Legal texts & instruments
Evidence dossiers

Cicero: archived Latin

venit Romam Quinctius, vadimonium sistit. iste, homo acerrimus, bonorum possessor, expulsor, ereptor, annum et sex mensis nihil petit, quiescit, condicionibus hunc quoad potest producit, a Cn. Dolabella denique praetore postulat ut sibi Quinctius iudicatum solvi satis det ex formula: quod ab eo petat quoivs ex edicto praetoris bona dies xxx possessa sint. non recusabat Quinctius quin ita satis dare iuberetur, si bona possessa essent ex edicto. decernit— quam aequum, nihil dico, unum hoc dico, novum; et hoc ipsum tacuisse mallem, quoniam utrumque quivis intellegere potuit—sed iubet P. Quinctium sponsionem cum Sex. Naevio facere: si bona sua ex edicto P. Burrieni praetoris dies xxx possessa non essent. recusabant qui aderant tum Quinctio, demonstrabant de re iudicium fieri oportere ut aut uterque inter se aut neuter satis daret; non necesse esse famam alterius in iudicium venire.

Chinese translation of the marked focus only

如果他的财产并未依裁判官普布利乌斯·布里恩努斯的告示被占有三十日。

Cicero: archived Latin

docui quod primum pollicitus sum, C. Aquili, causam omnino cur postularet non fuisse, quod neque pecunia debebatur et, si maxime deberetur, commissum nihil esset qua re ad istam rationem perveniretur. attende nunc ex edicto praetoris bona P. Quincti possideri nullo modo potuisse. recita edictum. qui fraudationis causa latitarit. non est is Quinctius; nisi si latitant qui ad negotium suum relicto procuratore proficiscuntur. cui heres non exstabit. ne is quidem. qui exsili causa solum verterit. [LACUNA] quo tempore existimas oportuisse, Naevi, absentem Quinctium defendi aut quo modo? tum cum postulabas ut bona possideres? nemo adfuit; neque enim quisquam divinare poterat te postulaturum, neque quemquam attinebat id recusare quod praetor non fieri, sed ex edicto suo fieri iubebat.

Chinese translation of the marked focus only

因实施欺诈而隐匿的人。

Cicero: archived Latin

iudicium vestrum est, recuperatores, Qvantae pecvniae paret dolo malo familiae P. Fabi vi hominibvs armatis coactisve damnvm datvm esse M. Tvllio. eius rei taxationem nos fecimus; aestimatio vestra est; iudicium datum est in quadruplum.

Chinese translation of the marked focus only

所授予的诉讼救济为四倍赔偿。

Cicero: archived Latin

ipsi statuerent quo tempore possent suo iure arma capere, manum cogere, homines occidere. Cum iudicium ita daret ut hoc solum in iudicium veniret, videreturne vi hominibus coactis armatisve damnum dolo malo familiae datum, neque illud adderet inivria, putavit se audaciam improborum sustulisse, cum spem defensionis nullam reliquisset.

Chinese translation of the marked focus only

而没有添入“违法地”这个词

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The formula’s reported words and the fourfold remedy are contemporary evidence. They should not be expanded into a reconstructed complete edict without labelling that reconstruction.

iudicium vestrum est, recuperatores, Qvantae pecvniae paret dolo malo familiae P. Fabi vi hominibvs armatis coactisve damnvm datvm esse M. Tvllio. eius rei taxationem nos fecimus; aestimatio vestra est; iudicium datum est in quadruplum.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

追偿审判员们，你们所审理的问题是：“查明马尔库斯·图利乌斯因普布利乌斯·法比乌斯奴仆集团的恶意，以武装或集结人员施暴而蒙受多少金钱的损害。”我们已经就此提出估价；具体评定由你们作出；授予的诉讼救济为四倍赔偿。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

his rebus ita gestis P. Dolabella praetor interdixit, ut est consuetudo, de vi hominibvs ar matis sine ulla exceptione, tantum ut unde deiecisset restitueret. restituisse se dixit. ⟨sponsio facta est. hac de⟩ sponsione vobis iudicandum est. maxime fuit optandum Caecinae, recuperatores, ut controversiae nihil haberet, secundo loco ut ne cum tam improbo homine, tertio ut cum tam stulto haberet. etenim non minus nos stultitia illius sublevat quam laedit improbitas. improbus fuit, quod homines coegit, armavit, coactis armatisque vim fecit. laesit in eo Caecinam, sublevat ibidem; nam in eas ipsas res quas improbissime fecit testimonia sumpsit et eis in causa testimoniis utitur.

Chinese translation of the marked focus only

裁判官普布利乌斯·多拉贝拉依惯例就武装人员施暴颁发禁令，不附任何抗辩例外，只要求将被驱逐者恢复到原处。

Cicero: archived Latin

et cum sciret de damno legem esse Aquiliam, tamen hoc ita existimavit, apud maiores nostros cum et res et cupiditates minores essent et familiae non magnae magno metu continerentur ut perraro fieret ut homo occideretur, idque nefarium ac singulare facinus putaretur, nihil opus fuisse iudicio de vi coactis armatisque hominibus; quod enim usu non veniebat, de eo si quis legem aut iudicium constitueret, non tam prohibere videretur quam admonere.

Chinese translation of the marked focus only

虽然他知道关于损害已有阿奎利乌斯法

Cicero: archived Latin

quae deinde sunt consecuta? Panurgum, inquit, hunc servum communem, Q. Flavius Tarquiniensis quidam interfecit. in hanc rem, inquit, me cognitorem dedisti. lite contestata, iudicio damni iniuria constituto tu sine me cum Flavio decidisti. Vtrum pro dimidia parte an pro ⟨re⟩ tota? planius dicam: utrum pro me an et pro me et pro te? pro me; potui exemplo multorum; licitum est; iure fecerunt multi; nihil in ea re tibi iniuriae feci. pete tu tuum, exige et aufer quod debetur; suam quisque partem iuris possideat et persequatur.—at enim tu tuum negotium gessisti bene.—gere et tu tuum bene.—Magno ⟨tu⟩ tuam dimidiam partem decidisti.—Magno et tu tuam partem decide. —HS Q. tu abstulisti.—sit ita hoc, vero HS Q. tu aufer.

Chinese translation of the marked focus only

在争讼已经确定、违法致损的审判已经设立以后，你却未同我商议便与弗拉维乌斯和解。

Later ancient testimony · Ulpian, early third century CE; Digest compiled 533 CE

Explicit testimony to legal form and proposer; no enactment year is stated. The Digest’s compilation in 533 CE is not the law’s creation date.

Quae lex Aquilia plebiscitum est, cum eam Aquilius tribunus plebis a plebe rogaverit.

Latin · Entire bounded excerpt printed here

这部《阿奎利亚法》是一项平民决议，因为它是由保民官阿奎利乌斯向平民提出并请求通过的。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

si quis apud me, T.Titi Atti, te reum velit facere, clames te lege pecuniarum repetundarum non teneri; neque haec tua recusatio confessio sit captae pecuniae sed laboris et periculi non legitimi declinatio. nunc quid agatur et quid abs te iuris constituatur vide. iubet lex ea, qua lege haec quaestio constituta est, iudicem quaestionis, hoc est Q.Quintum Voconium, cum eis iudicibus qui ei obvenerint — vos appellat, iudices — quaerere de veneno. in quem quaerere? infinitum est. quicumque fecerit, vendiderit, emerit, habuerit, dederit. quid eadem lex statim adiungit? recita. deque eius capite quaerito. cuius? qui coierit, convenerit? non ita est. quid ergo est? dic. qui tribunus militum legionibus quattuor primis, quive quaestor, tribunus plebis — deinceps omnis magistratus nominavit — quive in senatu sententiam dixit, dixerit. quid tum? qui eorum coiit, coierit, convenit, convenerit quo quis iudicio publico condemnaretur. qui eorum? quorum? videlicet qui supra scripti sunt. quid intersit utro modo scriptum sit, etsi est apertum, ipsa tamen lex nos docet. Vbi enim omnis mortalis adligat, ita loquitur: qui venenum malum fecit, fecerit. omnes viri, mulieres, liberi, servi in iudicium vocantur. si idem de coitione voluisset, adiunxisset: quive coierit. nunc ita est: qeque eius capite quaerito qui magistratum habuerit quive in senatu sententiam dixerit, qui eorum coiit, coierit. num is est Cluentius?

Chinese translation of the marked focus only

审理有关毒物的案件。

Cicero: archived Latin

aut sibi ad honores petendos aetatem integram restitui oportere aut, quoniam id non posset, eam condicionem vitae quam secuti petitionem reliquissent manere. iniquum esse eos qui honorum ornamenta propter periculorum multitudinem praetermisissent populi beneficiis esse privatos, iudiciorum novorum periculis non carere. senatorem hoc queri non posse, propterea quod ea condicione proposita petere coepisset quodque permulta essent ornamenta quibus eam mitigare molestiam posset, locus, auctoritas, domi splendor, apud exteras nationes nomen et gratia, toga praetexta, sella curulis, insignia, fasces, exercitus, imperia, provinciae; quibus in rebus cum summa recte factis maiores nostri praemia tum plura peccatis pericula proposita esse voluerunt. illi non hoc recusabant ne ea lege accusarentur qua nunc habitus accusatur, quae tunc erat Sempronia, nunc est Cornelia — intellegebant enim ea lege equestrem ordinem non teneri — sed ne nova lege adligarentur laborabant.

Chinese translation of the marked focus only

当时是森普罗尼乌斯法，如今是科尔内利乌斯法

Cicero: archived Latin

primum hoc videamus: eius hominis bona qua ratione venierunt aut quo modo venire potuerunt? atque hoc non ita quaeram, iudices, ut id dicam esse indignum, hominis innocentis bona venisse — si enim haec audientur ac libere dicentur, non fuit tantus homo Sex. Roscius in civitate ut de eo potissimum conqueramur — verum ego hoc quaero: qui potuerunt ista ipsa lege quae de proscriptione est, sive Valeria est sive Cornelia — non enim novi nec scio — verum ista ipsa lege bona Sex. Rosci venire qui potuerunt?

Chinese translation of the marked focus only

无论它是瓦莱里乌斯法还是科尔内利乌斯法：因为我既不熟悉，也不知道

Cicero: archived Latin

sin hoc totidem verbis translatum caput est quot fuit non modo in Cornelia sed etiam ante in lege Servilia, per deos immortalis! quid agimus, iudices, aut quem hunc morem novorum iudiciorum in rem publicam inducimus? erat enim haec consuetudo nota vobis quidem omnibus, sed, si usus magister est optimus, mihi debet esse notissima. accusavi de pecuniis repetundis, iudex sedi, praetor quaesivi, defendi plurimos; nulla pars quae aliquam facultatem discendi adferre posset a me afuit. ita contendo, neminem umquam Qvo ea pecvnia pervenisset causam dixisse qui in aestimandis litibus appellatus non esset. in litibus autem nemo appellabatur nisi ex testium dictis aut tabulis privatorum aut rationibus civitatum.

Chinese translation of the marked focus only

不仅在科尔内利乌斯法中，而且更早在塞尔维利乌斯法中也有

Cicero: archived Latin

quod si item a Gabinio seiunctam ostendero, certe quod dicas nihil habebis. est enim haec causa Qvo ea pecvnia pervenerit quasi quaedam appendicula causae iudicatae atque damnatae. sunt lites aestimatae A. Gabinio, nec praedes dati nec ex bonis populo universae ⟨lites solutae⟩. iubet lex Iulia persequi ab eis ad quos ea pecunia quam is ceperit qui damnatus sit pervenerit. si est hoc novum in lege Iulia, sicuti multa sunt severius scripta quam in antiquis legibus et sanctius, inducatur sane etiam consuetudo huius generis iudiciorum nova;

Chinese translation of the marked focus only

尤利乌斯法命令向那些取得该笔钱财的人追偿；那是已被判罪者曾经收取的钱财。

Cicero: archived Latin

vehementem accusatorem nacti sumus, iudices, et inimicum in omni genere odiosum ac molestum; quem spero his nervis fore magno usui et amicis et rei publicae; sed certe inflammatus incredibili cupiditate hanc causam accusationemque suscepit. qui comitatus in inquirendo! comitatum dico; immo vero quantus exercitus! quae iactura, qui sumptus, quanta largitio! quae quamquam utilia sunt causae, timide tamen dico, quod vereor ne Laelius ex his rebus quas sibi suscepit gloriae causa putet aliquid oratione mea sermonis in sese aut invidiae esse quaesitum. itaque hanc partem totam relinquam; tantum a vobis petam, iudices, ut, si quid ipsi audistis communi fama atque sermone de vi, de manu, de armis, de copiis, memineritis; quarum rerum invidia lege hac recenti ac nova certus est inquisitioni comitum numerus constitutus.

Chinese translation of the marked focus only

这部新近制定的法律，已经限定调查时随行人员的数目。

Cicero: archived Latin

sin hoc totidem verbis translatum caput est quot fuit non modo in Cornelia sed etiam ante in lege Servilia, per deos immortalis! quid agimus, iudices, aut quem hunc morem novorum iudiciorum in rem publicam inducimus? erat enim haec consuetudo nota vobis quidem omnibus, sed, si usus magister est optimus, mihi debet esse notissima. accusavi de pecuniis repetundis, iudex sedi, praetor quaesivi, defendi plurimos; nulla pars quae aliquam facultatem discendi adferre posset a me afuit. ita contendo, neminem umquam Qvo ea pecvnia pervenisset causam dixisse qui in aestimandis litibus appellatus non esset. in litibus autem nemo appellabatur nisi ex testium dictis aut tabulis privatorum aut rationibus civitatum.

Chinese translation of the marked focus only

在塞尔维利乌斯法中

Cicero: archived Latin

adimo enim comperendinatum: quod habet lex in se molestissimum, bis ut causa dicatur,—quod aut mea causa potius est constitutum quam tua, aut nihilo tua potius quam mea. nam si bis dicere est commodum, certe utriusque commune est; si eum qui posterius dixit opus est redargui, accusatoris causa, ut bis ageretur, constitutum est. verum, ut opinor, Glaucia primus tulit ut comperendinaretur reus; antea vel iudicari primo poterat vel amplius pronuntiari. Vtram igitur putas legem molliorem? opinor, illam veterem, qua vel cito absolvi vel tarde condemnari licebat. ego tibi illam Aciliam legem restituo, qua lege multi semel accusati, semel dicta causa, semel auditis testibus condemnati sunt, nequaquam tam manifestis neque tantis criminibus quantis tu convinceris. Puta te non hac tam atroci, sed illa lege mitissima causam dicere. accusabo; respondebis; testibus editis ita mittam in consilium ut, etiamsi lex ampliandi faciat potestatem, tamen isti turpe sibi existiment non primo iudicare.

Chinese translation of the marked focus only

格劳基亚最先立法，规定被告须经历第二次审理

Cicero: archived Latin

adimo enim comperendinatum: quod habet lex in se molestissimum, bis ut causa dicatur,—quod aut mea causa potius est constitutum quam tua, aut nihilo tua potius quam mea. nam si bis dicere est commodum, certe utriusque commune est; si eum qui posterius dixit opus est redargui, accusatoris causa, ut bis ageretur, constitutum est. verum, ut opinor, Glaucia primus tulit ut comperendinaretur reus; antea vel iudicari primo poterat vel amplius pronuntiari. Vtram igitur putas legem molliorem? opinor, illam veterem, qua vel cito absolvi vel tarde condemnari licebat. ego tibi illam Aciliam legem restituo, qua lege multi semel accusati, semel dicta causa, semel auditis testibus condemnati sunt, nequaquam tam manifestis neque tantis criminibus quantis tu convinceris. Puta te non hac tam atroci, sed illa lege mitissima causam dicere. accusabo; respondebis; testibus editis ita mittam in consilium ut, etiamsi lex ampliandi faciat potestatem, tamen isti turpe sibi existiment non primo iudicare.

Chinese translation of the marked focus only

我现在为你恢复那部阿基利乌斯法

Cicero: archived Latin

verum ut totum genus amplectamini iudiciorum, prius iura Siculorum, deinde istius instituta cognoscite. Siculi hoc iure sunt ut, quod civis cum cive agat, domi certet suis legibus, quod Siculus cum Siculo non eiusdem civitatis, ut de eo praetor iudices ex P. Rupili decreto, quod is de decem legatorum sententia statuit, quam illi legem Rupiliam vocant, sortiatur. quod privatus a populo petit aut populus a privato, senatus ex aliqua civitate qui iudicet datur, cum alternae civitates reiectae sunt; quod civis Romanus a Siculo petit, Siculus iudex, quod Siculus a civi Romano, civis Romanus datur; ceterarum rerum selecti iudices ex conventu civium Romanorum proponi solent. inter aratores et decumanos lege frumentaria, quam Hieronicam appellant, iudicia fiunt.

Chinese translation of the marked focus only

依据普布利乌斯·鲁皮利乌斯经十名使节合议所定的命令：当地人称之为鲁皮利乌斯法

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The passage directly distinguishes several jurisdictions and legal forms. Calling Rupilius’ decretum a lex is attributed to Sicilian usage; the closing sentence is a separate witness to Hieronian fiscal litigation.

verum ut totum genus amplectamini iudiciorum, prius iura Siculorum, deinde istius instituta cognoscite. Siculi hoc iure sunt ut, quod civis cum cive agat, domi certet suis legibus, quod Siculus cum Siculo non eiusdem civitatis, ut de eo praetor iudices ex P. Rupili decreto, quod is de decem legatorum sententia statuit, quam illi legem Rupiliam vocant, sortiatur. quod privatus a populo petit aut populus a privato, senatus ex aliqua civitate qui iudicet datur, cum alternae civitates reiectae sunt; quod civis Romanus a Siculo petit, Siculus iudex, quod Siculus a civi Romano, civis Romanus datur; ceterarum rerum selecti iudices ex conventu civium Romanorum proponi solent. inter aratores et decumanos lege frumentaria, quam Hieronicam appellant, iudicia fiunt.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

为了让你们把握这整类审判，请先了解西西里人的法律，再了解此人的制度。 西西里人的规则如下：同一城邦的公民之间发生诉讼，在本邦依本邦法律争讼；一个西西里人同另一个不同城邦的西西里人争讼，裁判官便依普布利乌斯·鲁皮利乌斯的决定抽签选取审判员；那是他依十名使节的意见所订立、当地人称为《鲁皮利乌斯法》的安排。私人向城邦请求，或城邦向私人请求时，双方交替排除候选城邦后，指定某一城邦的议事会审理。罗马公民向西西里人请求，指定西西里人任审判员；西西里人向罗马公民请求，指定罗马公民任审判员。其他事项，通常从罗马公民会众中公布选定的审判员。耕作者与什一税承包人之间，则依他们称为《希耶罗法》的粮食法进行审判。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

verum ut totum genus amplectamini iudiciorum, prius iura Siculorum, deinde istius instituta cognoscite. Siculi hoc iure sunt ut, quod civis cum cive agat, domi certet suis legibus, quod Siculus cum Siculo non eiusdem civitatis, ut de eo praetor iudices ex P. Rupili decreto, quod is de decem legatorum sententia statuit, quam illi legem Rupiliam vocant, sortiatur. quod privatus a populo petit aut populus a privato, senatus ex aliqua civitate qui iudicet datur, cum alternae civitates reiectae sunt; quod civis Romanus a Siculo petit, Siculus iudex, quod Siculus a civi Romano, civis Romanus datur; ceterarum rerum selecti iudices ex conventu civium Romanorum proponi solent. inter aratores et decumanos lege frumentaria, quam Hieronicam appellant, iudicia fiunt.

Chinese translation of the marked focus only

耕作者与什一税承包人之间，依照所谓希耶罗粮税法进行审判。

Cicero: archived Latin

itaque decumas lege Hieronica semper vendundas censuerunt, ut iis iucundior esset muneris illius functio, si eius regis qui Siculis carissimus fuit non solum instituta commutato imperio, verum etiam nomen maneret. hoc iure ante Verrem praetorem Siculi semper usi sunt: hic primus instituta omnium, consuetudinem a maioribus traditam, condicionem amicitiae, ius societatis convellere et commutare ausus est.

Chinese translation of the marked focus only

他们一贯决定，什一税的承包权应按希耶罗法出售

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The passage directly distinguishes several jurisdictions and legal forms. Calling Rupilius’ decretum a lex is attributed to Sicilian usage; the closing sentence is a separate witness to Hieronian fiscal litigation.

verum ut totum genus amplectamini iudiciorum, prius iura Siculorum, deinde istius instituta cognoscite. Siculi hoc iure sunt ut, quod civis cum cive agat, domi certet suis legibus, quod Siculus cum Siculo non eiusdem civitatis, ut de eo praetor iudices ex P. Rupili decreto, quod is de decem legatorum sententia statuit, quam illi legem Rupiliam vocant, sortiatur. quod privatus a populo petit aut populus a privato, senatus ex aliqua civitate qui iudicet datur, cum alternae civitates reiectae sunt; quod civis Romanus a Siculo petit, Siculus iudex, quod Siculus a civi Romano, civis Romanus datur; ceterarum rerum selecti iudices ex conventu civium Romanorum proponi solent. inter aratores et decumanos lege frumentaria, quam Hieronicam appellant, iudicia fiunt.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

为了让你们把握这整类审判，请先了解西西里人的法律，再了解此人的制度。 西西里人的规则如下：同一城邦的公民之间发生诉讼，在本邦依本邦法律争讼；一个西西里人同另一个不同城邦的西西里人争讼，裁判官便依普布利乌斯·鲁皮利乌斯的决定抽签选取审判员；那是他依十名使节的意见所订立、当地人称为《鲁皮利乌斯法》的安排。私人向城邦请求，或城邦向私人请求时，双方交替排除候选城邦后，指定某一城邦的议事会审理。罗马公民向西西里人请求，指定西西里人任审判员；西西里人向罗马公民请求，指定罗马公民任审判员。其他事项，通常从罗马公民会众中公布选定的审判员。耕作者与什一税承包人之间，则依他们称为《希耶罗法》的粮食法进行审判。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

nam ut praetor factus est, qui auspicato a Chelidone surrexisset, sortem nactus est urbanae provinciae magis ex sua Chelidonisque quam ex populi Romani voluntate. qui principio qualis in edicto constituendo fuerit cognoscite. P. Annius asellus mortuus est C. Sacerdote praetore. is cum haberet unicam filiam neque census esset, quod eum natura hortabatur, lex nulla prohibebat, fecit ut filiam bonis suis heredem institueret. Heres erat filia. faciebant omnia cum pupilla, legis aequitas, voluntas patris, edicta praetorum, consuetudo iuris eius quod erat tum cum asellus est mortuus.

Chinese translation of the marked focus only

法律的公平、父亲的意愿、历任裁判官的告示，以及阿塞卢斯死亡时的法律惯例。

Cicero: archived Latin

in lege Voconia non est fecit fecerit, neque in ulla praeteritum tempus reprehenditur nisi eius rei quae sua sponte tam scelerata et nefaria est ut, etiamsi lex non esset, magnopere vitanda fuerit. atque in his ipsis rebus multa videmus ita sancta esse legibus ut ante facta in iudicium non vocentur; Cornelia testamentaria, nummaria, ceterae complures, in quibus non ius aliquod novum populo constituitur, sed sancitur ut, quod semper malum facinus fuerit, eius quaestio ad populum pertineat ex certo tempore.

Chinese translation of the marked focus only

在沃科尼乌斯法里，并没有“已经做过或今后做出”这样的措辞

Later ancient testimony · Gaius, second century CE

This later jurist identifies a census condition and a fideicommissary route. It does not prohibit every female inheritance or establish the original law’s complete text.

Item mulier, quae ab eo, qui centum milia aeris census est, per legem Voconiam heres institui non potest, tamen fideicommisso relictam sibi hereditatem capere potest.

Latin · Entire bounded excerpt printed here

又如，依《沃科尼亚法》，一个财产登记达到十万阿斯的人不能将某女子指定为继承人；然而，她仍可以取得通过信托遗赠留给自己的遗产。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

primum edictum, iudices, audite praeclarum: quantum decumanus edidisset aratorem sibi decumae dare oportere, ut tantum arator decumano dare cogeretur. quo modo? quantum poposcerit Apronius, dato. quid est hoc? utrum praetoris institutum in socios an in hostis victos insani edictum atque imperium tyranni? ego tantundem dabo quantum ille poposcerit? poscet omne quantum exaravero. quid omne? plus immo etiam, inquit, si volet. quid tum? quid censes? aut dabis aut contra edictum fecisse damnabere. per deos immortalis, quid est hoc? veri enim simile non est.

Chinese translation of the marked focus only

什一税承包人申报耕作者应向自己交付多少什一税，就强迫耕作者向承包人交付多少。

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The quoted option must be read with Cicero’s accusation that collection occurred first and that the offered adjudicators were unacceptable. The accusation is not an independently established finding of judicial corruption.

illa vero praeclara est clausula edicti, quod omnium controversiarum quae essent inter aratorem et decumanum, si uter velit, edicit se recuperatores daturum. primum quae potest esse controversia, cum is qui petere debet aufert, et cum is non quantum debetur sed quantum commodum est aufert, ille autem unde ablatum est iudicio suum recuperare nullo modo potest? deinde in hoc homo luteus etiam callidus ac veterator esse vult, quod ita scribit, si vter volet, recvperatores dabo. quam lepide se furari putat! Vtrique facit potestatem, sed utrum ita scripserit, si uter volet an si decumanus volet, nihil interest; arator enim tuos istos recuperatores numquam volet.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

告示末尾这一条尤其“出色”：对于耕作者与什一税承包人之间的一切争议，他宣布，只要任何一方愿意，便给他们指定追偿审判员。首先，哪里还会有争议可言？本应提出请求的人，竟直接拿走东西；他拿走的又不是应得的数额，而是他自己觉得合意的数额；被拿走东西的人却根本不能通过审判追回自己的财物。其次，这个卑鄙的人还想显得精明老练，写下：“只要任何一方愿意，我就指定追偿审判员。”他以为自己的偷盗手法多么巧妙！他把选择权给双方；但无论写“任何一方愿意”，还是写“什一税承包人愿意”，其实都没有区别，因为耕作者绝不会愿意要你的那些追偿审判员。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

at valuit odium, fecit iratus, fecit inimicus, fuit ultor iniuriae, punitor doloris sui. quid? si haec non dico maiora fuerunt in Clodio quam in Milone, sed in illo maxima, nulla in hoc, quid voltis amplius? quid enim odisset Clodium Milo, segetem ac materiam suae gloriae, praeter hoc civile odium quo omnis improbos odimus? illi erat ut odisset primum defensorem salutis meae, deinde vexatorem furoris, domitorem armorum suorum, postremo etiam accusatorem suum; reus enim Milonis lege Plotia fuit Clodius quoad vixit. quo tandem animo hoc tyrannum illum tulisse creditis? quantum odium illius et in homine iniusto quam etiam iustum fuisse?

Chinese translation of the marked focus only

依普洛提乌斯法

Cicero: archived Latin

Dicta est a me causa, iudices, et perorata. iam intellegitis quantum iudicium sustineatis, quanta res sit commissa vobis. de vi quaeritis. quae lex ad imperium, ad maiestatem, ad statum patriae, ad salutem omnium pertinet, quam legem Quintus Catulus armata dissensione civium rei publicae paene extremis temporibus tulit, quaeque lex sedata illa flamma consulatus mei fumantis reliquias coniurationis exstinxit, hac nunc lege Caeli adulescentia non ad rei publicae poenas sed ad mulieris libidines et delicias deposcitur.

Chinese translation of the marked focus only

这部法律，昆图斯·卡图卢斯

Later ancient testimony · Sallust, later first century BCE, narrating 63 BCE

This explicitly names the law in the events of 63 BCE. It provides an attested application, not the first enactment year; macrons follow the cited reading edition.

at Catilīnae crūdēlis animus eadem illa movēbat, tametsī praesidia parābantur et ipse lēge Plautiā interrogātus erat ab L. Paullō.

Latin · Entire bounded excerpt printed here

然而，卡提利纳凶狠的心仍在推动那些同样的图谋，尽管守备已在部署，他本人也已由卢基乌斯·保卢斯依《普劳提亚法》提出控诉。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

Dicta est a me causa, iudices, et perorata. iam intellegitis quantum iudicium sustineatis, quanta res sit commissa vobis. de vi quaeritis. quae lex ad imperium, ad maiestatem, ad statum patriae, ad salutem omnium pertinet, quam legem Quintus Catulus armata dissensione civium rei publicae paene extremis temporibus tulit, quaeque lex sedata illa flamma consulatus mei fumantis reliquias coniurationis exstinxit, hac nunc lege Caeli adulescentia non ad rei publicae poenas sed ad mulieris libidines et delicias deposcitur.

Chinese translation of the marked focus only

你们所审理的是公共暴力案件。

Cicero: archived Latin

at enim Cn. Pompeius rogatione sua et de re et de causa iudicavit: tulit enim de caede quae in Appia via facta esset, in qua P. Clodius occisus esset. quid ergo tulit? nempe ut quaereretur. quid porro quaerendum est? factumne sit? at constat. A quo? at paret. vidit igitur etiam in confessione facti iuris tamen defensionem suscipi posse. quod nisi vidisset, posse absolvi eum qui fateretur, cum videret nos fateri, neque quaeri umquam iussisset nec vobis tam hanc salutarem in iudicando litteram quam illam tristem dedisset. mihi vero Cn. Pompeius non modo nihil gravius contra Milonem iudicasse sed etiam statuisse videtur quid vos in iudicando spectare oporteret. nam qui non poenam confessioni, sed defensionem dedit, is causam interitus quaerendam, non interitum putavit.

Chinese translation of the marked focus only

因为他提出的法案，是关于阿庇亚大道上发生的、普布利乌斯·克洛狄乌斯在其中被杀的那起杀人事件。

Cicero: archived Latin

qua re ego expertus et petendi et defendendi et accusandi molestiam sic intellexi in petendo studium esse acerrimum, in defendendo officium, in accusando laborem. itaque sic statuo fieri nullo modo posse ut idem accusationem et petitionem consulatus diligenter adornet atque instruat. Vnum sustinere pauci possunt, utrumque nemo. tu cum te de curriculo petitionis deflexisses animumque ad accusandum transtulisses, existimasti te utrique negotio satis facere posse. vehementer errasti. quis enim dies fuit, postea quam in istam accusandi denuntiationem ingressus es, quem tu non totum in ista ratione consumpseris? legem ambitus flagitasti, quae tibi non deerat; erat enim severissime scripta Calpurnia. gestus est mos et voluntati et dignitati tuae. sed tota illa lex accusationem tuam, si haberes nocentem reum, fortasse armasset; petitioni vero refragata est.

Chinese translation of the marked focus only

因为卡尔普尔尼乌斯法本已规定得极为严厉。

Cicero: archived Latin

qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctoritatem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiam; ambitum vero ipsum vel tecum accusabo, si voles. dixisti senatus consultum me referente esse factum, si mercede obviam candidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest.

Chinese translation of the marked focus only

违反卡尔普尔尼乌斯法

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The conditional formulation is essential: the Senate classifies conduct; the trial must still establish whether the conduct occurred.

qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctoritatem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiam; ambitum vero ipsum vel tecum accusabo, si voles. dixisti senatus consultum me referente esse factum, si mercede obviam candidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

因此，回到我原先的论点：请把卡托这个名字从案子中拿开，排除他的影响，暂且不论他的威望（威望在审判中应当毫无作用，或者只应有助于保全被告）请以指控本身同我交锋。卡托，你控告什么？向法庭提出什么？指证什么？你控告选举贿赂；我并不为贿赂辩护。你责备我为自己曾以法律惩罚的事情辩护。我惩罚的是贿赂，不是无辜；你若愿意，我还会同你一起控告贿赂本身。你说元老院依我的提议作出决议：若有人受雇出迎候选人，若有人受雇随行，若角斗表演的座位按部落向众人分配，或向众人普遍提供宴餐，这些行为应视为违反《卡尔普尔尼亚法》。所以元老院判断的是：这些行为如果发生，就应视为违法；它作出一项本无必要的规定，同时顾及候选人的意愿。因为真正受到激烈追问的是事情是否发生；如果确已发生，任何人都不能怀疑其违法。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

Poena gravior in plebem tua voce efflagitata est; commoti animi tenuiorum. exsilium in nostrum ordinem; concessit senatus postulationi tuae, sed non libenter duriorem fortunae communi condicionem te auctore constituit. morbi excusationi poena addita est; voluntas offensa multorum quibus aut contra valetudinis commodum laborandum est aut incommodo morbi etiam ceteri vitae fructus relinquendi. quid ergo? haec quis tulit? is qui auctoritati senatus, voluntati tuae paruit, denique is tulit cui minime proderant. illa ⟨quidem⟩ quae mea summa voluntate senatus frequens repudiavit mediocriter adversata tibi esse existimas? confusionem suffragiorum flagitasti, †praerogationum legis Maniliae†, aequationem gratiae, dignitatis, suffragiorum. graviter homines honesti atque in suis vicinitatibus et municipiis gratiosi tulerunt a tali viro esse pugnatum ut omnes et dignitatis et gratiae gradus tollerentur. idem editicios iudices esse voluisti, ut odia occulta civium quae tacitis nunc discordiis continentur in fortunas optimi cuiusque erumperent.

Chinese translation of the marked focus only

对我们这一等级施加流放

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

A quoted restriction and exception support the Tullian dossier; the Aelian and Fufian names concern Cicero’s claimed observance of legislative safeguards. These are different evidential roles.

atque illud etiam audire ⟨de⟩ te cupio, qua re, cum ego legem de ambitu tulerim ex senatus consulto, tulerim sine vi, tulerim salvis auspiciis, tulerim salva lege Aelia et Fufia, tu eam esse legem non putes, praesertim cum ego legibus tuis, quoquo modo latae sunt, paream; cum mea lex dilucide vetet biennio qvo qvis petat petitvrvsve sit gladiatores dare nisi ex testamento praestitvta die, quae tanta in te sit amentia ut in ipsa petitione gladiatores audeas dare? num quem putes illius tui certissimi gladiatoris similem tribunum plebis posse reperiri qui se interponat quo minus reus mea lege fias?

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

我还想听你说明：我既依元老院决议提出了选举贿赂法，没有使用暴力，没有损害占兆程序，也没有损害《埃利乌斯法》和《富菲乌斯法》，你为何竟不认为那是一部法律？尤其我仍遵守你的那些法律，无论它们究竟怎样通过。我的法律明文禁止：在某人竞选或将要竞选的两年期间内举办角斗表演，除非依遗嘱在预先指定的日期举办。你怎么竟疯狂到敢在竞选当中举行角斗表演？你难道以为还能找到一个保民官，像你那个极可靠的角斗士一样，出面阻止你依我的法律成为被告吗？

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

sed aliquando veniamus ad causam. in qua tu nomine legis Liciniae, quae est de sodaliciis, omnis ambitus leges complexus es; neque enim quicquam aliud in hac lege nisi editicios iudices es secutus. quod genus iudicum si est aequum ulla in re nisi in hac tribuaria, non intellego quam ob rem senatus hoc uno in genere tribus edi voluerit ab accusatore neque eandem editionem transtulerit in ceteras causas, de ipso denique ambitu reiectionem fieri voluerit iudicum alternorum, cumque nullum genus acerbitatis praetermitteret, hoc tamen unum praetereundum putarit.

Chinese translation of the marked focus only

你借着那部关于结社的李锡尼乌斯法之名，把所有选举舞弊法都包罗了进去

Cicero: archived Latin

quae cum ita sint, quid est quod de eius civitate dubitetis, praesertim cum aliis quoque in civitatibus fuerit ascriptus? etenim cum mediocribus multis et aut nulla aut humili aliqua arte praeditis gratuito civitatem in Graecia homines impertiebant, Reginos credo aut Locrensis aut Neapolitanos aut Tarentinos, quod scaenicis artificibus largiri solebant, id huic summa ingeni praedito gloria noluisse! quid? cum ceteri non modo post civitatem datam sed etiam post legem Papiam aliquo modo in eorum municipiorum tabulas inrepserunt, hic qui ne utitur quidem illis in quibus est scriptus, quod semper se Heracliensem esse voluit, reicietur?

Chinese translation of the marked focus only

在帕皮乌斯法颁布之后

Cicero: archived Latin

habetis imperatorum summorum et sapientissimorum hominum, clarissimorum virorum, interpretationem iuris ac foederum: dabo etiam iudicum qui huic quaestioni praefuerunt, dabo universi populi Romani, dabo sanctissimum et sapientissimum iudicium etiam senatus. iudices cum prae se ferrent palamque loquerentur quid essent lege Papia de M. Cassio Mamertinis repetentibus iudicaturi, Mamertini publice suscepta causa destiterunt. multi in civitatem recepti ex liberis foederatisque populis ⟦liberati⟧ sunt: nemo umquam est de civitate accusatus, quod aut populus fundus factus non esset, aut quod foedere civitatis mutandae ius impediretur.

Chinese translation of the marked focus only

在马墨耳提人提出追究时，他们将如何依据帕皮乌斯法对马尔库斯·卡西乌斯作出裁断

Cicero: archived Latin

data est civitas Silvani lege et Carbonis: si qui foederatis civitatibus ascripti fuissent, si tum cum lex ferebatur in Italia domicilium habuissent et si sexaginta diebus apud praetorem essent professi. Cum hic domicilium Romae multos iam annos haberet, professus est apud praetorem

Chinese translation of the marked focus only

凡已登记于同盟城邦、在该法提出时以意大利为住所，并在六十日内向裁判官申报者。

Cicero: archived Latin

itaque quod maxime petendum est a vobis idcirco non peto, iudices, ne de vestra sapientia atque de vestra humanitate dubitare videar: est autem petendum ne oderitis ingenium, ne inimici sitis industriae, ne humanitatem opprimendam, ne virtutem puniendam putetis. illud peto, ut, si causam ipsam per se firmam esse et stabilem videritis, hominis ipsius ornamenta adiumento causae potius quam impedimento esse malitis. nascitur, iudices, causa Corneli ex ea lege quam L. Gellius Cn. Cornelius ex senatus sententia tulerunt; qua lege videmus ⟨rite⟩ esse sanctum ut cives Romani sint ii quos Cn. Pompeius de consili sententia singillatim civitate donaverit. Donatum esse L. Cornelium praesens Pompeius dicit, indicant publicae tabulae. accusator fatetur, sed negat ex foederato populo quemquam potuisse, nisi is populus fundus factus esset, in hanc civitatem venire.

Chinese translation of the marked focus only

该法规定：凡格奈乌斯·庞培经顾问团合议而逐一授予公民权者，均依法成为罗马公民。

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

This section contains the statute, the commander’s reported act, public records, and the opponent’s treaty objection. These are four distinct evidential steps. Angle brackets retain an editorial supplement.

itaque quod maxime petendum est a vobis idcirco non peto, iudices, ne de vestra sapientia atque de vestra humanitate dubitare videar: est autem petendum ne oderitis ingenium, ne inimici sitis industriae, ne humanitatem opprimendam, ne virtutem puniendam putetis. illud peto, ut, si causam ipsam per se firmam esse et stabilem videritis, hominis ipsius ornamenta adiumento causae potius quam impedimento esse malitis. nascitur, iudices, causa Corneli ex ea lege quam L. Gellius Cn. Cornelius ex senatus sententia tulerunt; qua lege videmus ⟨rite⟩ esse sanctum ut cives Romani sint ii quos Cn. Pompeius de consili sententia singillatim civitate donaverit. Donatum esse L. Cornelium praesens Pompeius dicit, indicant publicae tabulae. accusator fatetur, sed negat ex foederato populo quemquam potuisse, nisi is populus fundus factus esset, in hanc civitatem venire.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

所以，审判员们，我没有提出最应向你们提出的请求，是因为不愿显得怀疑你们的智慧与仁厚；那请求就是：不要憎恶才干，不要仇视勤奋，不要认为文雅应受压制、德行应受惩罚。我所请求的是，如果你们看见本案自身立得住、根基稳固，就愿意让当事人的优点有助于他的案子，而不是成为阻碍。 审判员们，科尔内利乌斯的案子，起于卢基乌斯·格利乌斯与格奈乌斯·科尔内利乌斯依元老院意见提出的那部法律。我们看见，该法〈正式〉规定：凡格奈乌斯·庞培依其顾问团意见逐个授予公民权的人，均为罗马公民。在场的庞培说，卢基乌斯·科尔内利乌斯已经获授公民权；公共记录也表明如此。控方承认这一点，但否认在有关城邦未表示接受的情况下，任何条约城邦成员能够进入罗马公民共同体。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

tulit apud maiores nostros legem C. Furius de testamentis, tulit Q. Voconius de mulierum hereditatibus; innumerabiles aliae leges de civili iure sunt latae; quas Latini voluerunt, adsciverunt; ipsa denique Iulia, qua lege civitas est sociis et Latinis data, qui fundi populi facti non essent civitatem non haberent. in quo magna contentio Heracliensium et Neapolitanorum fuit, cum magna pars in iis civitatibus foederis sui libertatem civitati anteferret. postremo haec vis est istius et iuris et verbi, ut fundi populi beneficio nostro, non suo iure fiant.

Chinese translation of the marked focus only

最后还有尤利乌斯法本身，依此法，同盟者和拉丁人获得了公民权

Cicero: archived Latin

itaque cum paucis annis post hanc civitatis donationem acerrima de civitate quaestio Licinia et Mucia lege venisset, num quis eorum, qui de foederatis civitatibus esset civitate donatus, in iudicium est vocatus? nam Spoletinus T. Matrinius, unus ex iis quos C. Marius civitate donasset, dixit causam ex colonia Latina in primis firma et inlustri. quem cum disertus homo L. Antistius accusaret, non dixit fundum Spoletinum populum non esse factum,—videbat enim populos de suo iure, non de nostro fundos fieri solere,—sed cum lege Apuleia coloniae non essent deductae, qua lege Saturninus C. Mario tulerat ut in singulas colonias ternos civis Romanos facere posset, negabat hoc beneficium re ipsa sublata valere debere.

Chinese translation of the marked focus only

依李锡尼乌斯—穆基乌斯法进行的极其严厉的公民身份审查

Cicero: archived Latin

popularis vero tribunus pl. custos defensorque iuris et libertatis! Porcia lex virgas ab omnium civium Romanorum corpore amovit, hic misericors flagella rettulit; Porcia lex libertatem civium lictori eripuit, Labienus, homo popularis, carnifici tradidit; C. Gracchus legem tulit ne de capite civium Romanorum iniussu vestro iudicaretur, hic popularis a iiviris iniussu vestro non iudicari de cive Romano sed indicta causa civem Romanum capitis condemnari coegit.

Chinese translation of the marked focus only

波尔基乌斯法使所有罗马公民的身体免遭棍杖鞭打

Cicero: archived Latin

popularis vero tribunus pl. custos defensorque iuris et libertatis! Porcia lex virgas ab omnium civium Romanorum corpore amovit, hic misericors flagella rettulit; Porcia lex libertatem civium lictori eripuit, Labienus, homo popularis, carnifici tradidit; C. Gracchus legem tulit ne de capite civium Romanorum iniussu vestro iudicaretur, hic popularis a iiviris iniussu vestro non iudicari de cive Romano sed indicta causa civem Romanum capitis condemnari coegit.

Chinese translation of the marked focus only

盖乌斯·格拉古立法规定：未经你们授权，不得审判涉及罗马公民生命与身份的案件。

Cicero: archived Latin

sed quia consecrabantur aedes, non privatorum domicilia, sed quae sacrae nominantur, consecrabantur agri, non ita ut nostra praedia, si qui vellet, sed ut imperator agros de hostibus captos consecraret, statuebantur arae, quae religionem adferrent ipsi ⟨ei⟩ loco ⟨quo⟩ essent consecratae, haec nisi plebs iussisset fieri vetuit. quae si tu interpretaris de nostris aedibus atque agris scripta esse, non repugno; sed quaero quae lex lata sit ut tu aedis meas consecrares, ubi tibi haec potestas data sit, quo iure feceris. neque ego nunc de religione sed de bonis omnium nostrum, nec de pontificio sed de iure publico disputo. lex Papiria vetat aedis iniussu plebis consecrari. sit sane hoc de nostris aedibus ac non de publicis templis: unum ostende verbum consecrationis in ipsa tua lege, si illa lex est ac non vox sceleris et crudelitatis tuae.

Chinese translation of the marked focus only

帕皮里乌斯法禁止未经平民大会授权而将建筑奉为神圣。

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The consular pair anchors the Licinia precedent to 123 BCE. The paragraph does not name the Papirian law; it supplies a parallel principle and pontifical response, not a secure enactment date for that law.

sed ut revertar ad ius publicum dedicandi, quod ipsi pontifices semper non solum ad suas caerimonias sed etiam ad populi iussa adcommodaverunt, habetis in commentariis vestris C. Cassium censorem de signo Concordiae dedicando ad pontificum conlegium rettulisse, eique M. Aemilium pontificem maximum pro conlegio respondisse, nisi eum populus Romanus nominatim praefecisset atque eius iussu faceret, non videri eam posse recte dedicari. quid? cum Licinia, virgo Vestalis summo loco nata, sanctissimo sacerdotio praedita, T. Flaminio Q. Metello consulibus aram et aediculam et pulvinar sub saxo dedicasset, nonne eam rem ex auctoritate senatus ad hoc conlegium Sex. Iulius praetor rettulit? cum P. Scaevola pontifex maximus pro conlegio respondit, qvod in loco pvblico Licinia, Gai filia, inivssv popvli dedicasset, sacrvm non viderier. quam quidem rem quanta ⟨tractaverit⟩ severitate quantaque diligentia senatus, ex ipso senatus consulto facile cognoscetis.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

不过，让我回到献置的公法原则；祭司们一向不仅使它符合自己的仪式，而且使它符合人民的命令。你们的记录中载有：监察官盖乌斯·卡西乌斯曾把献置和谐女神像的问题提交祭司团，最高祭司马尔库斯·埃米利乌斯代表祭司团回答说，除非罗马人民指名委任他办理，并且他依人民的命令行事，否则看来便不能正当地献置该像。再看另一件事：维斯塔贞女利基尼娅出身极高贵，任职于极神圣的祭司职务，在提图斯·弗拉米尼乌斯与昆图斯·梅特卢斯任执政官时，于岩下献置一座祭坛、一座小祠和一张神座。裁判官塞克斯图斯·尤利乌斯不是依元老院的授权，把此事提交本祭司团了吗？最高祭司普布利乌斯·斯凯沃拉当时代表祭司团答复说：“盖乌斯之女利基尼娅未经人民命令，在公共土地上献置的东西，看来不具有神圣性。”元老院对这件事采取了何等严肃、何等审慎的处理，你们从元老院决议本身便容易知道。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

date hanc tribuno plebis licentiam, et intuemini paulisper animis iuventutem et eos maxime qui inminere iam cupiditate videntur in tribuniciam potestatem: conlegia medius fidius tribunorum plebis tota reperientur, hoc iure firmato, quae coeant de hominum locupletissimorum bonis, praeda praesertim populari et spe largitionis oblata. at quid tulit legum scriptor peritus et callidus? velitis ivbeatis vt M. Tvllio aqva et igni interdicatvr? crudele, nefarium, ne in sceleratissimo quidem civi sine iudicio ferundum! non tulit vt interdicatvr. quid ergo? vt interdictvm sit. O caenum, o portentum, o scelus! hanc tibi legem Clodius scripsit spurciorem lingua sua, ut interdictum sit cui non sit interdictum? Sexte noster, bona venia, quoniam iam dialecticus ⟨es⟩ et haec quoque liguris, quod factum non est, ut sit factum, ferri ad populum aut verbis ullis sanciri aut suffragiis confirmari potest?

Chinese translation of the marked focus only

他提出的不是“应当对其禁绝水火”。那是什么？是“对其已禁绝水火”。

Cicero: archived Latin

quid? sua sponte homines in amicorum periculis vestitum mutare non solent? pro te ipso, Piso, nemone mutabit? ne isti quidem quos legatos non modo nullo senatus consulto, sed etiam repugnante senatu tibi tute legasti? ergo hominis desperati et proditoris rei publicae casum lugebunt fortasse qui volent: civis florentissimi benivolentia bonorum et optime de salute patriae meriti periculum, coniunctum cum periculo civitatis, lugere senatui non licebit? idemque consules, si appellandi sunt consules quos nemo est quin non modo ex memoria sed etiam ex fastis evellendos putet, pacto iam foedere provinciarum, producti in circo Flaminio in contionem ab illa furia ac peste patriae, maximo cum gemitu vestro, illa omnia quae tum contra me contraque rem publicam ⟨agebantur⟩ voce ac sententia sua comprobaverunt. isdemque consulibus sedentibus atque inspectantibus lata lex est, ne avspicia valerent, ne qvis obnvntiaret, ne qvis legi intercederet, vt omnibvs fastis diebvs legem ferri liceret, vt lex Aelia, lex Fvfia ne valeret: qua una rogatione quis est qui non intellegat universam rem publicam esse deletam?

Chinese translation of the marked focus only

使埃利乌斯法与富菲乌斯法不再有效

Cicero: archived Latin

simul etiam illud volo uti respondeas, cum te tribuno plebis esset etiam tum in re publica lex Aelia et Fufia, quae leges saepe numero tribunicios furores debilitarunt et represserunt, quas contra praeter te nemo umquam est facere conatus,—quae quidem leges anno post, sedentibus in templo duobus non consulibus sed proditoribus huius civitatis ac pestibus, una cum auspiciis, cum intercessionibus, cum omni iure publico conflagraverunt: ecquando dubitaris contra eas leges cum plebe agere et concilium convocare? num quem ex omnibus tribunis plebis, quicumque seditiosi fuerunt, tam audacem audieris fuisse ut umquam contra legem Aeliam aut Fufiam concilium advocaret?

Chinese translation of the marked focus only

在你担任保民官时，埃利乌斯法与富菲乌斯法在共和国中尚且有效

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

A quoted restriction and exception support the Tullian dossier; the Aelian and Fufian names concern Cicero’s claimed observance of legislative safeguards. These are different evidential roles.

atque illud etiam audire ⟨de⟩ te cupio, qua re, cum ego legem de ambitu tulerim ex senatus consulto, tulerim sine vi, tulerim salvis auspiciis, tulerim salva lege Aelia et Fufia, tu eam esse legem non putes, praesertim cum ego legibus tuis, quoquo modo latae sunt, paream; cum mea lex dilucide vetet biennio qvo qvis petat petitvrvsve sit gladiatores dare nisi ex testamento praestitvta die, quae tanta in te sit amentia ut in ipsa petitione gladiatores audeas dare? num quem putes illius tui certissimi gladiatoris similem tribunum plebis posse reperiri qui se interponat quo minus reus mea lege fias?

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

我还想听你说明：我既依元老院决议提出了选举贿赂法，没有使用暴力，没有损害占兆程序，也没有损害《埃利乌斯法》和《富菲乌斯法》，你为何竟不认为那是一部法律？尤其我仍遵守你的那些法律，无论它们究竟怎样通过。我的法律明文禁止：在某人竞选或将要竞选的两年期间内举办角斗表演，除非依遗嘱在预先指定的日期举办。你怎么竟疯狂到敢在竞选当中举行角斗表演？你难道以为还能找到一个保民官，像你那个极可靠的角斗士一样，出面阻止你依我的法律成为被告吗？

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

simul etiam illud volo uti respondeas, cum te tribuno plebis esset etiam tum in re publica lex Aelia et Fufia, quae leges saepe numero tribunicios furores debilitarunt et represserunt, quas contra praeter te nemo umquam est facere conatus,—quae quidem leges anno post, sedentibus in templo duobus non consulibus sed proditoribus huius civitatis ac pestibus, una cum auspiciis, cum intercessionibus, cum omni iure publico conflagraverunt: ecquando dubitaris contra eas leges cum plebe agere et concilium convocare? num quem ex omnibus tribunis plebis, quicumque seditiosi fuerunt, tam audacem audieris fuisse ut umquam contra legem Aeliam aut Fufiam concilium advocaret?

Chinese translation of the marked focus only

在你担任保民官时，埃利乌斯法与富菲乌斯法在共和国中尚且有效

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

A quoted restriction and exception support the Tullian dossier; the Aelian and Fufian names concern Cicero’s claimed observance of legislative safeguards. These are different evidential roles.

atque illud etiam audire ⟨de⟩ te cupio, qua re, cum ego legem de ambitu tulerim ex senatus consulto, tulerim sine vi, tulerim salvis auspiciis, tulerim salva lege Aelia et Fufia, tu eam esse legem non putes, praesertim cum ego legibus tuis, quoquo modo latae sunt, paream; cum mea lex dilucide vetet biennio qvo qvis petat petitvrvsve sit gladiatores dare nisi ex testamento praestitvta die, quae tanta in te sit amentia ut in ipsa petitione gladiatores audeas dare? num quem putes illius tui certissimi gladiatoris similem tribunum plebis posse reperiri qui se interponat quo minus reus mea lege fias?

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

我还想听你说明：我既依元老院决议提出了选举贿赂法，没有使用暴力，没有损害占兆程序，也没有损害《埃利乌斯法》和《富菲乌斯法》，你为何竟不认为那是一部法律？尤其我仍遵守你的那些法律，无论它们究竟怎样通过。我的法律明文禁止：在某人竞选或将要竞选的两年期间内举办角斗表演，除非依遗嘱在预先指定的日期举办。你怎么竟疯狂到敢在竞选当中举行角斗表演？你难道以为还能找到一个保民官，像你那个极可靠的角斗士一样，出面阻止你依我的法律成为被告吗？

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

quod si iam populus Romanus de ista re consultus esset et non omnia per servos latronesque gessisses, nonne fieri poterat ut populo de Cyprio rege placeret, de exsulibus Byzantiis displiceret? quae est, quaeso, alia vis, quae sententia Caeciliae legis et Didiae nisi haec, ne populo necesse sit in coniunctis rebus compluribus aut id quod nolit accipere aut id quod velit repudiare? quid? si per vim tulisti, tamenne lex est? aut quicquam iure gestum videri potest quod per vim gestum esse constet? an, si in ipsa latione tua capta iam urbe lapides iacti, si manus conlata non est, idcirco tu ad illam labem atque eluviem civitatis sine summa vi pervenire potuisti?

Chinese translation of the marked focus only

不使人民在捆绑在一起的多个事项中，被迫接受其不愿接受的，或拒绝其愿意接受的

Cicero: archived Latin

quaero etiam illud ex te, quod privatus admisisti, in quo certe iam tibi dicere non licebit cum clarissimis viris causam tuam esse coniunctam, postulatusne sis lege Licinia et Iunia? edixeritne C. Memmius praetor ex ea lege ut adesses die tricensimo? cum is dies venisset, fecerisne quod in hac re publica non modo factum antea numquam est, sed in omni memoria est omnino inauditum? appellarisne tribunos plebis ne causam diceres—levius dixi; quamquam id ipsum esset et novum et non ferendum—sed appellarisne nominatim pestem illius anni, furiam patriae, tempestatem rei publicae, Clodium. qui tamen cum iure, cum more, cum potestate iudicium impedire non posset, rediit ad illam vim et furorem suum, ducemque se militibus tuis praebuit. in quo ne quid a me dictum in te potius putes quam abs te esse quaesitum, nullum onus imponam mihi testimoni: quae mihi brevi tempore ex eodem isto loco video esse dicenda servabo, teque non arguam, sed, ut in ceteris rebus feci, rogabo.

Chinese translation of the marked focus only

你是否曾依据李锡尼乌斯—尤尼乌斯法受到控告？

Asconius: Latin commentary, Clark 1907

Aliam deinde legem Cornelius, etsi nemo repugnare ausus est, multis tamen invitis tulit, ut praetores ex edictis suis perpetuis ius dicerent: quae res studium aut gratiam ambitiosis praetoribus qui varie ius dicere assueverant sustulit.

Chinese translation of the marked focus only

规定裁判官应依照自己事先公布、在任期内持续适用的告示行使司法权。

Asconius: Latin commentary, Clark 1907

Sequenti deinde anno M'.Lepido L. Volcacio coss., quo anno praetor Cicero fuit, reum Cornelium duo fratres Cominii lege Cornelia de maiestate fecerunt. Detulit nomen Publius, subscripsit Gaius.

Chinese translation of the marked focus only

科米尼乌斯兄弟二人依据科尔内利乌斯损害国家尊严法控告了科尔内利乌斯。

Asconius: Latin commentary, Clark 1907

Tum Cornelius ita ferre rursus coepit ne quis in senatu legibus solveretur nisi CC adfuissent, neve quis, cum solutus esset, intercederet, cum de ea re ad populum ferretur. Haec sine tumultu res acta est.

Chinese translation of the marked focus only

除非有二百名元老出席，否则元老院不得豁免任何人遵守法律

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

An independent Ciceronian explanation complements the Cornelius fragment. Selection by a smaller portion of the people and subsequent co-option are separate acts.

item, inquit, eodemqve modo, capite altero, vt comitiis pontificis maximi. ne hoc quidem vidit, maiores nostros tam fuisse popularis ut, quem per populum creari fas non erat propter religionem sacrorum, in eo tamen propter amplitudinem sacerdoti voluerint populo supplicari. atque hoc idem de ceteris sacerdotiis Cn. Domitius, tribunus plebis, vir clarissimus, tulit, quod populus per religionem sacerdotia mandare non poterat, ut minor pars populi vocaretur; ab ea parte qui esset factus, is a conlegio cooptaretur.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

他在另一章又说：“同样地，以选举最高祭司的同一方式。”他连这一点也没有看明白：我们的祖先如此重视人民，虽然由于祭祀的宗教约束，某一职务不得由全体人民选任，却仍因该祭司职位的尊崇，希望候选人向人民求取支持。杰出的保民官格奈乌斯·多米提乌斯，对其余祭司职位也提出同样规定：既然人民因宗教限制不能授予祭司职务，就召集人民中较小的一部分；由这部分人选出者，再由祭司团吸纳为成员。

Source edition ↗

Quid? avunculus tuus clarissimus vir, clarissimo patre avo maioribus, credo, silentio, favente nobilitate, nullo intercessore comparato populo Romano dedit et potentissimorum hominum conlegiis eripuit cooptandorum sacerdotum potestatem.

那么，你的舅父呢？那位极显赫的人，父亲、祖父和祖先都极显赫的人：想必他是在一片安静中、在贵族的赞同下、在没有人为他安排否决者的情况下，把选定祭司的权力给予罗马人民，并从那些最有权势之人的祭司团手里夺走的吧！

“想必……吧” retains the irony of credo. The fragment brings religious office into a dispute over political authority. It does not describe an uncontested constitutional reform.

Unum tamen quod hoc ipso tr.pl. factum est praetermittendum non videtur. Neque enim maius est legere codicem, cum intercedatur, quam sitellam ipsum coram ipso intercessore deferre, nec gravius incipere ferre quam perferre, nec vehementius ostendere se laturum invito collega quam ipsi collegae magistratum abrogare, nec criminosius tribus ad legem accipiendam quam ad collegam reddendum privatum intro vocare: quae vir fortis, huius collega, A. Gabinius in re optima fecit omnia; neque cum salutem populo Romano atque omnibus gentibus finem diuturnae turpitudinis et servitutis afferret, passus est plus unius collegae sui quam universae civitatis vocem valere et voluntatem.

不过，就在此人担任保民官时发生的一件事，似乎不应略过。在有人行使否决权时宣读法案，难道比亲自在那位否决者面前搬来抽签桶更严重吗？开始提出法案，难道比使它通过更严重吗？表示自己将不顾同僚反对而提出法案，难道比罢免那位同僚的官职更激烈吗？召集各部落前来接受法律，难道比召集他们把自己的同僚变为平民更有罪吗？所有这些事，一位勇敢的人、此人的同僚奥卢斯·加比尼乌斯，都曾为了极好的事业做过。当他给罗马人民带来安全，给所有民族结束长期屈辱和奴役时，他没有容许自己一个同僚的声音和意愿，胜过全体公民的声音和意愿。

The sequence distinguishes reading, introducing, completing, voting, and removing a magistrate. Its comparative force depends on Cicero’s favorable account of Gabinius’ purpose; it is not a neutral catalogue of universally permissible acts. Tr.pl. abbreviates tribuno plebis in the opening construction.

Cicero: archived Latin

quod si xii tabulae nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderet, interfici impune voluerunt, quis est qui, quoquo modo quis interfectus sit, puniendum putet, cum videat aliquando gladium nobis ad hominem occidendum ab ipsis porrigi legibus? atqui, si tempus est ullum iure hominis necandi, quae multa sunt, certe illud est non modo iustum verum etiam necessarium, cum vi vis inlata defenditur. pudicitiam cum eriperet militi tribunus militaris in exercitu C. Mari, propinquus eius imperatoris, interfectus ab eo est cui vim adferebat; facere enim probus adulescens periculose quam perpeti turpiter maluit. atque hunc ille summus vir scelere solutum periculo liberavit.

Chinese translation of the marked focus only

如果十二表法允许不论何种情形杀死夜间盗贼而不受罚，并允许在白昼盗贼持械自卫时杀死他

Cicero: archived Latin

fueris sane tribunus plebis tam iure legeque, quam fuit hic ipse ⟨P. Ser⟩vilius, vir omnibus rebus clarissimus atque amplissimus: quo iure, quo more, quo exemplo legem nominatim de capite civis indemnati tulisti? vetant leges sacratae, vetant xii tabulae leges privatis hominibus inrogari; id est enim privilegium. nemo umquam tulit; nihil est crudelius, nihil perniciosius, nihil quod minus haec civitas ferre possit. proscriptionis miserrimum nomen illud et omnis acerbitas Sullani temporis quid habet quod maxime sit insigne ad memoriam crudelitatis? opinor, poenam in civis Romanos nominatim sine iudicio constitutam.

Chinese translation of the marked focus only

十二表法禁止针对个别私人制定法律

Cicero: archived Latin

sunt in eam rem testimonia. postea cur tu, Aebuti, de isto potius fundo quam de alio, si quem habes, Caecinae denuntiabas, si Caecina non possidebat? ipse porro Caecina cur se moribus deduci volebat idque tibi de amicorum et de Aquili sententia responderat. at enim Sulla legem tulit. Vt nihil de illo tempore, nihil de calamitate rei publicae querar, hoc tibi respondeo, ascripsisse eundem Sullam in eadem lege: si qvid ivs non esset rogarier, eivs ea lege nihilvm rogatvm. quid est quod ius non sit, quod populus iubere aut vetare non possit? Vt ne longius abeam, declarat ista ascriptio esse aliquid; nam, nisi esset, hoc in omnibus legibus non ascriberetur.

Chinese translation of the marked focus only

如果有任何事项依法不得提请表决，则本法对该事项视为未作提案。

Cicero: archived Latin

Cum aurum Iudaeorum nomine quotannis ex Italia et ex omnibus nostris provinciis Hierosolymam exportari soleret, Flaccus sanxit edicto ne ex Asia exportari liceret. quis est, iudices, qui hoc non vere laudare possit? exportari aurum non oportere cum saepe antea senatus tum me consule gravissime iudicavit. huic autem barbarae superstitioni resistere severitatis, multitudinem Iudaeorum flagrantem non numquam in contionibus pro re publica contemnere gravitatis summae fuit. at Cn. Pompeius captis Hierosolymis victor ex illo fano nihil attigit.

Chinese translation of the marked focus only

弗拉库斯以告示规定，不得将黄金从亚细亚输出。

Cicero: archived Latin

[LACUNA] ⟨o⟩portuisse an ita dissolvit ut omnes alii dissolverunt? nam ita ego defendo M. Fonteium, iudices, itaque contendo post legem Valeriam latam [LACUNA] te [LACUNA] quaestore usque ad T. Crispinum quaestorem aliter neminem solvisse; hunc omnium superiorum, huius autem omnis qui postea fuerint auctoritatem dico secutos.

Chinese translation of the marked focus only

在瓦莱里乌斯法颁布之后

Cicero: archived Latin

quid accusas, quid reprendis? nam quod in tabulis dodrantariis et quadrantariis, quas ait ab Hirtuleio institutas, Fontei officium desiderat, non possum existimare utrum ipse erret an vos in errorem inducere velit. quaero enim abs te, M. Plaetori, possitne tibi ipsi probata esse nostra causa, si, qua in re abs te M. Fonteius accusatur, auctorem habet eum quem tu maxime laudas Hirtuleium; qua in re autem laudas Hirtuleium, Fonteius idem fecisse reperitur. reprehendis solutionis genus; eodem modo Hirtuleium dissolvisse publicae tabulae coarguunt. laudas illum quod dodrantarias tabulas instituerit; easdem Fonteius instituit et eodem genere pecuniae. nam ne forte sis nescius et istas tabulas existimes ⟨a⟩d ⟨diversam v⟩e⟨te⟩ris aeris alieni rationem pertinere, ob unam causam et in uno genere sunt institutae. nam cum publicanis qui Africam, qui Aquileiense por⟨torium⟩ [LACUNA]

Chinese translation of the marked focus only

在记录四分之三与四分之一数额的账簿中

Cicero: archived Latin

in lege Voconia non est fecit fecerit, neque in ulla praeteritum tempus reprehenditur nisi eius rei quae sua sponte tam scelerata et nefaria est ut, etiamsi lex non esset, magnopere vitanda fuerit. atque in his ipsis rebus multa videmus ita sancta esse legibus ut ante facta in iudicium non vocentur; Cornelia testamentaria, nummaria, ceterae complures, in quibus non ius aliquod novum populo constituitur, sed sancitur ut, quod semper malum facinus fuerit, eius quaestio ad populum pertineat ex certo tempore.

Chinese translation of the marked focus only

关于遗嘱与货币的科尔内利乌斯法

Asconius: Latin commentary, Clark 1907

Legem iudiciariam ante aliquot annos quibus temporibus accusatus est Verres a Cicerone tulit L. Aurelius Cotta praetor, qua communicata sunt iudicia senatui et equitibus Romanis et tribunis aerariis.

Chinese translation of the marked focus only

依该法，审判职能由元老、罗马骑士和财务保民官共同承担。

Later ancient testimony · Asconius, first century CE; Clark edition 1907

Asconius expressly dates the proposal by Pompey’s second consulship. His wording does not specify a newly increased census amount. Translation leaves the compressed ex censu / ex centuriis syntax visible.

Legem iudiciariam ante aliquot annos quibus temporibus accusatus est Verres a Cicerone tulit L. Aurelius Cotta praetor, qua communicata sunt iudicia senatui et equitibus Romanis et tribunis aerariis. Rursus deinde Pompeius in consulatu secundo, quo haec oratio dicta est, promulgavit ut amplissimo ex censu ex centuriis aliter atque antea lecti iudices, aeque tamen ex illis tribus ordinibus, res iudicarent.

Latin · Entire bounded excerpt printed here

此前若干年，即西塞罗控告韦雷斯的时期，裁判官卢基乌斯·奥雷利乌斯·科塔提出一部审判员法，将审判事务分配给元老、罗马骑士和国库保民官。后来，庞培在第二次执政官任内（本篇演说正是在那时发表的）公布一项提案：审判员应以不同于以往的方式，从最高财产等级、从百人队中选出，但仍同样来自上述三个阶层，由他们审理案件。

Source edition ↗

Asconius: Latin commentary, Clark 1907

Rursus deinde Pompeius in consulatu secundo, quo haec oratio dicta est, promulgavit ut amplissimo ex censu ex centuriis aliter atque antea lecti iudices, aeque tamen ex illis tribus ordinibus, res iudicarent.

Chinese translation of the marked focus only

但仍然平等地从那三个等级中选取

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

Read with Asconius 17 C. This is evidence for Cicero’s presentation of the reform and a threat of future prosecution, not a surviving schedule of property thresholds.

quae cum ita sint—non enim dubito quin, cum haec quae excellunt me nosse videas, non existimes mediam illam partem et turbam flagitiorum tuorum mihi esse inauditam— nihil est quod me hortere, nihil est quod invites; admoneri me satis est. admonebit autem nemo alius nisi rei publicae tempus, quod mihi quidem magis videtur quam tu umquam arbitratus es appropinquare. ecquid vides, ecquid sentis, lege iudiciaria lata, quos posthac iudices simus habituri? neque legetur quisquis voluerit, nec quisquis noluerit non legetur; nulli conicientur in illum ordinem, nulli eximentur; non ambitio ad gratiam, non iniquitas ad aemulationem conitetur; iudices iudicabunt ei quos lex ipsa, non quos hominum libido delegerit. quod cum ita sit, mihi crede, neminem invitum invitabis; res ipsa et rei publicae tempus aut me ipsum, quod nolim, aut alium quempiam aut invitabit aut dehortabitur.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

既然如此（因为你看见我知道那些显著的罪行，我相信你不会以为你那一大堆其余恶行我竟全未听闻）你便不必催促我，也不必邀我行动；给我一个提醒就够了。但提醒我的不会是别人，而是国家的时局；在我看来，那个时机比你曾经想象的更近。你可看见、可明白，在审判员法通过之后，我们往后将有怎样的审判员？不是谁想入选就能入选，也不是谁不想入选就可以不入选；不会有人被硬塞进那个行列，也不会有人被抽出；营求不会为徇私而用力，不公不会为嫉恨而推动。执掌审判的，将是法律本身所选择的人，而不是个人好恶所选择的人。既然如此，相信我，你不会把一个不愿行动的人邀来；事情本身和国家的时局，自会促使或劝止我本人（我并不愿走到这一步）或者另外某个人。

Source edition ↗

Later ancient testimony · Asconius, first century CE; Clark edition 1907

Asconius expressly dates the proposal by Pompey’s second consulship. His wording does not specify a newly increased census amount. Translation leaves the compressed ex censu / ex centuriis syntax visible.

Legem iudiciariam ante aliquot annos quibus temporibus accusatus est Verres a Cicerone tulit L. Aurelius Cotta praetor, qua communicata sunt iudicia senatui et equitibus Romanis et tribunis aerariis. Rursus deinde Pompeius in consulatu secundo, quo haec oratio dicta est, promulgavit ut amplissimo ex censu ex centuriis aliter atque antea lecti iudices, aeque tamen ex illis tribus ordinibus, res iudicarent.

Latin · Entire bounded excerpt printed here

此前若干年，即西塞罗控告韦雷斯的时期，裁判官卢基乌斯·奥雷利乌斯·科塔提出一部审判员法，将审判事务分配给元老、罗马骑士和国库保民官。后来，庞培在第二次执政官任内（本篇演说正是在那时发表的）公布一项提案：审判员应以不同于以往的方式，从最高财产等级、从百人队中选出，但仍同样来自上述三个阶层，由他们审理案件。

Source edition ↗

Later ancient testimony · Dio, early third century CE; E. Cary translation 1914

This is Cary’s public-domain English rendering of Dio, not a Latin law or a new Greek transcription. Chinese is translated from this English witness. Dio’s account of senatorial authorization is a later historical interpretation, not a resolution of the constitutional dispute.

Now the law that Clodius next proposed was not on its face enacted against Cicero, since it did not contain his name, but was directed against all, without exception, who should put to death or even had put to death any citizens without the condemnation of the people; yet in reality it was drawn up with especial reference to the orator. 5 It brought within its scope, indeed, the entire senate, because that body had charged the consuls with the protection of the city, by which act it was permitted them to take such steps, and afterwards had condemned Lentulus and the others who were put to death at that time. 6 Nevertheless, Cicero received the whole blame, or at least the greater part of it, since he had laid information against the men and had on each occasion made the motion and put the vote and finally had exacted the penalty of them through those entrusted with such business.

English translation of Greek · Entire bounded excerpt printed here

克洛狄乌斯接着提出的法律，表面上并不是针对西塞罗制定的，因为其中没有他的名字；它针对的是所有未经人民判决而处死、甚至已经处死任何公民的人，无一例外。然而实际上，该法特别针对这位演说家而拟定。［5］它的范围其实也包括整个元老院，因为该院曾责成执政官保护城市，由此准许他们采取此类措施，后来又判处伦图卢斯以及当时遭处死的其他人。［6］尽管如此，西塞罗仍承担了全部或至少大部分的责难，因为他曾揭发这些人，每一次又都提出动议、交付表决，最后还通过受命办理此事的人对他们执行了刑罚。

Source edition ↗

Cicero: archived Latin

venit Romam Quinctius, vadimonium sistit. iste, homo acerrimus, bonorum possessor, expulsor, ereptor, annum et sex mensis nihil petit, quiescit, condicionibus hunc quoad potest producit, a Cn. Dolabella denique praetore postulat ut sibi Quinctius iudicatum solvi satis det ex formula: quod ab eo petat quoivs ex edicto praetoris bona dies xxx possessa sint. non recusabat Quinctius quin ita satis dare iuberetur, si bona possessa essent ex edicto. decernit— quam aequum, nihil dico, unum hoc dico, novum; et hoc ipsum tacuisse mallem, quoniam utrumque quivis intellegere potuit—sed iubet P. Quinctium sponsionem cum Sex. Naevio facere: si bona sua ex edicto P. Burrieni praetoris dies xxx possessa non essent. recusabant qui aderant tum Quinctio, demonstrabant de re iudicium fieri oportere ut aut uterque inter se aut neuter satis daret; non necesse esse famam alterius in iudicium venire.

Chinese translation of the marked focus only

但他命令普布利乌斯·昆克提乌斯与塞克斯图斯·奈维乌斯订立诉讼赌约：

Cicero: archived Latin

qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctoritatem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiam; ambitum vero ipsum vel tecum accusabo, si voles. dixisti senatus consultum me referente esse factum, si mercede obviam candidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest.

Chinese translation of the marked focus only

你说过，元老院曾依我的提议作出一项决议

Cicero: archived Latin

qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctoritatem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiam; ambitum vero ipsum vel tecum accusabo, si voles. dixisti senatus consultum me referente esse factum, si mercede obviam candidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest.

Chinese translation of the marked focus only

这些行为如果确曾发生，就应视为违反法律

Contemporary forensic or political testimony · Cicero, first century BCE; see the speech date in the atlas

The conditional formulation is essential: the Senate classifies conduct; the trial must still establish whether the conduct occurred.

qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctoritatem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiam; ambitum vero ipsum vel tecum accusabo, si voles. dixisti senatus consultum me referente esse factum, si mercede obviam candidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest.

Latin · Complete section printed here; editorial supplements retained

因此，回到我原先的论点：请把卡托这个名字从案子中拿开，排除他的影响，暂且不论他的威望（威望在审判中应当毫无作用，或者只应有助于保全被告）请以指控本身同我交锋。卡托，你控告什么？向法庭提出什么？指证什么？你控告选举贿赂；我并不为贿赂辩护。你责备我为自己曾以法律惩罚的事情辩护。我惩罚的是贿赂，不是无辜；你若愿意，我还会同你一起控告贿赂本身。你说元老院依我的提议作出决议：若有人受雇出迎候选人，若有人受雇随行，若角斗表演的座位按部落向众人分配，或向众人普遍提供宴餐，这些行为应视为违反《卡尔普尔尼亚法》。所以元老院判断的是：这些行为如果发生，就应视为违法；它作出一项本无必要的规定，同时顾及候选人的意愿。因为真正受到激烈追问的是事情是否发生；如果确已发生，任何人都不能怀疑其违法。

Source edition ↗