est oves Christi furari, mactare et perdere, sufferantur fures et latrones, qui nil aliud norunt nec possunt facere Domino protestante; cui si quis audet contradicere, asserens fures et latrones aliquid aliud boni nosse aut posse facere, disceptare etiam et in iudicio contendere cum Domino audeat, et si potest, eum mentitum arguat. Si autem nemo Christianorum hoc audet, concedat necesse est huiusmodi fures et latrones non nisi malum sibi et aliis facere. Quapropter cur putantur simoniani multotiens et pene quotidie synodaliter deponendi, qui ab initio semel, simul et inretractabiliter ab apostolorum principibus fuere depositi, sicut et postea ab orthodoxis et catholicis patribus alii in ipso ortu suo heretici? Siquidem quotienscumque mala arbor radicitus evellitur, incassum creduntur rami eius vivere aut victuri, nisi et ipsi evellantur, cum in suae matris evulsione et ipsi evulsi computentur. Sic et cuiuslibet heretici depositio tamquam abscisio non est in singulis personis ceu in singulis ramis requirenda, si auctorem hereseos velut malae arboris radicem penitus evulsum constat; quod catholicis quamvis male viventibus certum est non contingere, quorum radix, ecclesia scilicet catholica, non eradicatur aliquando, etiam cum nonnulli ramorum eius pro suae sterilitatis aut incompositionis amputantur vitio. Qui quamdiu a sua matre arbore portantur, aut meliorantur aut ad umbram hominum vel ad repausationem avium habentur. Sic et mali bonae catholicae ministri, quamvis male vivant sibi, donec tamen differuntur depositum iri, aut contingit eos meliorari aut certe aliquibus interim conferri nonnichil commodi. Ex quibus datur animadverti catholicorum male viventium depositionem pro tempore et re plerumque differri et interdum fieri; hereticorum autem nec pro tempore nec re aliquandiu differri, sed mox, ut innotuerint, fieri. Unde super male viventibus Christi ministris catholica plebs debet catholicorum expectare synodum nec abicere, donec eos abiciat comministrorum vel magistrorum suorum arbitrium, iuxta quod docet Salomon. Oculi, inquiens, tui recta videant, et palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Solet nempe evenire, ut, quod imperfectis videtur intolerabile, perfectis videatur tolerabile, et e contrario perfectis habeatur intolerabile, quod imperfectis tolerabile. Quo ambiguo ne forte fallatur aut scandalizetur ecclesia, patienter expectandum est et sapienter, donec synodalis illud discernat et determinet sententia. Quam qui censet expectandam et in hereticis post concilia semel habita de illis, nescio an catholicus vere dici posset; nam cuicumque quaelibet heresis in ecclesia videtur tolerabilis, haud dubie a catholica fide naufragavit aut excidit.
──────── CAPUT XLIIII: Exemplis propositis ostenditur hereticos nec ad horam a catholicis antiquis toleratos et mercennarios toleratos. ────────
Nunquid tempore Arrianorum seu aliorum hereticorum sicubi catholicis hereticus quilibet datus est episcopus, ministerium eius toleravere aut sanctum habuere catholici, quousque synodaliter deponeretur? Quod non fuisse aliquando toleratum a catholicis cum ex multis clareat historiis, tum ex Tripertita, quae narrat pueros pilam lusoriam flammis expiasse, quia vel inter pedes aselli, quo hereticus illius tunc civitatis episcopus vectabatur, casu excurrisset. Cuius quoque balneas sic exhorruisse feruntur catholici, quod non solum cum illo, sed et sine illo ibi lavari recusassent, priusquam etiam loca ipsa recentibus lymphis expiassent. Quem catholicorum zelum bonum catholicis omnibus ad imitationem propositum ne quis putet in pace et in aliqua temporali christianitatis potentia demonstratum, noverit tempore Arrianorum imperatorum et principum hoc factum, a quibus propter hoc ipsa civitas data fuit gladio, et trucidata maxima pars civium. Qui quanta alacritate ad mortem pro fidei catholicae confessione properaverint, quodque carnifices prius defecerint iugulando, quam devoti cives sese iugulantibus offerendo et ingerendo, quisquis enucleatius nosse desiderat, praefatam istoriam revolvat. Ibi enim non tantum haec, sed et alia quam plurima ludibria, verbera, pericula et damna catholicos ab hereticis perpessos inveniet. Post quae mala, quis commemorare sufficiet, quanta constantia crudelioribus omni bestia Guandalis in Africa catholica restiterit ecclesia, etiam sub innumeris et exquisitis suppliciis diutius vivere compulsa vixque sero mori permissa. Unde ve prosperitatibus catholicorum nostri temporis, quibus Christiana fides sine aliqua aut vix cum aliqua sui suarumque rerum iactura subducitur et extorquetur sub principibus christianissimis, quam antecessoribus nostris nec subducere nec extorquere indicibiles adversitates valuere etiam sub tyrannis sacrilegis. Quamdiu ergo heretici sufferantur vel qualiter deponantur, et Dominus prius constituit, ubi nec audiendos ab ovibus, sed fugiendos innotuit, et deiloquus Paulus deinde factis et dictis approbavit. Qui quamvis mercennarios etiam contentiosos, contumaces, avaros, cupidos et invidos sic sufferat, ut de praedicatione quoque eorum se gaudere et gavisurum asserat, fures tamen et latrones, hereticos videlicet homines, post unam et secundam correptionem devitandos insinuat. Quod et se fecisse evidenter ostendit, ubi Alexandrum, Ymeneum et Philetum dicentes resurrectionem iam factam satanae tradidit, ut discerent non blasphemare. Beatus quoque Augustinus in tractatu euangelii Iohannis adstruens mercennarios in aliquo necessarios et utiles, licet in multis culpabiles, concessivo modo inquit: Habeat ovile Domini praepositos et filios et mercennarios. Praepositi autem, qui filii sunt, pastores sunt. Praepositi autem sua quaerentes, non Iesu Christi, mercennarii sunt. Idem in subsequentibus: Nostis iam in nomine Domini, qui sit pastor bonus, et quemadmodum pastores boni membra sint eius, et ideo sit unus pastor bonus. Nostis, quis sit mercennarius ferendus, qui lupus et fures et latrones cavendi, quae sint oves; quod sit hostium, qua et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intellegendus hostiarius. Nostis etiam, quando quisque non per hostium intraverit, fur est et latro, nec venit, nisi ut furetur et occidat et perdat. Ecce tantus doctor, licet dixerit mercennarium ferendum, et habeat ecclesia mercennarios praepositos, nunquid alicubi invenitur dixisse fures et latrones ferendos, et habeat ecclesia eos praepositos? In cuius tractatu diligentius inveniet designatos mercennarios, fures et latrones et cetera, quisquis hic sibi inde non satisfactum autumat.
──────── CAPUT XLV: De eo quod sanctus Gregorius adhuc diaconus Euticium devitavit, et quod sanctus Hieronimus non expectandum in eis publicum iudicium asserit. ────────
Method & provenance
Source & method. Extracted from the text layer of the scanned MGH edition (1891 …tomus i.pdf) with pdftotext -layout to preserve column order, then cleaned entry-by-entry by a Latin-philology panel: running headers, marginal line-numbers and Scripture sigla, and Thaner’s/Heinemann’s critical apparatus were lifted out; hyphenation was rejoined; only clear OCR slips were corrected, with medieval orthography (nichil, symoniacus, aecclesia, karitas) kept as printed and uncertain readings marked [?] — never invented. Structural rubrics (Praefatio, Capitula, Liber, Caput) are preserved. A working transcription for reading and search; collate against the printed critical edition before quoting.
Social importance — the lived clergy (married priests, "sons of priests"), local-church grievance, the emerging public sphere of opinion, popular reception and satire.